Van personal brandmanager tot reizen: Kamer krijgt al jaren advies om regels aan te scherpen (maar doet dat niet)

Mag een parlementsmedewerker hoofdzakelijk voor de partij werken? Moet een Kamerlid dat naar het buitenland reist telkens noteren wat de reis inhoudt en wie er werd gesproken?

Om dergelijke discussies nader te bekijken is in 2016 een Federale Deontologische Commissie opgericht. In het verleden gaf die commissie over beide thema’s al een advies, maar ze hebben (nog) niet tot verandering geleid. Zo vond de Commissie al in 2021 dat medewerkers van Kamerleden niet zomaar voor de partij mogen werken.

"Concreet houdt zulks onder meer in dat wie door gemeenschapsgeld als medewerker ter ondersteuning van de parlementaire werkzaamheden betaald wordt, nooit in hoofdzaak kan ingezet worden voor taken die losstaan van het parlementair werk en die bijvoorbeeld alleen de organisatie van de partij ten goede komen", is te lezen in dat advies.

Er is na het advies geen enkel voorstel ingediend om iets te veranderen aan de geldende regels. Het zijn namelijk praktijken die al jaren geen uitzondering zijn bij de politiek. "Vooral Vlaams Belang en Vooruit doen het, terwijl bijvoorbeeld CD&V eerder de traditie heeft van sterke fracties", zegt politicoloog aan de KU Leuven Bart Maddens. 

Wat is natuurlijk "hoofdzakelijk" voor de partij werken? Medewerkers hebben  vaak een gemengd takenpakket. "Dus is het hier wellicht vooral het woordje personal, dat het meest een probleem vormt", zegt politicoloog aan de Universiteit Antwerpen Stefaan Walgrave over de aanstelling van de personal brandmanager voor de Vooruit-voorzitter.

"Om die dingen echt volledig uit elkaar te houden, lijkt me eerder kunstmatig. Want waar stopt de partij en begint de Kamerfractie?", aldus Walgrave.

Door de ophef besliste Vooruit toch om de brandmanager op de loonlijst van de partij over te zetten. Het Vlaams parlement gaf bij monde van voorzitter Freya Van den Bossche (Vooruit) alvast aan na te denken over scherpere deontologische regels. Al wordt er in de wandelgangen gevreesd dat dat een doos van pandora wordt.

Kamervoorzitter Peter De Roover (N-VA) reageert dan ook voorzichtiger. "Je kan regels opstellen over dat parlementaire medewerkers parlementair werk moeten verrichten. Het moeilijke zal zijn om dat te controleren. Bij een brandmanager is dat erg duidelijk, maar van iemand op de studiedienst kan je zeggen dat die ook parlementaire ondersteuning verleent. Ook omgekeerd, iemand die fysiek een kantoor in de Kamer heeft, kan iets anders aan het doen zijn. We kunnen dus alles in regels gieten, maar het afdwingen zal de moeilijkheid zijn. Maar ik sta open om dat debat te voeren", aldus De Roover.

Een soortgelijk verhaal bij buitenlandse reizen. Na de rel met de Amerikaanse ambassadeur in ons land, die zich tegen een gerechtelijk onderzoek naar Joodse besnijdenissen kantte, vroeg de oppositie zich af of er een link was met N-VA-Kamerlid Michaël Freilich. Die had in mei vorig jaar tijdens een reis naar Washington over de kwestie gepraat.

Over de reis van Freilich naar de VS is weinig concreets bekend. Het was geen officiële parlementaire missie, waardoor er geen verplichting was hierover ergens melding te maken. De partij N-VA laat aan onze redactie wel weten dat de reis betaald is door het AJC Transatlantic Institute, dat zichzelf omschrijft als het EU-kantoor van het American Jewish Committee. Op hun website is te zien dat Michael Freilich lid is van een specifieke groep die door AJC Transatlantic Institute is opgericht, namelijk de Transatlantic Friends of Israel, een pro-Israëlische organisatie waar parlementsleden uit verschillende landen lid van zijn.

De Deontologische Commissie vond al in 2023 dat er meer transparantie moest komen over dergelijke buitenlandse reizen. "Indien een individueel Kamerlid wenst in te gaan op een uitnodiging voor een gesponsorde reis of een reis betaald door de uitnodigende partij, kan dit enkel onder strikte voorwaarden met een voorafgaande kennisgeving aan een orgaan van de Kamer van Volksvertegenwoordigers", staat in het advies.

"Omwille van transparantie is het aangewezen dit bij te houden in een publiek reisregister en de andere Kamerleden verplicht in kennis te stellen van de door de uitnodigende partij betaalde reis alvorens deel te nemen aan debatten in de Kamer over aangelegenheden die verband houden met thema’s die tijdens die reis aan bod zijn gekomen", is nog te lezen. De commissie raadt overigens ook aan dat dergelijke reizen eigenlijk beter door het Kamerlid zelf worden betaald.

