"Wie is mooi? En wie bepaalt dat?": nieuwe expo 'Picture perfect' stelt vragen over schoonheid

Vorige week opende in Bozar de tentoonstelling ‘Bellezza e bruttezza’. Schoonheid en lelijkheid uit de renaissance, met uitzonderlijke werken van Botticelli of Titiaan. De eerste dagen van de expo zijn alvast zeer druk bezocht.

Nu is er een tweede tentoonstelling die daar nauw bij aansluit: ‘Picture perfect’, letterlijk vertaald: als een plaatje zo mooi. Het gaat om kunst van de voorbije 55 jaar die ‘lens-based’ is: foto’s, video’s, films en ook games. 

Een bewuste keuze, want deze expo gaat bij uitstek over kijken en bekeken worden. Over het imago dat je van jezelf wil tonen en over de beelden die je worden opgedrongen. Denk maar aan de constante stroom van make-up-tutorials op sociale media.  

‘Picture perfect’ brengt werk samen van 65 internationale kunstenaars, met bekende namen als Rineke Dijkstra, Cindy Sherman, Pipilotti Rist of Ana Mendieta. Ze bieden een veelvoud aan blikken en commentaren op het schoonheidsideaal voor vrouwen én mannen, de eeuwige jeugd, de perfecte vorm, de maakbare mens. 

"Wat betekent het vandaag om mooi te zijn? En wie bepaalt dat?" vraagt de expo aan de bezoeker.

“Het gaat niet om een oordeel,” verduidelijkt Zoë Gray, directeur tentoonstellingen van Bozar. “Deze tentoonstelling is open, genereus, speels en inspirerend.” Stof tot nadenken is er zeker.

Artiesten dagen de norm uit, zijn luid kritisch of geven subtiel weerwerk. Schoonheid kan ook worden heroverd en gebruikt als emancipatorische kracht. Noem het esthetisch verzet. Bodypositivity.

Al in de jaren 60 en 70 groeide de weerstand tegen de ‘picture perfect’ reclamebeelden met halfnaakte vrouwen. Martha Rosler knipte en plakte harde fotocollages bijeen, tegen oorlog, kapitalisme en patriarchaat.

Hannah Wilke herhaalt in de video ‘Gestures’ (1974) pijnlijk lang de stereotiepe bewegingen van vrouwen die zich opmaken. Eleanor Antin fotografeerde zichzelf uitgebreid in 1972 toen ze een streng dieet volgde. Nu, als tachtiger en in de rouw na het verlies van haar partner, maakte ze een soortgelijke reeks van 500 foto's. 

De Cubaans-Amerikaanse performancekunstenares Ana Mendieta filmde zichzelf naakt, met gespreide vleugels. De metamorfose als daad van verzet. Tragisch genoeg overleed Mendieta jong, na een val uit het raam. Mogelijk werd ze geduwd door haar man.

Verschillende kunstenaars spelen een spel met nieuwe technologie om de dolgedraaide drang naar perfectie onderuit te halen. De bekende Cindy Sherman - die recent nog een grote expo had in het FOMU in Antwerpen - haalde haar eigen gezicht via Instagramfilters door de gehaktmolen. Videokunstenares Anne Horel laat Doornroosje met AI een feministische bevrijding beleven. Geen prins nodig in deze kleurrijke roes. 

Wat is mooi, en wie bepaalt dat? Schoonheid is een constructie, stipt Christophe Slagmuylder, directeur van Bozar, aan. “Het is een wisselende canon afhankelijk van tijd en plaats.”  

Strak, dun en wit, zo zouden er we moeten uitzien. De Belgisch-Congolese muzikant en filmmaker Baloji bekritiseert in een video de gevaarlijke witmakers voor een zwarte huid. 

De Amerikaanse kunstenaar, performer en zelfverklaarde provocateur Haley Morris-Cafiero toont grote foto’s met een bijzonder verhaal. Na haar vorige reeks publieke zelfportretten ‘Wait watchers’ werd Morris-Cafiero bedolven onder “tienduizenden reacties van mensen die vonden dat ik zo lelijk en dik was. Dat heeft me niet tegengehouden, integendeel, it amused me”, vertelt de kunstenares.

Ze zocht de profielfoto’s op van 25 van die online pestkoppen en ging ermee aan de slag. Ze verkleedde zichzelf als hen, met overdreven pruiken en opgeblazen kleren én schreef er hun beledigende commentaar bij. Een koekje van eigen deeg.

Geestig is ook de video van Bryce Galloway. Hij knipt zijn borsthaar af en plakt het op zijn kalende schedel, die hij met lijm heeft ingesmeerd. Over haar gesproken: de expo omvat ook een ruimte vol games over schoonheidsidealen, eentje ervan is getiteld ‘Come shave with me’. Maar zodra je alle haar van het scherm hebt verwijderd, groeit het natuurlijk terug.

De tentoonstelling eindigt ontroerend met foto's van John Coplans en Sandra Lazzarini: beelden van oudere mensen, rimpels, moedervlekken en haren inbegrepen. Natuurlijk mooi.