Na de dood van Ali Larijani, de topman van de Nationale Veiligheidsraad, is Iran weer een topfiguur in het regime kwijt. Larijani werd gezien als een hardliner van het regime, die tegelijk wel naar voren had kunnen treden in onderhandelingen over het einde van de oorlog.
Hardliner en bruggenbouwer uit familie van 'Iraanse Kennedy's': wie was Ali Larijani die door Israël is gedood?
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Ali Larijani, topman van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad, is door Israël gedood.
Hij was 67 jaar en gold als een van de machtigste figuren binnen het Iraanse regime.
Larijani combineerde een harde ideologische lijn met diplomatieke vaardigheden.
Hij loodste in 2015 de nucleaire deal met de VS door het Iraanse parlement en was tot kort voor zijn dood betrokken bij gesprekken over het Iraanse kernprogramma.
Larijani speelde ook een sleutelrol bij de gewelddadige onderdrukking van volksprotesten in Iran begin dit jaar.
"Voor het Iraanse regime is het niet het einde van de wereld dat weer een van hun topfiguren is geliquideerd, maar tegelijk heeft het wel figuren zoals hij nodig."
Aan het woord is Elly Mansoury, politicoloog en Iran-kenner aan de VUB. Ze heeft het over Ali Larijani, de topman van de Nationale Veiligheidsraad van Iran, die door Israël is omgebracht.
Larijani was 67 en wordt door iedereen omschreven als een heel belangrijke figuur binnen het Iraanse religieuze regime.
Hij werd geboren in Irak, in een rijke, invloedrijke familie, die ook wel eens 'de Kennedy’s van Iran' worden genoemd. Larijani en zijn 5 broers hebben allemaal hoge functies bekleed in Iran: onder meer in de rechtspraak, in de diplomatie en ook in de Raad van Experten, die de opperste religieuze leider benoemt. Zijn echtgenote was de dochter van een vertrouweling van Ruhollah Khomeini, de oprichter van de Islamitische Republiek.
Zelf studeerde hij wiskunde en computerwetenschappen, daarna behaalde hij een master en ook een doctoraat in westerse filosofie. Hij was een intellectueel die meerdere boeken schreef, waarin hij volgens de Israëlische krant Haaretz "de basispremisses van zijn extreme religieuze wereldbeeld probeert te verdedigen met de regels van de westerse filosofie, en daarbij vaak argumenten uiteenzet die oprecht tot nadenken stemmen".
Politiek palmares
Naast zijn academische verdiensten bouwde hij ook een uitgebreide politieke carrière uit. Hij was hoofd van de staatsomroep en werd in 2005 benoemd tot topman van de Nationale Veiligheidsraad en hoofdonderhandelaar over nucleaire zaken. Maar uit die functies stapte hij 2 jaar later op, door onvrede met het beleid van de toenmalige president Mahmoud Ahmadinejad.
Daarna werd hij verkozen in het parlement, waarvan hij meer dan 10 jaar lang de voorzitter was. In die hoedanigheid loodste hij in 2015 ook de deal over het nucleaire programma van Iran met de VS door het Iraanse parlement.
Dat leverde hem het imago van een pragmaticus op: iemand die de harde ideologische lijn volgt van het islamitische regime, maar tegelijk wel bereid is om compromissen te sluiten. Hij zou ook tot een paar weken geleden betrokken zijn geweest bij gesprekken met de VS over het Iraanse kernprogramma. Daarnaast had hij diplomatieke contacten met landen in de Golfregio, maar ook met China en Rusland.
Hardliner en bruggenbouwer tegelijk
In 2025 werd Larijani, na 2 keer gediskwalificeerd te zijn bij de presidentsverkiezingen, opnieuw benoemd tot topman van de Nationale Veiligheidsraad. Een orgaan dat volgens analisten de brug is tussen de Iraanse Revolutionaire Garde, de defensietop van het Iraanse regime, en de burgerlijke regering.
Dat hij een hardliner was, blijkt ook uit zijn rol bij de gewelddadige onderdrukking van de volksprotesten in Iran, begin dit jaar. Larijani riep zelf op om dodelijk geweld te gebruiken tegen de betogers, die hij omschreef als een netwerk van gewapende terroristen. Het was zijn Veiligheidsraad die goedkeuring gaf om betogers neer te schieten met echte kogels. Daardoor zijn duizenden of mogelijk zelfs tienduizenden burgers gedood.
"Larijani is iemand die heel goed kon balanceren", duidt Elly Mansoury. "Hij stond heel dicht bij Ali Khamenei (de gedode opperste religieuze leider, red.), en volgde ook diens harde ideologische lijn. Tegelijk was het wel iemand met veel diplomatieke vaardigheden. Hij werd gezien als iemand die bruggen kon bouwen als er interne onenigheid was, maar ook internationaal. Dat kon hij veel beter dan bijvoorbeeld de president Masoud Pezeshkian."
"Hij behoorde dus zeker tot de harde kern van het regime, anders kan je zo'n sleutelpositie ook niet innemen, maar hij kon ook wel op zoek gaan naar consensus."
Gevolgen van zijn dood
Larijani is niet de eerste leider die door Israël een kopje kleiner wordt gemaakt. Sinds de dood van Khamenei is hij de meest hooggeplaatste functionaris die is omgebracht.
Maar dit wil niet zeggen dat het islamitische regime meteen door de knieën zal gaan, zegt Mansoury: "Het regime is erop voorbereid dat toplui een doelwit zijn. Ook voor Larijani zal een opvolger worden aangeduid. Het voortbestaan van het regime is niet afhankelijk van een, of zelfs meerdere personen."
Ze voorspelt dat de dood van alweer een topfiguur ervoor zal zorgen dat de harde kern van het regime alleen maar harder zal worden. "Het regime is furieus, en is nu minder bezig met hoelang ze dit kunnen volhouden. Ze willen vooral het Westen zo veel mogelijk pijn doen."
Ook Israël wil volgens Mansoury de mogelijkheden om tot een staakt-het-vuren te komen, zo veel mogelijk beperken. "De vraag is met wie de Amerikaanse president Donald Trump dan uiteindelijk aan de onderhandelingstafel zou kunnen aanschuiven, want net figuren als Larijani zouden daar heel geschikt voor zijn."
