De anti-Joodse aanslagen in België en Nederland van deze week zijn opgeëist door een onbekende groepering: de Beweging van de Rechtvaardigen. Onder deze naam werden telkens video’s verspreid van de brandstichting, telkens met hetzelfde logo erop. “Heel veel elementen wijzen erop dat dit een heel warrige boel is. Tegelijk lijkt het me net de bedoeling dat we er niet veel vat op kunnen krijgen”, zegt onderzoekster Annelies Pauwels.
'Beweging van de Rechtvaardigen' eist anti-Joodse aanslagen op in België en Nederland: wie zit erachter?
Denny Baert
Gepubliceerd:
Op sociale media verschijnen deze week plots berichten van een tot dan toe onbekende : de Beweging van de Rechtvaardigen. In verschillende video’s eist deze groepering de aanslagen tegen verschillende Joodse doelwitten in België en Nederland op.
Een eerste video duikt woensdag op. In een filmpje van amper 15 seconden zien we wat er in de nacht van zondag op maandag gebeurd is in de Léon Frédéricqstraat in Luik: een hevige ontploffing bij de poorten van de die ramen doet springen, de buurt wakker schudt, maar gelukkig geen slachtoffers maakt.
Het bijschrift bij de video laat weinig aan de verbeelding over: de explosie was een aanslag, gericht tegen de Joodse gemeenschap.
In de rechterbovenhoek zien we ook een logo: een afbeelding van een hand die een geweer vasthoudt en de Arabische tekst "Harakat Ashab al-Yamin", wat vertaald kan worden als Beweging van de Rechtvaardigen. Het logo doet sterk denken aan de vlag van de Libanese, pro-Iraanse Hezbollah.
Het laat diezelfde dag nog weten dat de video geanalyseerd wordt om te achterhalen of de beelden echt zijn en waar de video vandaan komt.
Er doet diezelfde dag ook nog een filmpje de ronde waarin een aanslag tegen een Joods doelwit in Griekenland opgeëist wordt, maar zonder details of de specifieke locatie mee te geven. Ook hier zien we hetzelfde logo opduiken. Maar wat hier precies gebeurd is, is niet duidelijk.
Ook na aanslagen in Nederland
In de nacht van woensdag op donderdag is het weer raak. Deze keer is een synagoge in Rotterdam het doelwit.
Na de aanslag duikt opnieuw een filmpje van 15 seconden op, opnieuw is de explosie van een brandbom te zien. Opnieuw worden de datum en locatie erbij vermeld en opnieuw wordt hetzelfde logo gebruikt.
En vanochtend ten slotte duikt al snel een filmpje op waarin de aanslag op een Joodse school in Amsterdam van afgelopen nacht wordt opgeëist.
Opnieuw zijn het beelden van een brandbom, met de plaats en datum erbij. Deze keer duurt het 25 seconden lang, met het logo in de linkerbovenhoek. Het is een horizontale video, terwijl er verticaal werd gefilmd. Je moet je hoofd dus kantelen om het goed te kunnen zien.
Wie zien dus telkens dezelfde werkwijze en telkens dezelfde soort video. Wat moeten we daarachter zoeken?
Annelies Pauwels van het Vlaams Vredesinstituut doet onderzoek naar terrorisme en extremisme en ziet alvast verschillende redenen waarom er telkens brandbommen worden gebruikt. Omdat de meeste brandstoffen vrij verkrijgbaar zijn, is het heel gemakkelijk om op die manier een aanslag te plegen. Tegelijk maakt de werkwijze het heel moeilijk om de daders te traceren.
Het valt Pauwels ook op dat er telkens ‘s nachts brand werd gesticht. Ze vraagt zich dan ook af of het niet vooral de bedoeling is om chaos en angst te zaaien, eerder dan slachtoffers te maken.
Wie zit erachter?
Maar de hamvraag is: wie zit er achter deze aanslagen? In het licht van de oorlog die Israël en de VS sinds 2 weken in het Midden-Oosten voeren, ligt het voor de hand om in de richting van Iran te kijken.
Voor de daadwerkelijke daders, die de lont staken aan de brandbommen in de Lage Landen, houdt Annelies Pauwels 3 mogelijke pistes open. Ten eerste kan het gaan om mensen die geradicaliseerd zijn. Zij plegen aanslagen vanuit een ideologie of persoonlijke wraakgevoelens. Pauwels denkt hierbij meteen aan de aanslag in Michigan.
In die Amerikaanse stad reed donderdag een 41-jarige man met een auto in op een synagoge. De dader bleek een Amerikaan met Libanese roots te zijn. Eerder deze maand had hij 2 broers, een neefje en een nichtje verloren bij een Israëlische aanval op Libanon. “Het lijkt erop dat dat incident een trigger is geweest”, duidt Pauwels.
Meer uitleg van Annelies Pauwels in Het Journaal
Ten tweede zou er achter de aanslagen ook een groep mensen kunnen zitten die aangespoord worden door milities uit het Midden-Oosten. Pauwels denkt dan aan de Palestijnse terreurbeweging Hamas of het Libanese Hezbollah.
Ten slotte werpt Pauwels de denkpiste op van wat men wegwerpagenten noemt. “Dat zijn mensen die heel kort ingeschakeld worden voor zo'n klus, maar die tegelijk niet helemaal mee zijn in het grote plaatje.” Vaak gaat het om criminele bendes die voor de kar worden gespannen, zonder dat ze daarvoor ideologisch gebonden hoeven te zijn aan hun opdrachtgevers.
Pauwels weet dat Rusland en Iran deze tactiek al eerder hebben toegepast. “Mensen worden via tussenpersonen gecontacteerd. Dat kan via de berichtendienst Telegram of andere kanalen. Zo worden mensen geronseld die in een kwetsbare positie zitten, of van wie men vermoedt dat ze zich wel willen inzetten voor hen, in ruil voor geld.” Maar ze zouden ook gechanteerd kunnen worden.
Met zo'n tussenpersoon wordt het moeilijk om een link te leggen tussen de daders en hun opdrachtgever.
Last but not least merkt Pauwels op dat het nog maar zeer de vraag is of de groep die beweert achter de aanslagen te zitten, er ook daadwerkelijk verantwoordelijk voor is. “Met opeisingen weet je immers zelden zeker of de claim echt is.”
Hetzelfde zagen we in het verleden bij andere aanslagen: terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) eiste achteraf vaak aanslagen op, ook al was die link dikwijls niet hard te maken. Zo kon IS zich sterker voordoen dan het in de realiteit was.
“Bovendien hebben we nu te maken met een groep die voorheen helemaal onbekend was”, merkt Pauwels op. “Bestaat deze groep wel echt of werd hij gecreëerd? Er zijn heel veel elementen die erop wijzen dat dit een heel warrige boel is. Tegelijk lijkt het me net de bedoeling dat we er niet veel vat op kunnen krijgen.”
