Theatervoorstelling in gebarentaal 'Meeuw' mag festival van Edinburgh openen: "Dove artiesten kunnen nu internationaal samenwerken" 

Op 7 augustus gaat het gerenommeerde Edinburgh International Festival van start met een productie van bij ons: 'Meeuw' van Olympique Dramatique is een bewerking van het beroemde toneelstuk ‘De meeuw’ van de Russische auteur Anton Tsjechov. Deze versie is bijzonder, omdat ze in VGT wordt gespeeld, Vlaamse gebarentaal, zowel door dove als door horende acteurs. 

Het is de eerste keer dat een repertoiretekst volledig vertaald is naar Vlaamse Gebarentaal, waarbij de rollen worden omgedraaid. "De dovengemeenschap ziet een theaterstuk in hun moedertaal. Dat is nog niet vaak gebeurd. Anderzijds komt het horende publiek een keer in een beperkte positie terecht, wat ook niet zo vanzelfsprekend is", zei regisseur Stijn van Opstal aan VRT NWS toen 'Meeuw' in 2024 in première ging.

Voor het internationale publiek in Edinburgh volgt nu een hertaling naar de Engelse gebarentaal.

'Meeuw' kreeg veel lof van publiek en pers, werd eerder al genomineerd voor allerlei prijzen en kreeg de Nederlandse Theo d’Or,  een ‘Oscar’ van het theater. Nu volgt een internationale tournee, met als kers op de taart de opening van het Edinburgh International Festival. 

Regisseur Stijn Van Opstal reageert heel verheugd: "We zijn zeer gevleid. We hebben blijkbaar iets bijzonders gemaakt. Het is een nieuwe erkenning en een onbeschrijflijk geschenk”.

Over de grenzen heen kan het gezelschap nu samenwerken met dove acteurs en academici uit verschillende gemeenschappen in Europa.

Het is “niet alleen een betekenisvolle stap voor Olympique Dramatique en Toneelhuis, maar vooral voor onze dove artiesten. Zij kunnen op deze manier internationaal connecteren met gelijkgestemde kunstenaars." 

Dat de voorstelling het theaterfestival van Edinburgh mag openen, is ook een bijzondere eer. Net daar, in Schotland, is er veel aandacht voor theater met dove acteurs, zoals een professioneel gezelschap met dove acteurs of een specifieke acteursopleiding, stipt Stijn Van Opstal aan.

Reizen met deze toneelvoorstelling over de taalgrenzen heen vergt heel wat aanpassingen. In elk land wordt ‘Meeuw’ boventiteld in de taal van het land, maar wordt er ook deels hertaald naar de lokale gebarentalen. "We maken van de nood een deugd", zegt Van Opstal.

‘Meeuw’ wordt de komende weken gespeeld in Namen en in Valence, waar het zijn Franse première beleeft. Met Franse boventitels, maar ook met de sleutelscènes in respectievelijk Waalse en Franse gebarentaal.

Voor Edinburgh wordt het dan Engelse boventiteling, met de belangrijkste scènes in British Sign Language (BSL). Om dat voor te bereiden komen er binnenkort enkele dove vertalers en een dove theatermaker uit Edinburgh naar Antwerpen. 

De voorbereiding en het aanleren van de Vlaamse Gebarentaal VGT kostte destijds al meer dan een jaar werk voor de horende acteurs. "Deze hele productie was één groot vertaalproject", zegt Stijn Van Opstal.

"Gebarentaal is geen universele taal, hoewel er natuurlijk overal met handgebaren en gezichtsmimiek wordt gewerkt. Opmerkelijk is bijvoorbeeld dat de Vlaamse en de Waalse gebarentaal dichter bij elkaar staan dan de Vlaamse en de Nederlandse."