"Net als in Gaza hele woonwijken platgebombardeerd": Libanezen in België kijken machteloos naar oorlog in thuisland

"Ik ben nog steeds bezig met het verwerken van alles wat er is gebeurd”, zegt Shaymaa Mustafa, een Libanese vrouw uit Antwerpen. “Als ik mijn zoontje niet bij me had, denk ik dat mijn man en ik in Libanon zouden zijn gebleven, om meer steun te kunnen bieden aan de mensen daar.”

Mustafa is nog maar 3 dagen terug van een familiebezoek in Libanon dat plotseling overschaduwd werd door oorlog. Sinds vorige week maandag gaat Israël tekeer in Libanon, nadat Hezbollah 6 raketten had afgevuurd richting het buurland en er zo een nieuw front werd geopend in de oorlog tussen Israël en de VS en Iran. 

Volgens de Verenigde Naties zijn in 10 dagen tijd bijna 700.000 Libanezen ontheemd geraakt. Dat op een bevolking van nog geen 6 miljoen, in een land dat amper een derde zo groot is als België. Ondertussen zijn al meer dan 400 mensen gedood bij de Israëlische aanvallen op Libanon, onder wie 83 kinderen. 

Het is in die situatie dat Mustafa vorige week plotseling terechtkwam, toen ze in Nabatieh in Zuid-Libanon was. “Dit is niet mijn eerste keer in een oorlog in Libanon, maar dit is wel de eerste keer als moeder. Dan komt het allemaal nog harder binnen. Het enige dat ik kon denken was: ik moet mijn zoontje hier veilig wegkrijgen.”

Mustafa heeft, net als duizenden andere Libanezen op de vlucht voor het geweld, de weg van het zuiden naar hoofdstad Beiroet afgelegd. “Dat was iets aparts... Mensen deden er 13 tot 14 uur over, terwijl het normaal gesproken nog geen 2 uur duurt."

Dat maakte het allemaal nog beangstigender, vertelt ze. "In tijden van oorlog weet je nooit wat er kan gebeuren als je onderweg bent. Er ging zoveel door mijn hoofd tijdens die rit. Wat als ze een plek naast ons bombarderen? Wat als ze de auto naast ons bombarderen? Wat als ze ons bombarderen?"

Terwijl Mustafa, haar zoontje en andere familieleden richting het noorden vertrokken, bleef haar echtgenoot achter in Nabatieh, omdat zijn vader te ziek was om de lange weg af te leggen. Toch spreekt ze van geluk. “Wij wisten tenminste waar we heen konden en hadden een plek om te slapen, terwijl tienduizenden mensen vertrokken zonder te weten waar ze terecht zouden komen.”

In de stad Baabda kon ze bij familie terecht. Van daaruit had ze zicht op de Israëlische bommenregen op de zuidelijke wijken van Beiroet. 1 foto heeft ze daar kunnen nemen:

“Wat in Gaza gebeurde, gebeurt op bijna exact dezelfde manier in Libanon”, besluit ze. “De manier waarop de Israëli’s handelen is precies hetzelfde: hele gebieden vragen om te evacueren en nooit meer terug te komen, hele woonwijken met de grond gelijkmaken."

“Het is een soort déjà vu. Het is pijnlijk dat we vandaag, na alles wat we de voorbije jaren hebben gezien, nog steeds getuige zijn van dit soort dingen en dat er niets wordt gedaan om deze oorlogsmachine te stoppen."

Dat het niet duidelijk is waar dit geweld naartoe gaat, maakte terugkeren met een verwoest thuisland in de achteruitkijkspiegel extra zwaar, getuigt Mustafa. "Mijn grootste angst is dat ik iemand van mijn familie verlies. Je kunt alles weer opbouwen en zoveel terugbrengen, behalve mensen.”

“Het voelt enorm machteloos om live toe te kijken hoe je eigen land en stad worden verwoest”, zegt Sabrine Yaghi, een Libanees-Belgische vrouw uit Kortrijk. Haar familie is afkomstig uit de noordoostelijke Bekaa-vallei en Baalbek, maar veel familieleden en vrienden leven vandaag ook in Beiroet. 

“Goede telefoontjes bestaan momenteel niet, dus je bent voortdurend bang voor dat ene slechte telefoontje”, zegt Yaghi. “Onlangs is er een volledig gezin dat we kenden - vader, moeder en hun kind van 10 - omgekomen bij een bombardement niet ver van ons ouderlijk huis. Dat zijn de ergste telefoons.”

In haar familie heeft voorlopig nog niemand zijn huis moeten verlaten, maar ze zijn er wel op voorbereid, vertelt Yaghi. “Je weet nooit of je die avond plots moet vertrekken. De koffers van mijn familie staan al klaar.”

In Libanon is het leven volledig stilgevallen, zegt ze. “Scholen zijn dicht en worden gebruikt als opvangcentra, veel winkels blijven gesloten en mensen zijn gestopt met werken. Maar hier in België gaat het leven gewoon door.”

