Waarom zijn geruchten over dood van Israëlische premier en nieuwe Iraanse leider zo hardnekkig? 

Aan het begin van de oorlog tussen de VS, Israël en Iran werd de Iraanse opperste leider Ali Khamenei gedood bij een gericht bombardement. Zijn zoon Mojtaba volgde hem op, waardoor Iran opnieuw een opperste leider met de naam Khamenei kreeg. 

Maar ook die zoon Khamenei zou volgens sommige berichten omgekomen zijn bij een gelijkaardig bombardement. Aan de andere kant van het conflict zou de Israëlische premier Netanyahu ook door een aanval zijn gedood. Het zijn straffe beweringen, maar voorlopig ontbreekt elk bewijs. Het lijkt dan toch ook vooral om propaganda te gaan. 

Er gaan zelfs afbeeldingen rond waarop het lichaam van de Israëlische premier van tussen het puin wordt gehaald. Op zowat alle sociale media wemelt het van de geruchten dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu omgekomen zou zijn en dat Tel Aviv tot puin zou zijn herleid.

Op het beeld hieronder zie je dat Netanyahu vanonder het puin wordt gehaald. Maar vervormde vingers van een hulpverlener tonen aan dat het beeld met AI werd gemaakt. Geen enkel officieel rapport bevestigt bovendien dat Netanyahu gewond of dood zou zijn.

In een andere poging om te bewijzen dat Netanyahu niet meer leeft, verspreiden sommige accounts het gerucht dat een video van de persdienst van de Israëlische regering waarin Netanyahu spreekt, met AI gemaakt is. Een screenshot uit de video zou bewijzen dat hij 6 vingers heeft.

Maar dat klopt niet: op de plaats van de zogenoemde 'zesde vinger' zit een tijdelijke schaduw. De originele video is hier te bekijken.

Opvallend is dat het Iraanse persagentschap Tasnim de mogelijkheid van de dood van Netanyahu mee verspreid heeft. Dat doet het wellicht om de eigen Iraanse kracht in de verf te zetten en verwarring te zaaien.

In een poging om de geruchten tegen te gaan, heeft Netanyahu recent een video laten maken van zijn bezoek aan een koffiebar in Jeruzalem, waar hij ook toont 5 vingers te hebben. 

Persagentschap Reuters kon de locatie en het tijdstip van de video bevestigen aan de hand van andere beelden die van het gebeuren genomen werden. Sommige internetgebruikers blijven volhouden dat ook deze video met AI werd gemaakt, maar voorlopig zijn daar geen doorslaggevende bewijzen voor.

Op dit moment zijn er geen bewijzen of officiële verklaringen voor Netanyahu die gewond of dood zou zijn.

Ook over de nieuwe opperste leider van Iran, Mojtaba Khamenei, doet het gerucht de ronde dat hij zwaargewond of dood zou zijn.  

Zo beweert de Amerikaanse minister van Defensie Hegseth dat Khamenei zwaargewond zou zijn na Amerikaanse bombardementen. President Trump zei in een interview met NBC dan weer dat hij niet eens weet of Khamenei nog leeft. Sommige anonieme Iraanse bronnen bevestigden dat hij gewond is, de zoon van de Iraanse president ontkende dat dan weer.

Zijn lot is dus onzeker. Maar die onzekerheid houdt mensen op sociale media niet tegen om vol overtuiging te bevestigen  of te ontkrachten dat Khamenei dood of gewond is, vaak met behulp van AI-beelden.

Het softwareprogramma SynthID van Google herkent een onzichtbaar watermerk dat aanwezig is op alle AI-producten gemaakt met Google. De afbeelding hieronder van Khamenei onder het puin heeft zo’n watermerk en is dus fake. Deze video van een toespraak  is volgens Deutsche Welle nepbeeld waarbij zijn hoofd op een oude video van zijn vader werd geplakt.

Wat ook de geruchtenmolen voedt: Khamenei is sinds zijn aantreden nog niet in het openbaar verschenen of heeft nog geen overtuigende videoboodschap naar buitengebracht. De profielfoto van zijn nieuwe socialemediakanalen blijkt ook een bewerkte oude foto te zijn.

Dat zou een simpele verklaring kunnen hebben: de Israëlische minister van Defensie gaf al aan dat de nieuwe leider van Iran een doelwit voor Israël was. Elke vorm van communicatie of verschijning in het openbaar kan zijn verblijfplaats verraden en hem in gevaar brengen. Maar het is natuurlijk ook mogelijk dat hij te zwaargewond is, of zelfs dood.

Bij gebrek aan beelden van de opperste leider doen AI-beelden het dan ook goed op sociale media. Deze vreemde AI-video , die veel gedeeld wordt, toont een kartonnen Mojtaba Khamenei tijdens zijn inauguratieceremonie. Het klopt dat hij niet op zijn eigen ceremonie was, maar hij werd vervangen door een foto , niet door een kartonnen versie.

We zullen het pas zeker weten als Khamenei in het openbaar verschijnt of als de Iraanse autoriteiten bevestigen dat hij dood is, zoals ze bij zijn vader deden. Tot dan blijven alle beweringen en AI-video's over Mojtaba Khamenei’s lot loze geruchten.

Geruchten waarbij leiders worden doodverklaard zijn niet nieuw. Toen Iran en Israël in juni elkaar bestookten, deden ook al de geruchten de ronde dat Netanyahu of Khamenei (de vader) gedood waren. Ook van de Oekraïense president Zelensky of van de Russische president Poetin werd in het verleden beweerd dat zij om het leven kwamen.

De bedoeling is om verwarring te zaaien, de vijandige bevolking te demoraliseren of de publieke opinie te manipuleren. Het moet ook tonen 'hoe sterk het eigen regime' is, als ze de leider van de vijand kunnen doden.

Bovendien weten internetgebruikers dat dramatisch politiek nieuws viraal zal gaan. Door dit type nepnieuws te verspreiden, verzamelen sommigen dus erg veel clicks – en dus ook geld.

De razendsnelle evolutie van AI maakt het daarbij niet makkelijker om nep van echt te onderscheiden. Dat ziet ook Tim Verheyden, expert desinformatie en AI bij VRT NWS.

"AI maakt het vandaag niet alleen makkelijker om nepbeelden te maken, maar ook om echte beelden verdacht te maken. We zitten in een tijdperk waarin je elke video gewoon kan wegzetten als 'waarschijnlijk fake' waardoor beelden eigenlijk permanent verdacht worden en het vertrouwen in wat we zien langzaam afbrokkelt."

De video in de koffiebar, die moet aantonen dat Netanyahu nog leeft, toont vooral aan hoe in deze AI-tijden geen enkel beeld meer zomaar als bewijs kan dienen, of toch niet als bewijs aanvaard wordt. 

AI wordt ook gebruikt voor AI-parodieën. Bijvoorbeeld van Netanyahu’s video in de koffiebar. Zo zien we bijvoorbeeld Khamenei in diezelfde koffiebar in Jeruzalem en het ziet er minstens even realistisch uit als het origineel. Enkel de context maakt duidelijk dat dit AI moet zijn.

Maar ook de kartonnen Khamenei gaat in dit AI-beeld graag koffie drinken. En vader Khamenei, waarvan bevestigd is dat hij overleden is? Die doet nog even een dansje in het park .