De afgelopen weken hebben de Verenigde Staten zoveel militair materieel en personeel verplaatst naar het Midden-Oosten, dat er sprake is van de grootste militaire machtsopbouw sinds de inval in Irak in 2003. De reden voor die machtsontplooiing zijn de oplopende spanningen met Iran. Of de Amerikaanse president Donald Trump al dat gevechtstuig ook zal inzetten, zal de komende dagen en weken moeten blijken.
Spanningen met Iran lopen op: VS ontplooit grootste militaire macht in Midden-Oosten sinds 2003
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Verenigde Staten bouwen hun militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten sterk uit, met de grootste troepenverplaatsing sinds de invasie van Irak in 2003, als reactie op oplopende spanningen met Iran.
Twee Amerikaanse vliegdekschepen, waaronder de USS Gerald R. Ford, en meer dan 50 extra gevechtsvliegtuigen zijn naar de regio gestuurd; ook luchtverdedigingssystemen en tankvliegtuigen worden ingezet.
De VS willen Iran onder druk zetten om het nucleaire programma te stoppen; volgens Witte Huis-woordvoerder Karoline Leavitt was er "een beetje vooruitgang" bij recente onderhandelingen, maar blijven er "op verschillende vlakken meningsverschillen".
De afgelopen weken slaagden militaire bloggers er amper in om de legeropbouw van de Verenigde Staten in het Midden-Oosten bij te houden. Sinds begin deze week lijkt de snelheid waarmee dat gebeurt nog toe te nemen.
Gisteren was het een van de drukste dagen voor de Amerikaanse luchtmacht in Europa in lange tijd: een tiental tankvliegtuigen cirkelde boven de Middellandse Zee en voor de kust van Spanje, terwijl transporttoestellen voortdurend heen en weer vlogen tussen Europa en bases in het Midden-Oosten.
Grootste oorlogsschip ter wereld
Maar een van de opvallendste Amerikaanse verplaatsingen naar het Midden-Oosten is die van vliegdekschepen. Midden januari stuurde de VS haar eerste vliegdekschip, de USS Abraham Lincoln, naar de regio. Het tweede Amerikaanse vliegdekschip, USS Gerald R. Ford, werd half februari 2026 naar het Midden‑Oosten gestuurd en is bijna ter plaatse.
De USS Gerald R. Ford is het nieuwste en grootste vliegdekschip van de Amerikaanse marine. Het is ongeveer 337 meter lang, telt ongeveer 2.600 bemanningsleden plus 2.480 vliegtuigpersoneel, en wordt aangedreven door een kernreactor.
Het vliegdekschip wordt vaak begeleid door oorlogsschepen zoals kruisers en destroyers, en dat is ook nu het geval. Volgens Business Insider worden de USS Gerald R. Ford en de USS Abraham Lincoln beschermd door ongeveer 10 Amerikaanse oorlogsschepen, die moeten beschermen tegen inkomende raketten of aanvallen.
Gevechtsvliegtuigen en cargo
Uit vluchtgegevens blijkt dat de laatste dagen ook veel geavanceerde gevechtsvliegtuigen zijn verplaatst naar het Midden-Oosten. In totaal zou de luchtcapaciteit zijn uitgebreid met meer dan 50 (sommige rapporten spreken zelfs van ruim 100) extra gevechtsvliegtuigen (F-22's, F-16's en F-35's).
Al deze vliegtuigen worden gestationeerd op Amerikaanse militaire bases in Jordanië, de Verenigde Arabische Emiraten, Saudi‑Arabië en op vliegdekschepen.
Ook commandovliegtuigen, die cruciaal zijn voor het coördineren van grote luchtoperaties, en luchttankers zijn onderweg. Daarnaast zijn de afgelopen weken ook belangrijke luchtverdedigingssystemen in de regio gezet.
Amerikaanse functionarissen zeggen dat deze enorme luchtmacht de VS in staat stelt om een wekenlange luchtoorlog tegen Iran te voeren, in plaats van slechts één gerichte aanval, zoals de zogenaamde "Midnight Hammer" in juni op 3 Iraanse nucleaire locaties. Dat schrijft de Amerikaanse krant The Wall Street Journal.