Na het advies uit 2023 zijn er wel degelijk wetsvoorstellen gedaan. In november 2025 kwam er ook een voorstel van meerderheidspartij Vooruit om een reisregister in te voeren. Na een eerste bespreking van het voorstel in de commissie Reglement, lijkt de discussie weer wat stil te vallen.

"Ik denk dat een aantal partijen of Kamerleden er ongemakkelijk van worden", zegt Oskar Seuntjens, fractieleider van Vooruit, die het voorstel indiende. "Ik zal geen namen noemen, maar soms zijn er mensen die naar een bepaald regime gaan, dat andere vijanden heeft. Als men de reis dan publiek maakt, vreest men dat een vijand van dat regime dan aanvallen zou kunnen doen. Een cyberaanval bijvoorbeeld."

"Men heeft schrik dus voor repercussies, maar het argument houdt eigenlijk niet veel steek. Ik denk bijvoorbeeld aan Kamerleden die na een reis naar Taiwan een resolutie indienen. Een land als China kan dat al zien, en dan kunnen er ook cyberaanvallen komen. Dat is al gebeurd."

Hoewel de adviezen van de Deontologische Commissie voorlopig nog dode letter blijven, vroeg de Kamer toch opnieuw om een advies over de zaak Freilich. Een initiatief van Meyrem Almaci van Groen. Het advies vraagt onder meer in hoeverre een Kamerlid zich mag uitspreken tegen een gerechtelijk onderzoek, maar vraagt ook opnieuw om aanbevelingen rond transparantie. De vraag is of dat advies nu effectief tot verandering zal leiden.

"Niet iedereen is er happig op om transparantie in te voeren. Ik hoop dat incidenten als deze ertoe gaan leiden dat men eindelijk doorpakt. Dit kan je niet blijven vooruitschuiven", erkent ook Almaci. Kamervoorzitter Peter De Roover (N-VA) zegt dat hij openstaat voor discussie. "Nu is er geen verplichting om buitenlandse trips op betaalde uitnodiging te melden maar het lijkt me niet fout om dat in te voeren", aldus De Roover. Begin deze week kwam de Deontologische Commissie al een eerste keer samen over het nieuw gevraagde advies.

De Federale Deontologische Commissie is officieel een orgaan van de Kamer van Volksvertegenwoordigers en bestaat onder meer uit gewezen Kamerleden, magistraten en professoren.

Zo zijn de huidige voorzitters voormalig topmagistraat Françoise Tulkens en gewezen Kamerlid voor Anders (toen Open VLD) Luk Willems. Ze worden aangeduid met een twee derde stemming via een geheime stemming in de Kamer. Ze worden dus voorgedragen na overleg tussen alle partijen, niet enkel de meerderheid.

Het gaat over een team van 12 mensen die enkele keren per jaar samenkomen, of in elk geval wanneer het nodig is. Daar staan zitpenningen tegenover, van 250 of 125 euro per samenkomst, afhankelijk van de functie. Sinds de oprichting heeft de commissie 29 adviezen afgeleverd. De commissie geeft enkel advies en heeft geen sanctiebevoegdheid.

Worden de adviezen van die commissie genegeerd? Dat is veel gezegd. Er zijn al zaken veranderd na adviezen. Al lijkt het dan minder vaak over de politici zelf te gaan. Zo is er een omzendbrief verspreid over het vermijden van belangenconflicten bij federale personeelsleden na hun uitdiensttreding, en is er een Koninklijk Besluit  gekomen over managementsfuncties bij Federale Overheidsdiensten. 

Ook alcohol bannen uit de Kamer was een advies van de commissie. Al is die beslissing pas vorig jaar genomen, terwijl het advies er al heel lang lag. Het was het eerste advies ooit van de Deontologische Commissie, in 2016.

De leden van de Deontologische Commissie blijven meestal op de achtergrond. In het laatste jaarverslag van de commissie is tussen de regels wel een duidelijke frustratie te lezen over het gebrek aan verandering na adviezen.

“De aandacht voor deontologische vraagstukken bij de openbare mandatarissen blijft incidenteel en is onvoldoende verankerd in de bestuurscultuur van ons land. De druk van de politieke agenda en de werklast die hiermee gepaard gaat, leiden ertoe dat openbare mandatarissen weinig of geen tijd nemen om naast de wettelijkheid van hun handelen te reflecteren over de deontologische aspecten. Het is bij het ontstaan van media-aandacht over bepaalde handelingen, dat de interesse er is”, zo staat er te lezen.