Er zijn de voorbije 16 jaar zeker 120 mensen overleden bij of kort na een politie-interventie in België. Dat blijkt uit een onderzoek van Knack, Le Vif, De Tijd en L'Echo. Bijna de helft van de slachtoffers overleed ter plaatse of tijdens de arrestatie. 6 slachtoffers waren minderjarig. Het is de eerste keer dat de cijfers in kaart zijn gebracht. Al is het wellicht nog een onderschatting.
Voor het eerst in kaart: sinds 2010 stierven zeker 120 mensen bij of na een politie-interventie in België
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Onderzoeksjournalisten van Knack, Le Vif, De Tijd en L'Echo brachten voor het eerst in kaart hoeveel mensen stierven bij een politie-interventie in België.
In bijna de helft van de gevallen werd iemand neergeschoten. 45 procent stierf ter plaatse of tijdens de arrestatie, 17 procent overleed in detentie.
Geen enkele officiële instantie houdt deze cijfers bij. Criminologe Sofie De Kimpe reageert kritisch: "Als geen enkele bevoegde instantie over die cijfers beschikt, vraag ik me af hoe er beleid gevoerd wordt."
Jonathan Jacob, Jozef Chovanec, peuter Mawda of, recenter, de 11-jarige Fabian: het zijn maar een paar bekende voorbeelden van mensen die om het leven zijn gekomen tijdens een politie-interventie. Vaak zijn het incidenten die het land beroeren, toch heeft geen enkele instantie een totaaloverzicht van de cijfers in België.
Daarom hebben onderzoeksjournalisten van Knack, Le Vif, De Tijd en L'Echo zelf een databank aangelegd, aan de hand van krantenarchieven. "De gevonden data hebben we afgetoetst bij parketten, advocaten en nabestaanden", zegt Brecht Castel, onderzoeksjournalist bij Knack.
"Uiteindelijk zijn we uitgekomen op minstens 120 mensen, die tussen 2010 en 2026 zijn gestorven tijdens een politie-interventie of in een politiecel. Maar waarschijnlijk zijn het er zelfs nog meer."
Wettelijke zelfverdediging
De situaties waarin burgers overlijden na een politie-interventie zijn heel verschillend. In 46 procent van de gevallen werd iemand neergeschoten. 11 mensen werden aangereden door een voertuig en 8 mensen kregen een hartstilstand tijdens of kort na de interventie.
Volgens het onderzoek stierf 45 procent van de mensen ter plaatse of tijdens de arrestatie. 17 procent overleed in detentie. "In 4 op de 10 gevallen ging het om gewapende confrontaties, waarbij de persoon die het leven liet dus een wapen bij zich had", zegt Castel.
"In die gevallen is er vaak sprake van wettelijke zelfverdediging en heeft een agent het recht om te schieten. Maar er zijn bij die 120 overlijdens ook heel wat gevallen die vragen oproepen en waar toch ook een zekere verantwoordelijkheid bij de agenten ligt."
"Ook opmerkelijk is dat 20 tot 30 procent van de mensen die overlijden tijdens of na een politie-interventie een psychische kwetsbaarheid heeft. We zien dat daar ook heel weinig aandacht voor is in de politieopleiding. En dat agenten over het algemeen onvoldoende weten wat een is, terwijl ze er heel vaak mee in aanraking komen, met soms fatale gevolgen."
"Sowieso gaat het altijd om tragische incidenten, zowel voor de nabestaanden van het slachtoffer, als voor de agenten."
Gebrek aan transparantie
"Er zijn verschillende redenen voor het gebrek aan transparantie", zegt Castel. "De data worden niet altijd goed doorgegeven, er is een gebrekkige IT-infrastructuur, er is geen uniforme registratie van politiegeweld en het parket durft wel eens te vergeten om een tegen een politiemedewerker te melden aan het ."
Nochtans wijzen experten erop dat het gebrek aan data een fundamenteel probleem vormt. "Zonder transparantie valt geen goed onderzoek te doen naar de werking van de politie", zegt Kati Verstrepen, advocate en voorzitter van de Liga voor Mensenrechten, aan Knack.
Criminologe Sofie De Kimpe ziet in het gebrek aan transparantie een bredere tendens die eigen is aan de politiecultuur in ons land. "In België ziet de politie elke vorm van transparantie als een potentieel gevaar voor het ontstaan van kritiek, niet als een opportuniteit om hun werking te verbeteren. Maar als je geen data registreert en niet openstaat voor onderzoek, kunnen problemen niet blootgelegd en opgelost worden", zegt ze in Knack.
"Dat onderzoeksjournalisten deze data bij elkaar moesten sprokkelen, vind ik problematisch. Als geen enkele bevoegde instantie over die cijfers beschikt, vraag ik me af hoe er beleid gevoerd wordt."
Minister Quintin: "Voortdurend evalueren en bijsturen"
Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin () laat weten dat systematisch onderzoeken worden gevoerd. "Waar nodig worden disciplinaire of strafrechtelijke maatregelen genomen. Ik wil een politie die respectvol is en gerespecteerd wordt."
"Operationeel worden overlijdens bij interventies opgevolgd met een focus op preventie, verantwoordelijkheid van de werkgever en terugkoppeling van ervaringen, aangevuld met controlemechanismen. De opleiding en training worden continu bijgestuurd. De aanpak wordt daarnaast verder besproken in overleg met de vakbonden."
"Na het overlijden van Fabian werd ook een herziening van de procedures rond achtervolgingen en verkeer opgestart. Dat overleg zou in de komende weken afgerond moeten zijn."
"Politiemensen worden vandaag al opgeleid om zo goed mogelijk te reageren in vaak complexe situaties. Maar zoals in elke openbare dienst is het noodzakelijk om de praktijken voortdurend te evalueren en bij te sturen waar nodig."
