De inwoners van 35.000 steden, gemeenten en dorpjes in Frankrijk trekken naar de stembus om een nieuwe burgemeester te kiezen. De gemeenteraadsverkiezingen worden met argusogen gevolgd, want ze zijn een graadmeter voor de grote strijd van volgend jaar: de presidentsverkiezingen.
Fransen naar stembus: dit staat op het spel voor Parijs en voor het Rassemblement National van Marine Le Pen
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Gemeenteraadsverkiezingen worden in Frankrijk vaak los gezien van het nationale niveau. Wat speelt in de 35.000 steden, gemeenten en dorpen loopt niet noodzakelijk parallel met de nationale politiek.
Dit jaar lijkt dit enigszins anders. De schaduw van de presidentsverkiezingen van 2027 hangt al nadrukkelijk boven deze stembusgang.
"De partijen rond president Emmanuel Macron houden zich gedeisd, want de verwachting is dat ze niet heel goed zullen scoren", zegt Steven Decraene, die Frankrijk op de voet volgt voor VRT NWS.
Rassemblement National wil van deze lokale verkiezingen zoveel mogelijk een nationaal gebeuren maken
VRT NWS-Frankrijkkenner Steven Decraene
"Het Rassemblement National daarentegen wil van deze lokale verkiezingen juist zoveel mogelijk een nationaal gebeuren maken. De partij van Marine Le Pen en Jordan Bardella hoopt haar positie nu te versterken door grote steden binnen te rijven. Hoe meer steden en gemeenten ze kan veroveren, hoe meer ze kan laten zien dat ze ook het land kan besturen."
Dat juist veiligheid - een stokpaardje van het RN - hoog op de agenda staat na de gewelddadige dood van de uiterst rechtse student Quentin Deranque zou de partij in de kaart kunnen spelen.
Hoe verlopen gemeenteraadsverkiezingen in Frankrijk?
De Fransen kiezen een nieuw lokaal bestuur voor de komende 6 jaar. De stembusgang heeft 2 rondes. De eerste ronde is vandaag, op 15 maart.
In de steden en gemeenten waar geen enkele lijst een absolute meerderheid haalt, volgt komende zondag een tweede ronde. "In 9 op de 10 steden en gemeenten zal die niet eens nodig zijn, maar zal na de eerste ronde al bekend zijn wie de burgemeester wordt", zegt Steven Decraene.
Steven Decraene legt uit wat er op het spel staat in Frankrijk:
De gemeenteraadsverkiezingen verlopen een beetje anders dan voorheen. Zo mogen alle lijsten die in de eerste ronde minstens 10 procent van de stemmen halen, doorgaan naar de tweede ronde.
In de 3 grootste steden van Frankrijk - Parijs, Marseille en Lyon - moeten de inwoners vanaf nu niet 1, maar 2 keer hun stem uitbrengen: voor het arrondissement waarin ze wonen, en voor het centrale bestuur.
Tot nu verliep de verkiezing getrapt, een beetje te vergelijken met het systeem van kiesmannen in de Verenigde Staten. De burgemeester werd verkozen door het bestuur van de arrondissementen. Die met de grootste bevolkingsdichtheid wogen zwaarder door dan de kleinere arrondissementen. Vanaf dit jaar wordt de burgemeester rechtstreeks verkozen: elke stem telt dus.
Draait Parijs van links naar rechts?
Spannend wordt de strijd in Parijs, dat na 12 jaar een opvolger kiest voor Anne Hidalgo (PS), de eerste vrouwelijke burgemeester. Ze maakte van de Franse hoofdstad een groenere en rustigere metropool, met meer plaats voor fietsers en voetgangers.
Hoezeer Parijs leefbaarder is geworden, illustreerde ze in de zomer van 2024 door in de Seine te springen, als voorbeeld voor de sporters die hetzelfde zouden doen tijdens de Olympische Spelen.
