Volgt na Venezuela en Iran ook Cuba? Een land op de rand van de afgrond

Cuba is vandaag nog zwaarder geïsoleerd dan in de voorbije decennia. De brandstofreserves slinken en de frequente stroomonderbrekingen ('apagones') leggen het maatschappelijk leven lam. De belangrijkste elektriciteitscentrale functioneert niet (meer), waardoor twee derde van het eiland, inclusief de hoofdstad Havana, in het donker zit.

Door het gebrek aan energie kunnen de Cubanen hun water niet altijd oppompen en hun voedsel niet fatsoenlijk bewaren of vervoeren. Afval stapelt zich op in de straten van Havana. Luchtvaartmaatschappijen schrappen routes vanwege kerosinetekorten, kinderen stappen uren naar school, ziekenhuizen draaien op noodgeneratoren, medicijnen zijn schaars en artsen werken bij het licht van hun smartphone.

De Verenigde Naties slaan alarm. Volgens VN‑woordvoerder Stéphane Dujarric zal de situatie "zonder olie verder verslechteren, of zelfs instorten". De kritiek komt niet alleen van internationale instellingen: ook in de Verenigde Staten waarschuwen celebrity's voor de catastrofale gevolgen van de Amerikaanse olieboycot.

In een open brief zeggen actrice Susan Sarandon en andere bekende ondertekenaars dat Washington "een bevolking uithongert" en dat dit "een vorm van terrorisme" is. Ze spreken van "een cynische truc waarmee Trump de aandacht probeert af te leiden van binnenlandse problemen en groeiende onvrede", en vrezen dat dit de "voorbode kan zijn van een illegale militaire interventie".

Veel Cubanen hielden dan ook de adem in toen het vorige week in Cubaanse wateren tot een dodelijk vuurgevecht kwam tussen de kustwacht en de tienkoppige bemanning van een speedboot uit Florida. 4 opvarenden kwamen om, 6 raakten gewond.

Volgens Havana waren het bijna allemaal Cubanen die in de VS woonden en in Cuba gesignaleerd stonden als staatsgevaarlijk. Het wapenarsenaal aan boord was voor de Cubaanse autoriteiten het bewijs dat de groep van plan was om terreur te zaaien.

Hoewel de storm is gaan liggen en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio alle betrokkenheid ontkent, verhoogt het incident de nervositeit over een mogelijke verdere escalatie.

Marco Rubio was op dat moment trouwens vlakbij, op het Caraïbische eiland Saint Kitts & Nevis, waar hij deelnam aan de top van de Caribische Gemeenschap (CARICOM).

De Amerikaanse aanvallen op zogenoemde 'drugssmokkelboten' en de olieboycot tegen Cuba veroorzaken grote ongerustheid in de regio. Verschillende leiders roepen dan ook op tot de-escalatie en dialoog.

Verrassend genoeg hoorden we Marco Rubio verklaren dat een regimewisseling in Cuba van de ene op de andere dag niet realistisch is. Een bocht van 180 graden, want het is vooral hij die als politicus met Cubaanse roots zijn kiezers in Florida belooft 'la dictadura castrocomunista' omver te zullen werpen.

Terwijl Rubio een bocht nam, gaf Washington groen licht voor beperkte olieverkoop aan privébedrijven, zolang die maar niet bij de regering of het leger terechtkomt. De privésector in Cuba is weliswaar heel klein, de versoepeling is geen gamechanger, maar geeft wel aan dat er onderhandelingsmarge is.

Begin deze week heeft de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel dan weer aangekondigd dat het Cubaanse economische en sociale model "dringend moet veranderen". Wat dat concreet betekent, blijft voorlopig onduidelijk, maar officiële media spreken over een mogelijke herstructurering van de staat en meer autonomie voor het bedrijfsleven.

Rubio beweert dan wel dat een regimewisseling onrealistisch is, president Trump beweert dat er "op het hoogste niveau" wordt gepraat en dat een "vriendschappelijke overname" mogelijk is, zonder militaire actie. Cuba zou volgens hem vanzelf wel "instorten". 

Internationale media speculeren over een Venezolaans scenario, waarbij Washington het op een akkoord gooit met de huidige machthebbers in Cuba. Volgens de Amerikaanse nieuwssite Axios zou Marco Rubio onderhandelen met Raúl Guillermo Rodríguez Castro, de kleinzoon van Raúl Castro.

Sinds Fidel Castro in 2016 is overleden, zou zijn hoogbejaarde broer Raúl - nu bijna 95 jaar - de machtigste man zijn in Cuba. Zijn kleinzoon 'Raúlito', in Cuba bekend als 'el Cangrejo' (de krab) zou een "jongere, zakelijk ingestelde generatie" vertegenwoordigen "voor wie het revolutionaire communisme gefaald heeft", schrijft Axios, en die "toenadering wil tot de VS".

Cuba ontkent alles en noemt het propaganda, bedoeld om het land te destabiliseren. In dat klimaat van achterdocht draaien ook in Cuba de geruchten op volle toeren. Zo gaat het verhaal rond dat er, in het Vaticaan, een geheime ontmoeting zou hebben plaatsgevonden tussen de Amerikaanse ambassadeur en de Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken.

Cuba heeft altijd gezegd dat het bereid is tot dialoog, maar in de huidige omstandigheden hebben Cubanen het gevoel dat onderhandelen neerkomt op overgave. "Praten met het mes op de keel is gehoorzamen", klinkt het.

Opposanten in Miami sluiten intussen een 'bevrijdingsakkoord' om een democratische transitie te stimuleren. Op het eiland zelf hunkert de bevolking al lang naar verandering, maar velen huiveren voor dictaten vanuit Miami. Want het Cubaanse volk is trots: echte verandering moet van binnenuit komen, niet van buitenaf worden opgelegd.

Een Belg die momenteel in Cuba verblijft, vat de veerkracht van de bevolking treffend samen: "De Cubanen blijven zich weren. Ze verdienen een prijs voor hun aanpassingsvermogen." Cuba bevindt zich op een historisch kruispunt. Of het eiland het volgende domino‑stuk wordt na Venezuela en Iran, is onduidelijk.  Eén ding is wel zeker: het Cubaanse volk wordt collectief gestraft in dit geopolitieke machtsspel.