Die dubbele realiteit weegt zwaar op Yaghi. “De mentale impact op mensen hier wordt vaak onderschat. Belgen met familie in een oorlogsgebied moeten elke dag gaan werken en doen alsof alles normaal is, terwijl we ondertussen vanachter onze telefoonschermen met lede ogen toekijken hoe onze families in levensgevaar verkeren.”

De familie van Fadia Fraide, een jonge Libanees-Belgische vrouw uit Brussel, is wel ontheemd geraakt de voorbije week. Zij zijn vanuit Zuid-Libanon naar het noorden gevlucht. “Mijn tantes en nonkels zijn op dit moment verspreid over verschillende hotels”, vertelt ze. 

Daar heeft ze het moeilijk mee, zegt ze. “Het is enorm frustrerend om vanuit het buitenland  machteloos toe te kijken. Soms ween ik dagen aan een stuk, maar als ik op sociale media zie hoe mensen elke dag weer opstaan om anderen te helpen, geeft me dat echt hoop."

Vooral haar vader heeft rechtstreeks contact met haar familie. "Ik vind het heel moeilijk om hen zelf te bellen. Ik zou niet weten wat ik moet zeggen om hen te troosten. Wat kàn je ook zeggen tegen iemand die voor de zoveelste keer moet vluchten voor oorlog?”

Het is namelijk niet de eerste keer dat de familie van Fraide ontheemd raakt door Israëlische aanvallen. “1 jaar en 3 maanden geleden werd het huis van mijn nonkel gebombardeerd door Israël."

En het voorbije jaar zijn die aanvallen niet gestopt, zegt ze. “Op papier was er een staakt-het-vuren tussen Israël en Hezbollah, maar in de realiteit werd dat bestand voortdurend geschonden. Met die agressies heeft mijn familie, net als heel wat andere families in Zuid-Libanon, het voorbije jaar moeten leven.” 

Hoewel in november 2024 een bestand werd overeengekomen tussen Israël en Libanon onder bemiddeling van de VS en Frankrijk, was daar op het terrein weinig van te merken. Israël voerde de voorbije maanden bijna dagelijkse aanvallen uit in Libanon, naar eigen zeggen omdat Hezbollah zich opnieuw verder aan het bewapenen zou zijn.

Die aanhoudende Israëlische aanvallen hebben het kleine land in de Levant verder in de instabiliteit gestort. Na de verwoestende havenexplosie van 2020 en jaren van economische malaise was ook de oorlog in Gaza - die uitmondde in een confrontatie tussen Hezbollah en Israël -  opnieuw een zware klap voor de Libanese bevolking waar ze nog steeds niet van bekomen is.

Dat Hezbollah (als proxy van het regime in Teheran) zich 2 dagen na de gezamenlijke Amerikaans-Israëlische aanval op Iran in het conflict mengde door raketten af te vuren op het noorden van Israël, wekte ook bij Fraide vragen op. 

“Mijn papa en ik vroegen ons meteen af waarom Hezbollah dit deed. Het voelde totaal niet strategisch. Maar ik heb ook het gevoel dat er geen juiste manier is om de strijd aan te gaan tegen Israël, dat gesteund wordt door de VS. Tegelijk is er op dit moment geen alternatieve bescherming voor de Libanezen. Het Libanese leger stelt weinig voor en is niet aanwezig in het zuiden, waar Israël Libanees gebied bezet houdt. Het verzet (Hezbollah, red.) is daar het enige tegengewicht.”

Hoe de Libanezen naar Hezbollah kijken, hangt af van aan wie je het vraagt. Dat zegt de Libanees-Belgische journaliste Joyce Azar. “De Libanezen leven vandaag tussen wanhoop en woede.”

“De ene gemeenschap zal naar Israël kijken als agressor, de andere gemeenschap zal met de vinger naar Hezbollah wijzen, omdat ze door hen mee in de oorlog zijn gesleurd.”

"De Libanezen weten dat Hezbollah al lang niet meer de macht heeft om iets te betekenen in de oorlog met Israël. De reactie van Hezbollah op de dood van de opperste leider ayatollah Ali Khamenei was dus vooral symbolisch.”

"In een land met zo veel verschillende religies en etniciteiten - van sjieten en soennieten tot maronitische christenen en druzen - kan zo’n chaotische situatie snel gevaarlijk worden. Zeker met ons verleden van burgeroorlogen, waar de situatie altijd opnieuw kan ontploffen."

“Het maakt me moe", zegt Azar. Ik word ermee wakker en ik ga ermee slapen. We beleven het allemaal alsof we daar zijn.”

Haar nicht moest de voorbije week samen met haar jonge kinderen haar huis in de zuidelijke wijken van Beiroet ontvluchten. “Persoonlijk valt het me heel zwaar. Niet alleen omdat mijn familie in Libanon zit en mijn nicht met haar kinderen moest vluchten, maar ook omdat dit opnieuw gebeurt. Het is de zoveelste keer dat Libanon dit meemaakt.”