In Frankrijk is de politieke storm na de gewelddadige dood van de 23-jarige student Quentin Deranque nog niet geluwd. Uiterst links, en met name de partij La France Insoumise, ligt zwaar onder vuur. Het incident zet de verhoudingen tussen uiterst links en uiterst rechts verder op scherp, in een al erg gepolariseerd Frankrijk.
Gewelddadige dood van Quentin (23) in Lyon zet verhoudingen tussen uiterst links en uiterst rechts op scherp
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Quentin Deranque, een 23-jarige student wiskunde en uiterst rechtse activist, overleed zaterdag aan verwondingen die hij enkele dagen voordien had opgelopen bij confrontaties tussen uiterst links en uiterst rechts in Lyon.
Het Franse Openbaar Ministerie heeft een strafrechtelijk onderzoek ingesteld naar geweldpleging, wapenbezit en doodslag. Het onderzoek loopt nog volop: er zijn tot nu toe 15 getuigen gehoord, de bewakingscamerabeelden van het gewelddadige incident worden volop bekeken.
Aanhoudingen zijn voorlopig niet verricht. "We hebben op dit moment geen verdachte", zei openbaar aanklager Thierry Drian tijdens een persconferentie gisteren. Hij toonde zich duidelijk geïrriteerd over de vele vragen naar de daders van het gewelddadige incident.
Vooraanstaande politici wijzen intussen radicaal-links met de vinger. Met name La France Insoumise, de partij van boegbeeld Jean-Luc Mélenchon, ligt onder vuur. (Uiterst) rechtse politici houden de partij 'moreel verantwoordelijk' voor de gewelddadige dood van Quentin Deranque.
Tegen achtergrond van lezing Rima Hassan: wie is zij?
Wat we zéker weten, is dat uiterst linkse en uiterst rechtse groepen slaags raakten in Lyon. Deranque werd zwaar afgetuigd en bezweek later in het ziekenhuis aan zijn verwondingen.
Het gewelddadige incident vond donderdagavond plaats, in de marge van een lezing van Rima Hassan aan de universiteit van Lyon. De lezingen van Rima Hassan veroorzaken wel vaker spanningen tussen uiterst links en uiterst rechts: de ene groep roemt haar als een verdediger van de Palestijnse zaak, voor de tweede is ze een toonbeeld van radicaal activisme.
De Frans-Palestijnse Rima Hassan zit voor de uiterst linkse partij La France Insoumise in het Europees Parlement. Vorig jaar was ze een van de opvarenden van het actieschip dat humanitaire hulp naar Gaza wilde brengen. Hassan trekt langs universiteiten om te spreken over de Palestijnse kwestie.
Ook aan de universiteit van Lyon waren uiterst links en uiterst rechts aanwezig voor haar lezing. Tegen haar komst werd gemanifesteerd door Némésis, een uiterst rechtse vrouwenbeweging.
Intussen hebben de ministers van Onderwijs en Binnenlandse Zaken de universiteiten en hogescholen in een brief opgeroepen om "extra waakzaam te zijn met evenementen die de openbare orde kunnen verstoren", meldt BFMtv. Ze zeggen dat ze de veiligheid van studenten willen beschermen tegen "de opkomst van agressieve, harde en gewelddadige politieke retoriek die escaleert tot fysiek geweld."
Wat is de identitaire beweging, waar slachtoffer aanhanger van zou zijn?
Némésis behoort tot wat ze in Frankrijk 'la mouvance identitaire' noemen. De identitaire beweging is in verschillende Europese landen aanwezig, onder meer ook in Duitsland en Oostenrijk, maar is het sterkst in Frankrijk, waar ze ruim 20 jaar geleden ook is opgericht.
Het uiterst rechtse identitarisme pleit voor het behoud van de Franse identiteit en voor wat ze traditionele waarden noemt. Ze ziet vooral de islam en immigratie als een bedreiging.
Die liggen ook aan de basis van seksueel geweld tegen vrouwen, vindt Némésis. De beweging is genoemd naar de Griekse godin van de wraak. Groot is ze niet, met zo'n 300 activisten, maar ze heeft wel een groot bereik op sociale media.
Met een spandoek "Islamo-gauchistes hors de nos facs" ("Islamitisch links, blijf weg van onze faculteiten") was Némésis naar de lezing van Rima Hassan gekomen. Quentin Deranque was volgens de groepering bij het protest aanwezig als lid van haar eigen ordedienst. Met een groep van 15 mannen zou hij zijn gevraagd om in te staan voor de veiligheid van de vrouwelijke militanten.
Zijn familie spreekt tegen dat hij deel uitmaakte van de beweging, maar volgens media zou Deranque bekend zijn geweest in identitaire kringen en deel hebben uitgemaakt van verschillende neofascistische bewegingen.
Wat is La Jeune Garde, die achter de aanval zou zitten?
Lyon is al vaker het toneel geweest van gewelddadige confrontaties tussen uiterst links en uiterst rechts.
Lyon staat bekend als een stad waar (uiterst) rechts sterk staat. Maar het is ook daar dat de antifascistische groep La Jeune Garde is opgericht, waarvan nu wordt gezegd dat ze achter de aanval zit. De groep werd gesticht in 2018, maar werd vorig jaar ontbonden door het ministerie van Binnenlandse Zaken wegens gewelddadige acties.
Volgens Franse media telt La Jeune Garde niet meer dan 200 militanten. De beweging heeft volgens minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez "zeer nauwe banden" met de radicaal-linkse partij La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon.
La Jeune Garde is mee opgericht door Raphaël Arnault, die voor La France Insoumise in de Assemblée Nationale zit, het Franse parlement. Hij zegt dat de groep "niet verantwoordelijk kan worden gehouden aangezien al haar activiteiten zijn opgeschort". De aanval op Quentin Deranque noemt hij "walgelijk".
Némésis zegt dan weer dat ze een parlementair medewerker van Arnault, Jacques Elie Favrot, heeft herkend als een van de aanvallers in Lyon. Zolang het onderzoek loopt is de man de toegang ontzegd tot het parlement.
Wat betekent het incident voor de gemeenteraadsverkiezingen?
"De getuigenissen wijzen duidelijk in de richting van La Jeune Garde", zegt Nuñez. Minister van Justitie Gérald Darmanin sluit zich bij hem aan, al is het gerechtelijk onderzoek dus nog volop aan de gang. "Overduidelijk heeft ultralinks hem gedood", zegt hij over de aanval op de student.
Net als veel andere rechtse en uiterst rechtse politici linkt hij La Jeune Garde met La France Insoumise. Voor voormalig minister van Binnenlandse Zaken Bruno Retailleau is de aanval "een gruwelijk bewijs van het extreme geweld dat heerst in de groeperingen rond de partij."
De zaak komt de linkse Franse partijen hoe dan ook slecht uit, nu er in maart gemeenteraadsverkiezingen aankomen (en kort daarna al de campagnes voor de presidentsverkiezingen van 2027). Precies daardoor wordt de hele kwestie ook zo politiek gespeeld.
In de aanloop naar die verkiezingen heeft het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken La France Insoumise aangeduid als 'extreem links' in plaats van 'links'. President Emmanuel Macron sluit zich daarbij aan. De partij zelf verwerpt de classificatie.
Ook op de Franse socialisten kan de zaak pijnlijk afstralen, want zij komen in veel steden en gemeenten nog samen op met La France Insoumise.
Met het oog op de verkiezingen heeft het gewelddadige incident in Lyon de vrees doen toenemen voor groeiende polarisering en zelfs geweld op straat.
