Vlaamse politici blijven politieke advertenties plaatsen op Facebook en Instagram. Nochtans verbiedt moederbedrijf Meta dat sinds oktober. De voorbije jaren gaven Vlaamse politieke partijen nog miljoenen euro’s uit aan campagnes op sociale media. Onder anderen Frédéric De Gucht, Jo Brouns en Valerie Van Peel vinden vandaag toch de mazen in het net.
Frédéric De Gucht, Valerie Van Peel, Jo Brouns: ondanks verbod adverteren politici nog altijd op sociale media
Samenvatting:
Vlaamse politici plaatsen nog altijd advertenties op Facebook en Instagram, ondanks de aankondiging van moederbedrijf Meta dat politieke advertenties niet meer mogen.
De politici gebruiken 'Volg mij'-campagnes zonder inhoudelijke politieke boodschap, waardoor ze in een grijze zone zitten en niet gelabeld worden als politieke advertenties door Meta.
De EU verbiedt geen politieke advertenties maar vraagt transparantie. Meta vindt de EU-regels te ingewikkeld.
"Volg jij mij al op Instagram? Doen hé!" Dat zegt Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (CD&V) in een advertentie op Instagram. "Volg mijn pagina en blijf op de hoogte", klinkt het bij een gelijkaardige advertentie van N-VA-voorzitter Valerie Van Peel. Die 'Volg mij'-campagnes van politici vallen op omdat Meta in oktober besloot dat politieke reclame niet meer mocht.
We komen nog een handvol politici tegen in de Ad Library van Meta. Die website verzamelt advertenties van Facebook en Instagram. Anders-voorzitter Frédéric De Gucht bijvoorbeeld heeft een zevental advertenties lopen die oproepen hem te volgen. Vlaams parlementslid Brecht Warnez (CD&V) had tot vorige week ook enkele advertenties lopen bij Meta.
15 miljoen euro
Meta kondigde aan dat het vanaf oktober vorig jaar geen advertenties meer op politieke of maatschappelijke thema's wil op Facebook en Instagram. De aanleiding daarvoor was de Europese verordening voor Transparantie en Targeting van Politieke Advertenties (TTPA).
Die verordening vraagt van socialemediabedrijven transparantie rond politieke advertenties. Wie die verspreidt, moet bijvoorbeeld duidelijk maken wie ervoor betaalt. Platformen moeten ook aangeven waarom je die advertenties te zien krijgt, dus op welke doelgroepen die advertenties gericht zijn.
In het verkiezingsjaar 2024 gaven Belgische partijen samen 15 miljoen euro uit aan advertenties op Facebook en Instagram. Ook de jaren daarvoor ging het om tientallen miljoenen euro's. Daarmee was België een van de koplopers in Europa. Betaalde posts op Facebook en Instagram waren dus jaren een belangrijk onderdeel van politieke campagnes.
Verbod van Meta
Meta vond de Europese transparantieregels te complex en koos ervoor de politieke advertenties gewoon te verbieden. Het bedrijf ging zelfs nog een stap verder: ook advertenties over maatschappelijke thema's zijn niet langer toegelaten. Nochtans legt Europa daar geen regels over op. Organisaties zoals Unizo of 11.11.11 kunnen daardoor in principe ook niet meer adverteren op Facebook of Instagram om campagne te voeren rond een bepaald thema.
In grijze zone
De Europese regels stellen dat een advertentie politiek is wanneer ze afkomstig is van een politieke actor of wanneer ze als doel heeft beleid of bestuur te beïnvloeden. "Daar wringt het schoentje", zegt expert politieke communicatie Reinout van Zandycke. "Er zijn kleine lettertjes en in de praktijk is het niet altijd duidelijk."
Zo staat in de teksten dat 'zuiver particuliere boodschappen' wel toegelaten zijn volgens de Europese regels. Als een politicus dan gewoon oproept om zijn of haar pagina te volgen, zonder inhoudelijke politieke boodschap. Zijn ze dan toegelaten of toch niet?
"In de geest van de wet is zij natuurlijk wel een politieke actor", zegt Van Zandycke. "Dus eigenlijk moet zij onder de richtlijnen vallen. Omdat die advertenties door hun 'onschuldige' boodschap in een grijze zone zitten, zijn ze door Meta niet gelabeld als politieke advertenties. En dat zou het platform volgens de transparantiewet wel moeten doen."
"Binnen de regels"
Politici vinden niet dat ze de regels overtreden. Frédéric De Gucht reageert in Radio 1-podcast Het Uur Van De Waarheid: "De campagnes die we lanceerden op de mediaplatformen waren met de bedoeling mijn pagina te volgen. Ik verspreid daarmee geen politieke boodschap, maak geen reclame voor een standpunt en probeer ook geen mensen te beïnvloeden. Perfect binnen de regels van de EU en die van Meta."
Ik verspreid geen politieke boodschap, maak geen reclame voor een standpunt en probeer ook geen mensen te beïnvloeden
Frédéric De Gucht, partijvoorzitter Anders.
De Gucht benadrukt het belang van transparantie: "Ik denk dat de regelgeving noodzakelijk was. Vandaag gebeuren campagnes veel digitaal. Dus is het ook belangrijk dat politieke partijen aanwezig zijn op sociale media om hun bereik zo groot mogelijk te maken en hun boodschap te verspreiden. Maar dat moet binnen duidelijke regels."
Geen nieuwe advertenties
Volgens minister Brouns ging het in zijn geval om algemene advertenties, geen campagneboodschappen. Er zouden wel geen nieuwe advertenties meer komen. Ook Brecht Warnez benadrukt dat hij geen politieke campagne voert maar gewoon informeert over de mogelijkheden die scholen hebben om nieuwe gebouwen te financieren. "Het gaat ons daar niet over partijen of persoonlijke verdiensten, om maar de scholen, want die verdienen betere klaslokalen en de nood is groot." Valerie Van Peel wilde niet reageren.
Ondanks het verbod van moederbedrijf Meta zijn advertenties van Vlaamse politici dus niet helemaal verdwenen op Facebook en Instagram. Maar tegelijk is de transparantie die de Europese regels vragen, er in de praktijk nog altijd niet.