Zichzelf opvolgen doet ze niet. "Wellicht maar goed ook, ze zou het ditmaal waarschijnlijk niet halen", zegt Steven Decraene, die Frankrijk op de voet volgt voor VRT NWS. Met haar compromisloze stijl heeft Hidalgo zich de voorbije jaren niet bij iedereen geliefd gemaakt. Niet in Parijs, maar ook niet in haar eigen partij, de PS (Parti Socialiste).
Met kandidaat-opvolger Emmanuel Grégoire raakte ze in onmin, nadat ze had beslist om een andere kandidaat te steunen tijdens de voorverkiezingen. Grégoire wil de groene weg van Hidalgo weliswaar blijven bewandelen, maar legt nadrukkelijk zijn eigen klemtonen. En die kleuren meer rood dan groen. In navolging van Zohran Mamdani, de burgemeester van New York, focust hij op betaalbaar wonen en de strijd tegen de 'Airbnb-sering' van Parijs.
Grégoire leidt in de peilingen, maar wordt op de hielen gezeten door de rechtse kandidate Rachida Dati. Zij nam ontslag als minister van Cultuur om alles op alles te zetten in de race naar de burgemeestersjerp.
Dati pleit voor meer blauw op straat, veiligheid en een schoner Parijs. Ze speelt in op de ergernis van veel Parijzenaars die vinden dat de stad één en al bouwwerf is.
Net als Hidalgo draait Dati al lang mee in de Franse politiek, al is ze daar zeker niet vanzelfsprekend beland. Als kind uit een groot Marokkaans-Algerijns gezin begon ze haar carrière als boekhouder, voor ze minister van Justitie werd onder Nicolas Sarkozy.
Net als Sarkozy heeft Dati een uitgesproken, door sommigen polariserend gevonden stijl. En ook zij is met het gerecht in aanraking gekomen. Er loopt een rechtszaak tegen haar voor het aannemen van .
Dati is evenwel niet de enige kandidaat-burgemeester op rechts. Naar verwachting zullen in Parijs 5 kandidaten doorgaan naar de tweede ronde, van wie 3 rechtse kandidaten. Om het in die beslissende ronde te winnen van de linkse kandidaat Grégoire (en zo een einde te maken aan een kwarteeuw links beleid in Parijs) zou Dati zeker 1 rechtse kandidaat moeten overtuigen om zich terug te trekken.
Breekt het Rassemblement National door in het zuiden?
In het zuiden van Frankrijk doet uiterst rechts het al decennialang goed. Toch is er vandaag maar één stad met een burgemeester van het Rassemblement National: Perpignan.
De partij van Marine Le Pen en Jordan Bardella hoopt daar steden met meer ampleur aan toe te voegen. Kleppers als Nice en Marseille, de tweede stad van Frankrijk, behoren tot de kanshebbers. Maar ook kleinere steden als Toulon en Nîmes.
"De ommekeer begint in het stadhuis", zei Bardella over het belang van deze lokale verkiezingen. Overwinningen in de steden en gemeenten effenen volgens hem de weg naar nationale macht.
Tot nu toe is het Franse kiesstelsel met 2 rondes altijd een obstakel gebleken voor het Rassemblement National. In de tweede kiesronde smeden tegenstanders strategisch een 'cordon sanitaire' (in Frankrijk 'front républicain' genoemd) om het RN van de macht te houden.
Maar dergelijke strategische allianties lijken momenteel minder makkelijk van de grond te zullen komen. Nadat de uiterst rechtse student Quentin Deranque vorige maand in Lyon werd gedood bij gewelddadige confrontaties tussen uiterst links en uiterst rechts, riepen verschillende (vooral rechtse) politici op om niet langer samen te werken met La France Insoumise (LFI).
Die uiterst linkse partij werd met de vinger gewezen na de dood van Deranque en ging onder maximale druk de verkiezingsrace in. Vooral volgende week, in de aanloop naar de tweede stemronde, zal duidelijk worden of er al dan niet allianties worden gesmeed.
