Wat na schrapping Amerikaanse invoertarieven? "Trump is machtig wapen kwijt, maar de onzekerheid en de chaos blijven" 

De uitspraak van het Hooggerechtshof slaat op tarieven die Trump vorig jaar invoerde op basis van de 'International Emergency Economic Powers Act' (IEEPA) uit 1977, die de president bevoegdheden geeft om handel te reguleren in geval van een noodsituatie. Anders is dat het Congres.

Trump gebruikte die bevoegdheid voor het eerst in februari 2025 om de invoer van goederen uit China, Mexico en Canada te belasten. Hij stelde dat de smokkel van fentanyl vanuit die landen een noodsituatie was. Op 2 april 2025, op wat Trump 'Liberation Day' noemde, legde hij invoertarieven van 10 tot 50 procent op aan zowat elk land en handelsblok. Trump zei dat het Amerikaanse handelstekort (waarbij de VS meer invoert dan uitvoert) een "buitengewone en ongebruikelijke bedreiging" was.

Het Hooggerechtshof oordeelt nu dat Trump geen gebruik kan maken van de IEEPA om zijn invoertarieven te rechtvaardigen. Het is het Amerikaanse Congres, en niet de president, dat de bevoegdheid heeft om nieuwe belastingen in te voeren.

Trump voerde sinds het begin van zijn ambtstermijn ook hoge invoertarieven in die geen deel uitmaken van de noodtoestanden die hij onder de IEEPA had afgekondigd. Die tarieven kunnen dus wél van kracht blijven. Het gaat om sectorspecifieke tarieven op staal, aluminium, hout en auto's.

Dat het Amerikaanse Hooggerechtshof de hoge invoertarieven van Trump zou verwerpen, was verwacht, zegt Jan Van Hove, professor Internationale Economie aan de KU Leuven, in De Ochtend. "Het is gewoon een bevestiging van eerdere uitspraken van lagere rechtbanken. En het was duidelijk dat de Amerikaanse regering al een plan B had klaarliggen."

Dat plan B bestaat uit het inroepen van sectie 122 van de Trade Act uit 1974. "Dat is een oude wet die bedoeld is om betalingsproblemen op te vangen", zegt Van Hove. "Als de handelsbalans negatief is, als de VS dus meer invoert dan uitvoert, heeft de president het recht om gedurende 150 dagen een invoertarief van maximaal 15 procent op te leggen."

Op basis van sectie 122 kondigde Trump een wereldwijd tarief van 10 procent aan. "Maar meteen werd verduidelijkt dat dat tarief er niet voor iedereen zomaar bij komt. Voor partners waarmee de VS handelsakkoorden sloot, zoals de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk en India, is gezegd dat die 10 procent in de plaats komt van wat was afgesproken. Voor de EU was dat 15 procent, die 10 procent komt dus in de plaats. Dat zou een verbetering zijn van wat er nu op tafel ligt."

Het akkoord tussen de VS en de EU werd vorige zomer gesloten, maar is nog niet officieel ondertekend. De handelscommissie van het Europees Parlement moet komende dinsdag stemmen over het akkoord, waarna het voltallige parlement zijn goedkeuring nog moet geven. Er was sowieso echter al veel kritiek op dat akkoord, en gisteren klonk al de vraag of de EU de situatie niet opnieuw moet bekijken.

10 procent in plaats van de 15 procent die in het akkoord tussen de VS en de EU stond, het is nog de vraag of dit voor de bedrijven goed nieuws is, zeggen de experts. De huidige situatie mag maar maximaal 150 dagen duren, daarna moet het Congres zijn goedkeuring geven.

"We weten niet of die 10 procent gaat standhouden op de lange termijn. Er is volgens sectie 122 nog marge om tot 15 procent te verhogen. Politieke tegenstanders van Trump hebben al gezegd dat ze een verhoging nooit gaan steunen", zegt Van Hove. "Maar Trump heeft nog een arsenaal aan andere wetten die kunnen worden gebruikt om opnieuw ergens tarieven te verhogen."

Dat zegt ook Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis, in Terzake. "Trump kan nu een nieuw invoertarief opleggen als hij kan aanvoeren dat er een probleem met de Amerikaanse handelsbalans is. Hij heeft nu 150 dagen om andere pistes te gaan opzoeken."

De Leus verwacht ook instabiliteit op de financiële markten, die niet opgezet zullen zijn met een Amerikaans overheidstekort dat nog verder oploopt.