Trump zou ook meerdere briefings hebben gekregen over zijn militaire opties voor een mogelijke aanval. Allemaal zijn ze erop gericht om maximale schade toe te brengen aan het Iraanse regime en zijn regionale bondgenoten.
Grootste opbouw sinds Irakoorlog
Volgens analisten is er sprake van de grootste Amerikaanse militaire opbouw in het Midden-Oosten sinds de inval in Irak in 2003. Onder toenmalig Amerikaans president George W. Bush verzamelden de VS en zijn bondgenoten toen maandenlang troepen, oorlogsschepen en vliegtuigen in en rond het Midden-Oosten.
Die opbouw was nodig om een grootschalige grondoorlog te kunnen starten tegen het regime van Saddam Hussein, omdat Irak - volgens de officiële verklaring - massavernietigingswapens zou bezitten. Die vermeende wapens werden immers nooit aangetroffen.
Ruim 20 jaar geleden viel de VS Irak binnen op zoek naar massavernietigingswapens
Hoewel de huidige opbouw indrukwekkend is, is het slechts een fractie van de troepen en middelen die de VS in 1991 tijdens de Golfoorlog en in 2003 tijdens de invasie van Irak hebben ingezet. Toch toont het wel hoe serieus de Verenigde Staten deze situatie nemen.
Is oorlog onvermijdelijk?
De aanleiding voor de oplopende spanningen met Iran is het nucleaire programma van het land. Amerikaanse inlichtingendiensten signaleren dat Iran haar nucleaire programma versnelt, wat de VS als een mogelijke bedreiging ziet. Daarnaast was er de afgelopen maanden ook een toename van confrontaties tussen de 2 landen, bijvoorbeeld bij incidenten in de Straat van Hormuz, aanvallen op olie- en maritieme infrastructuur, en rakettests door Iran.
Door de volksprotesten begin dit jaar zou Trump zich gesterkt voelen dat een Amerikaanse aanval gericht tegen het Iraanse regime ook is wat de lokale bevolking wil. Zo zei hij dat hij hen wou "bevrijden" van het erg strenge islamitische regime.
Deze week kwamen vertegenwoordigers van de VS en Iran in Genève bijeen om een mogelijke overeenkomst over de Iraanse uraniumverrijking te bespreken. Volgens perswoordvoerder van het Witte Huis Karoline Leavitt was er "een beetje vooruitgang", maar zijn er tegelijk ook nog "op verschillende vlakken meningsverschillen". Iran zou in de komende weken een gedetailleerder voorstel aan de VS moeten doen, aldus Leavitt.
Trump heeft aangegeven dat hij een diplomatieke oplossing verkiest. Het ideale scenario voor de VS is dat Iran zijn nucleaire programma volledig staakt, zijn regionale proxy-troepen ontmantelt en zijn ballistische raketten afbouwt.
Met dat laatste punt zal Iran waarschijnlijk niet akkoord gaan, omdat het land nauwelijks een luchtmacht heeft en raketten het belangrijkste afschrikmiddel vormen.
Voor Trump staat vooral het nucleaire vraagstuk centraal; hij wil dat Iran stopt met uraniumverrijking.
Op dit moment lijkt het erop dat een oorlog niet onvermijdelijk is, maar dat de VS vooral druk op Iran wil uitoefenen. De militaire opbouw (stealthjets, carriers, tankers en langdurige luchtmachtgereedheid) geeft de VS maximale slagkracht, maar wordt volgens Amerikaanse functionarissen vooral ingezet als afschrikmiddel en onderhandelingsinstrument.
Toch weet je met Trump nooit, en blijven er risico's verbonden aan zo'n grootschalige militaire opbouw. Het risico op escalatie is reëel, vooral als er een incident gebeurt in de nabijgelegen Straat van Hormuz of bij rakettesten van Iran.
