Het Russische desinformatienetwerk gekend onder de naam 'Matryoshka' heeft tijdens de Olympische Winterspelen gericht negatieve beelden verspreid over het Oekraïense team. Dat blijkt uit onderzoek van 'BBC Verify'. Ook deepfakes, onder andere van Kirsty Coventry, de voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, doen de ronde. "Betrouwbare figuren, of figuren met een zekere status of aanzien, worden gebruikt om dat nepverhaal net iets meer geloofwaardigheid te geven", zegt journalist Tim Verheyden.
'Matryoshka'-netwerk uit Rusland richt pijlen op atleten uit Oekraïne op Olympische Spelen: "Ze gebruiken AI om deepfakes te maken"
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
De Olympische Winterspelen zijn niet alleen een uitgelezen kans voor sporters om zich te bewijzen. Ook Russische netwerken maken van het wereldevenement gebruik om desinformatie te verspreiden. Volgens 'BBC Verify' , de checkredactie van BBC, voerde het Russische 'Matryoshka'-netwerk een gerichte desinformatiecampagne uit over het Oekraïense team.
De journalisten brachten 43 verschillende voorbeelden van Russisch fake news op verschillende socialemediaplatformen in kaart. In die berichten worden de Oekraïense atleten en fans in diskrediet gebracht. Maar daarmee wil het Russisch netwerk ook de geloofwaardigheid van de Oekraïners en van de Oekraïense regering in het algemeen onderuit halen, zegt journalist Tim Verheyden in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.
Wat is het 'Matryoshka'-netwerk?
Het is een groot, gestructureerd Russisch desinformatienetwerk, geïdentificeerd door onderzoekers, dat sinds 2023 actief is.
Het produceert een constante stroom van nepvideo’s en valse berichtgeving die systematisch via nepaccounts en bots worden verspreid.
Een matroesjka is een houten, holle pop waar een reeks kleinere poppen in huist die allemaal op elkaar lijken.
Het netwerk kreeg een naam in analogie met de poppen, omdat het met AI-imitatietechnieken aan de slag gaat.
"Ze maken gebruik van AI om deepfakes te creëren", weet Verheyden. Het gaat om verschillende scenario's. In een van de filmpjes weigert rapper Snoop Dog, ondertussen een geliefde gast en vaste supporter tijdens de Spelen, bijvoorbeeld om de hand te schudden van het Oekraïense team.
Er zijn ook beelden waarin de andere olympische teams zich zogezegd kwaad maken over de Oekraïense atleten die de hotels hebben ingepalmd, of waarin de Franse politie een voortvluchtige uit het Oekraïense team zoekt.
Kirsty Coventry, of toch niet?
Ook Kirsty Coventry, de voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, moet eraan geloven. In een video laat de Russische "desinformatiemachine" haar negatieve dingen zeggen over het Oekraïense team. In het eerste deel worden beelden gebruikt van een echte persconferentie, maar dat wordt aangevuld met verzinsels, verkondigd door een AI-stem die niet te onderscheiden valt van de echte Kirsty Coventry.
"Als je dat voorbij ziet komen op sociale media, dan ben je daarmee weg. Het klinkt allemaal geloofwaardig, maar het is niet gezegd door Kirsty Coventry", zegt Verheyden.
En Coventry is niet de enige. Ook bij een Canadese journaliste Adrienne Arsenault werden dezelfde deepfake en AI-audiotechniek toegepast. Daarin beschuldigt ze het Oekraïense team er zogezegd van conflicten uit te lokken.
Bekijk: De Canadese omroep CBC waarschuwt voor de valse beelden waarin Adrienne Arsenault zich zogezegd uitspreekt over Oekraïense atleten
Steeds geloofwaardiger
De Engelse voertaal wijst erop dat de filmpjes erop gericht zijn de westerse wereld te bereiken. "Ze willen de legitimiteit van de Oekraïense overheid onderuit halen, en het sentiment beïnvloeden dat er met de Oekraïeners niets aan te vangen is", zegt Verheyden. Zo willen ze de steun aan Oekraïne doen wankelen.
Datzelfde 'Matryoshka'-netwerk verspreidt al sinds de invasie van Rusland continue verhalen
Tim Verheyden, journalist
"Het valt op dat ze daarbij ook westerse media kopiëren. Op sommige filmpjes staat een logo van een zender, of wordt een krantenkop nagemaakt om een zekere geloofwaardigheid te creëren." Dankzij de hulp van AI kan die geloofwaardigheid nog vergroot worden.
"Betrouwbare figuren, of figuren met een zekere status of aanzien, worden gebruikt om dat nepverhaal net iets meer geloofwaardigheid te geven bij ons in het westen. Denk in dit geval aan de voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, of de bekende Canadese journalist." Zo wordt desinformatie steeds moeilijker te herkennen, maar wordt ook de geloofwaardigheid van nieuwsbronnen ondermijnd.
Ook al in Parijs
De Russische desinformatiecampagne is al veel langer aan de gang. "Hetzelfde 'Matryoshka'-netwerk verspreidt al sinds de invasie van Rusland continue verhalen", zegt Verheyden.
Zo berekende de checkredactie van VRT NWS dat er ongeveer elke maand een nepverhaal werd gelanceerd over de vermeende uitgaven van president Zelensky. Hij zou een jacht gekocht hebben, een sportwagen voor zijn vrouw… "Er is een echte gebeurtenis waar dan een fake verhaaltje aan wordt gehangen. Dat blijft maar gaan, altijd inspelende op die corrupte overheid om de invasie van Rusland toch een zekere legitimiteit te geven."
Het is ook niet de eerste keer dat een massaevenement gebruikt wordt om gerichte desinformatie te verspreiden. Tijdens de Olympische Zomerspelen in Parijs in 2024 deden valse berichten de ronde. "Maar dan waren het andere boodschappen. Waar het nu gaat over het olympische team, werden toen vooral fake boodschappen verspreid over onder meer veiligheid."
Het is afwachten of er deze zomer ook Russische campagnes rond het WK voetbal in Canada, Mexico en de Verenigde Staten komen, en wat de precieze insteek dan wordt.
