Kazachstan zet dit jaar wilde tijgers uit, 70 jaar nadat de laatste er is uitgestorven

We bellen Chapman op in Maleisië, waar hij verblijft voor het werk. Hij schetst het internationale kader. "De voorbije 10 jaar hebben we gezien hoe tijgerpopulaties dankzij overheidsprogramma's opnieuw toenemen op verschillende plekken in Azië, zoals in Bhutan, Nepal en India."

"Tegelijk is het verspreidingsgebied verder gekrompen. We zien dus meer tijgers op minder ruimte." De strategie voor de komende jaren is dan ook duidelijk: de goeie dingen van de voorbije jaren vasthouden, maar tegelijk ook tijgers herintroduceren op plaatsen waar ze historisch gezien voorkwamen.

Kazachstan is zo'n land. Het immense land, bijna 90 keer zo groot als België, heeft voldoende ruimte en natuurgebied voor een mogelijke herintroductie. In de jaren 50 van de vorige eeuw verdwenen de laatste Kaspische tijgers daar, onder meer door de doorgedreven jacht en een gebrek aan prooien. 

Er wordt een gebied voorbereid in het zuidoosten, tegen China en Kirgizië, aan het Balkasjmeer en de Balkasjdelta. De voorbije jaren zijn daar tienduizenden bomen aangeplant, om een zo goed mogelijk habitat te creëren voor de tijger, en voor natuurherstel in het algemeen. 

Er zijn ook projecten opgestart om Afghaanse edelherten (Cervus hanglu bactrianus) en kulans (Equus hemionus kulan) te introduceren, wilde Aziatische ezels. Het afgrazen van gebieden is ook goed voor de biodiversiteit. 

Tegelijk moet het bos ook de populaties wilde zwijnen ten goede komen. Maar het bos heeft ook een andere functie: "Tijgers zijn dieren die hun prooi moeten kunnen besluipen, vanuit een verscholen positie achter struiken of bomen. Als het enkel op een sprint aankomt in een open vlakte, zullen de meeste prooien ontsnappen", vertelt Chapman. 

"Ongeveer 1 op de 10 aanvallen van een tijger is succesvol. Er moet voldoende schuilplaats zijn, maar er moeten ook voldoende prooien zijn. Het gebrek daaraan is een van de meest nijpende factoren voor tijgers." Onder meer zwijnen en herten kunnen daarbij helpen. 

De voorbije jaren is een koppel Nederlandse tijgers in gevangenschap al naar de regio overgebracht. Zij zwerven rond in omheind gebied, met de bedoeling om eventueel hun nakomelingen uit te zetten in het wild, maar ze hebben nog geen jongen. 

Maar er is meer. Dit jaar zouden er wilde Siberische tijgers uit Rusland in het wild worden uitgezet. Daar is officieel niet zoveel over bekend. Het wordt geregeld tussen de Kazachse en Russische overheid. Een precieze datum is niet bekend, maar het nieuws is al in de Kazachse pers geweest, bevestigt Chapman.

De Russische president Vladimir Poetin heeft zich in het verleden al positief uitgelaten over de tijger, en zich geschaard achter maatregelen voor een betere bescherming. 

De keuze voor de Siberische tijger is niet onlogisch, zegt hij. "We weten uit schedelresten en huidresten dat de Kaspische en Siberische tijger vrij nauw verwant zijn. Ze kunnen beide tegen koude winters, en worden niet als heel verschillend gezien. Biologisch gezien is het logisch." 

Na jaren van voorbereidend werk is de regio klaar voor een kleine populatie tijgers, zegt Chapman. "Er is voldoende prooi, er is samengewerkt met lokale leefgemeenschappen om hen op de komst voor te bereiden, en de tijgers kunnen voldoende beschermd worden."

Volgens Chapman is er "een zeer goede kans" dat het project slaagt. 

Het gebied aan het Balkasjmeer waar het om gaat, is tussen de 4.000 en 5.000 vierkante kilometer groot (iets groter dan de provincies Antwerpen en Limburg samen). Er zouden in enkele kleine dorpen in totaal maar 5.000 à 6.000 mensen leven, maar de kans op een conflict met mensen is klein, zegt Chapman. 

Bovendien zullen de tijgers die worden uitgezet een zendertje krijgen, zodat ze gevolgd kunnen worden aan de hand van satellietdata. Als ze te ver afdwalen en te dicht bij een leefgemeenschap komen, kan er preventief worden ingegrepen door mobiele teams. "Dat wordt nu al gedaan in het Panna-natuurpark in India. Tijgers die te veel dreigen af te dwalen, worden er snel weer weggejaagd." 

De introductie van tijgers in het zuidoosten van Kazachstan zou voor natuurbeschermers de kroon op het werk zijn van jaren van natuurherstel. "Als je de tijger kan inschakelen aan de top van de piramide, dan zou dat het laatste puzzelstukje zijn in het ecologische herstelplan."

"Mag ik je nog een quote geven?", vraagt Chapman op het einde van het gesprek. "Het moment dat er tijgers in het wild worden losgelaten in Kazachstan zal historisch zijn, niet enkel voor de tijgers, maar ook voor natuurbehoud."

Chapman ziet het ook als iets symbolisch, als een grote overwinning in een wereld waar wilde dieren en natuur in het algemeen steeds meer onder druk komen te staan. "Eigenlijk zou het betekenen: je mag groot denken, want alles is mogelijk."