Onderzoek legt ware aard van illegale krantendeal bloot: bedrijf PPP dat kranten bezorgt, blufte zich rijk 

In 2021 ging de Belgische overheid opnieuw op zoek naar een bedrijf dat tussen 2023 en 2027 kranten kon bezorgen in het hele land. Er staat veel geld op het spel: de subsidies die de overheid voorziet voor dat contract zijn jaarlijks goed voor zo’n 170 miljoen euro. Belastinggeld dus.

Het contract was tot dan nooit naar een ander bedrijf gegaan dan Bpost, het postbedrijf van de overheid zelf. Maar in 2021 kondigt ook een concurrent van Bpost, het bedrijf PPP, aan dat het zich kandidaat zou stellen.

Reden om een deal te maken, besluiten Bpost, PPP en de uitgevers van de kranten Het Laatste Nieuws, De Morgen, De Standaard en Het Nieuwsblad. PPP zal de bezorging van 70.000 kranten overnemen van Bpost. In ruil zou PPP zich geen kandidaat stellen voor de overheidssubsidies. 

Zo'n afspraak is illegaal omdat het de concurrentie tussen bedrijven ondermijnt. Voor de betrokken bedrijven wel een win-win: Bpost bleef verzekerd van het overheidsgeld, de uitgevers konden blijven werken met hun vertrouwde partner en PPP kreeg een contract voor de bezorging van 70.000 kranten. De Belgische Mededingsautoriteit (BMA) startte een onderzoek.

Deze week publiceerde de BMA daar meer details over. Daaruit blijkt de ware toedracht van de illegale deal. Zo is nu duidelijk dat PPP gebluft heeft: het kon het miljoenencontract van de overheid nooit binnenhalen.

Dat zit zo: om te kunnen kandideren voor het overheidscontract moesten de krantenbezorgers minstens een omzet van 50 miljoen euro per jaar halen. “Op dat moment hadden we die omzet niet”, vertelt Michel d’Alessandro, CEO van PPP, aan onze redactie. Daarom zocht PPP een logistieke partner die mee kon intekenen, “zodat we samen aan meer dan 50 miljoen zouden komen”, zegt de CEO.

PPP keek daarvoor in de richting van een Limburgs logistiek bedrijf, maar dat liet begin oktober 2021 weten dat ze hun diensten niet aan PPP konden aanbieden, vermeldt de BMA. PPP deed daarop nog een poging om een logistieke partner te vinden in Leuven, maar ook dat mislukte. 

Naar eigen zeggen probeerde PPP wel tot het laatste moment om een partner te vinden, zodat het zich toch kandidaat kon stellen. Maar dat lukte niet. Het bedrijf wijst er ook op dat Bpost een voordeel had door de manier waarop de aanbesteding was opgesteld, met de eis van een minimumomzet van 50 miljoen euro. 

Uiteindelijk wordt halfweg november 2021 de deal getekend om PPP de krantenvolumes te laten overnemen van Bpost. De Belgische Mededingingsautoriteit vermeldt daarover ook een aantal opvallende details.

Zo stelde Bpost zelf een Excelbestand op met voorstellen van krantenvolumes die het aan z’n concurrent wilde overdragen. Bpost gaf dat op een USB-stick door aan krantenuitgever Mediahuis.

Al die tijd bleef PPP tegenover de krantenuitgevers de schijn ophouden dat het zich kandidaat zou stellen voor het overheidscontract. Omdat PPP lagere personeelskosten heeft, geloofden de uitgevers ook dat PPP dat contract kon binnenhalen. 

“We wisten dat we geen kandidatuur meer konden indienen, omdat we geen logistieke partner hadden. Maar dat hebben we intern gehouden tot de laatste minuut”, zegt CEO van PPP d’Alessandro daarover. “Intussen kwamen de uitgevers met hun voorstel om extra volumes over te nemen en nog eens goed na te denken of we wel een kandidatuur wilden indienen.”

Zowel Bpost, als concurrent PPP, als de uitgevers van de kranten Het Laatste Nieuws, De Morgen, De Standaard en Het Nieuwsblad werden veroordeeld door de Belgische Mededingingsautoriteit.

Bpost komt er uiteindelijk goed van af en moet geen boete betalen, omdat het meewerkte met de BMA. Mediahuis (De Standaard, Het Nieuwsblad) moet een boete betalen van 7,8 miljoen euro, DPG Media (Het Laatste Nieuws, De Morgen) een boete van 3,8 miljoen euro, PPP betaalt ruim 300.000 euro.

Nu het onderzoek van de BMA rond is, blijkt ook dat een aantal zaken rond het krantencontract mogelijk nooit zal worden opgehelderd. Een interne audit bij Bpost stelde in 2023 namelijk al vast dat er mogelijk ook gesjoemeld werd bij het vorige krantencontract, dat tussen 2016 en 2020 liep.

Ook toen trokken 2 tegenkandidaten van Bpost zich terug uit de procedure: BD (waar ook PPP eerder onder viel) en het AMP, toen onderdeel van het Franse Lagardère. In de interne audit bij Bpost getuigden verschillende geïnterviewden dat ze geloofden dat die 2 concurrenten van bpost uitgekocht werden. Bpost nam AMP bijvoorbeeld over van Lagardère, in 2016.

De BMA bevestigt dat het dat eerdere krantencontract niet verder onderzoekt. Toch is de kous nog niet volledig af voor Bpost, dat zich recent heeft gerebrand tot “Bnode”. Er lopen nog onderhandelingen met verschillende  overheidsdiensten over contracten waarvoor het bedrijf te veel zou hebben gefactureerd. 

Intussen is de markt van de krantenbedeling volledig hervormd. Een miljoenencontract van de overheid voor 1 krantenbezorger is er niet meer. Uitgevers krijgen nu rechtstreeks, via de belastingen, een korting om hun kranten bezorgd te krijgen, al dooft ook dat systeem uit. De kosten voor de uitgevers zijn daardoor gevoelig gestegen.

Volgens PPP is 30 procent van de markt intussen in hun handen: ze bezorgen alle kranten in Brussel, en verder vooral in Oost-Vlaanderen en Antwerpen. De overige krantenbezorging gebeurt door Bpost, via haar dochter AMP. De hele transitie leverde wel tal van problemen op: de kwaliteit van de krantenbedeling ging erop achteruit, klachten namen toe.

Omgekeerd is de overgang goed nieuws voor de begroting. Als ook de belastingkorting voor de krantenuitgevers volgend jaar definitief uitdooft, zal de hele overgang de belastingbetaler uiteindelijk jaarlijks 125 miljoen euro besparen.