Dat Donald Trump na de beslissing zowel in zijn toespraak als op zijn platform Truth Social fel van leer trok tegen de beslissing van het Hooggerechtshof is geen toeval. "De importtarieven dienden om de meeruitgaven van zijn zogenoemde 'one big beautiful bill' te compenseren", zegt De Leus in Terzake.

Die 'one big beautiful bill' is de naam die Trump geeft aan de begrotingswet die hij begin juli 2025 ondertekende. Het is een omvangrijke wet die de belangrijkste binnenlandse programmapunten van Trump omvat, de speerpunten van zijn campagne. Er zit onder meer een belastingverlaging voor bedrijven en - rijkere - burgers in. 

Trump meende dat hij met de hoge invoertarieven onder meer die belastingverlaging zou kunnen financieren. "Dat wordt nu volledig onderuitgehaald en dat doet pijn", zegt De Leus.

"Het Hooggerechtshof neemt een belangrijk wapen uit de handen van een vrij onvoorspelbare president", zegt professor Jan Van Hove. "Hij kan alternatieven vinden om opnieuw ergens tarieven te verhogen, maar ze hebben allemaal als eigenschap dat ze tijdelijk en proportioneel moeten zijn. Met andere woorden, het machtige tariefwapen dat Trump de afgelopen maanden heeft kunnen hanteren, dat is toch deels uit zijn handen genomen."

"Trump gebruikt tarieven om naar iedereen te dreigen, over welk dossier dan ook. Zijn positie is nu verzwakt", zegt ook professor Internationale Politiek David Criekemans (UAntwerpen). Met andere woorden: andere landen zullen hem de vraag stellen wat zijn juridische basis voor zijn beslissingen eigenlijk is.

"Op budgettair-economisch vlak is er bijzonder veel onzekerheid, en dat verzwakt de positie van Donald Trump", denkt David Criekemans. "Als hij dit niet snel kan corrigeren, gaat dit andere domeinen van zijn buitenlands beleid beïnvloeden."

Het is nog niet duidelijk wat er moet gebeuren met de invoertarieven die bedrijven tot nu toe al betaald hebben. Volgens schattingen zou de Amerikaanse overheid 130 tot 160 miljard dollar geïnd hebben van bedrijven in de VS die buitenlandse producten invoeren. Zal de overheid die bedragen moeten terugbetalen?

Het Hooggerechtshof heeft in zijn uitspraken geen richtlijnen daarover gegeven. "De Amerikaanse regering heeft daar al duidelijk in gezegd dat het aan de rechtbanken is. Het Hof heeft in haar visie het probleem gecreëerd, dus bedrijven moeten maar naar de rechtbank stappen om een terugvordering te eisen", zegt professor Van Hove.

"Dat wordt een beslissing voor lagere rechtbanken", zegt Koen De Leus. "Het zal een juridische chaos veroorzaken." Dat denkt ook professor Criekemans: "De disputen zullen zich vermenigvuldigen in de lagere rechtbanken."

"Als er in tussentijd dan een nieuwe tariefwetgeving van kracht wordt, is het twijfelachtig of bedrijven effectief iets zullen kunnen recupereren", besluit Van Hove.

Later dit jaar zijn er tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten, en het is geen geheim dat er veel op het spel staat voor president Trump. "Donald Trump wil dat de economie goed draait tegen dan", zegt De Leus. "Ik denk dat we een kat in het nauw hebben, en je weet niet wat dit gaat geven." 

De beurzen reageerden in eerste instantie positief, maar "we kunnen ervan uitgaan dat er de komende weken nog aankondigingen zullen volgen. Ik neem aan dat de onzekerheid toch zal blijven wegen op de financiële markten en op de economie in zijn geheel", zegt Van Hove.

Gisteren zijn nieuwe cijfers over de groei van de Amerikaanse economie gepubliceerd. Daaruit blijkt dat de groei in het vierde kwartaal veel zwakker was dan in de voorgaande periode, vooral door de langdurige shutdown van de federale overheid. De groei was ook veel zwakker dan economen hadden verwacht.

Ook kwamen er cijfers over de Amerikaanse inflatie, de algemene prijsstijging van goederen en diensten. De inflatie is in december nog gestegen tot 3 procent. De Amerikaanse centrale bank ziet dit cijfer als de belangrijkste indicator voor de ontwikkeling van de consumentenprijzen in de Verenigde Staten.