Indrukwekkende troepenmacht, maar verouderde wapens: wat stelt het leger van Iran nog voor?

De schaduwoorlog die al jarenlang gevoerd wordt tussen het Westen en Iran, dreigt meer dan ooit te escaleren tot een direct militair conflict. Als het tot een militair treffen komt, wat zijn dan de kansen van Iran? Het land heeft meer troeven in handen dan je misschien zou denken. 

Zo staat het Iraanse leger op de 16e plaats in de wereldwijde lijst met sterkste legers. Israël, dat vaak gezien wordt als een militaire grootmacht, eindigt slechts een plaatsje hoger, op de 15e plaats. We duiken even in de cijfers.

Eerst een kleine kanttekening. Bij een analyse van de militaire macht van Iran is het belangrijk om onderscheid te maken tussen het reguliere leger (Artesh) en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC). 

De IRGC werd na de Islamitische Revolutie van 1979 opgericht om de revolutie zelf en het regime van de geestelijke leider te beschermen. Niet alleen tegen buitenlandse vijanden, maar ook tegen interne tegenstand. De Revolutionaire Garde is daarmee ideologisch gemotiveerd en sterk verbonden met de politieke elite. Ze staat onder het rechtstreeks bevel van de Opperste Leider Ayatollah Khamenei en ressorteert dus niet onder het ministerie van Defensie.

Hoewel de IRGC vooral op binnenlands verzet focust, is het wel belangrijk om die capaciteiten mee in rekening te nemen bij een mogelijk buitenlands conflict. Zo beschikt de Garde ook over veel andere aanvalsmiddelen, zoals ballistische raketten, drones, snelle maritieme eenheden, cybercapaciteiten en de Quds Force voor buitenlandse operaties.

De IRGC coördineert ook verzetsgroepen, zoals de Houthi's of Palestijnse milities, in de regio, waardoor Iran invloed kan uitoefenen zonder formeel oorlog te verklaren. Die macht compenseert (voor een deel) de tekortkomingen van het reguliere nationale leger.

Iran heeft een behoorlijk grote luchtmacht. In totaal bestaat de vloot uit ongeveer 200 aanvalsvliegtuigen en ongeveer 20 aanvalshelikopters. Het zwaartepunt van de luchtmacht valt onder het reguliere leger (400 van de in totaal 500 toestellen). De omvang van de Iraanse vloot is daarmee behoorlijk groot, maar wel oud. 

Twee derde van de Iraanse F-14-gevechtsvliegtuigen dateert van voor de Iraanse Revolutie in 1978. Ongeveer de helft zou niet meer gevechtsklaar zijn. Ook hun helikopters gaan al een tijdje mee en zijn ongeveer 60 jaar in dienst. Dat blijkt uit rapporten van het International Institute for Strategic Studies in Londen (IISS).

In de praktijk heeft Teheran dus slechts een paar tientallen gevechtsklare toestellen. Door de vele sancties werd het land grotendeels afgesneden van de meest recente hoogtechnologische ontwikkelingen.

Ter vergelijking: België heeft slechts 50 (vs. 200) gevechtsvliegtuigen en geen aanvalshelikopters (vs. 20). Israël en de VS hebben er wel erg veel. De vloot van westerse vliegtuigen ziet er bovendien helemaal anders uit. Die bestaat voornamelijk uit hoogtechnologische en gevechtsklare toestellen, vaak uitgerust met betere sensoren en raketten.

Het grootste deel van dat luchtarsenaal bestaat uit gemoderniseerde F-16 en F-35-vliegtuigen. Israël heeft ook enkele tientallen F-35-stealthvliegtuigen. Bij een test in 2018 konden die toestellen zelfs ongemerkt Iran binnenvliegen.

Een ander aspect van de IRGC-luchtcomponent vult die relatieve zwakte van de Iraanse luchtmacht welbewust aan: de focus op ballistische raketten, kruisraketten en drones. Samen vormen die de kern van de lucht- en afschrikkingscapaciteit van Iran. 

Vooral de omvang van het Iraanse dronearsenaal is indrukwekkend. Hoeveel dat er precies zijn, is niet bekend, maar volgens kenners lopen die aantallen al snel op tot in de duizenden. Die drones, waarvan de Shahed of kamikazedrone de bekendste is, zijn erg goedkoop en massaal inzetbaar. Ze kunnen de dure westerse luchtafweersystemen verzadigen en zijn zo een effectief en doeltreffend wapen.

Israël heeft ook drones, maar een stuk minder, zo'n 700. Al gaat het wel om technologisch geavanceerde toestellen, die tot 30 uur aan een stuk in de lucht kunnen blijven.

Wat betreft ballistische raketten heeft Iran een van de grootste arsenalen van ballistische raketten in het Midden-Oosten. Dat omvat kruisraketten en antischipraketten, evenals 3.000 ballistische raketten met een bereik tot 2.000 kilometer. Die hebben de capaciteit en het bereik om elk doel in het Midden-Oosten te raken, inclusief Israël.

De Shahed-drones en de raketten zijn een gamechanger voor Iran, vooral binnen de IRGC. Ze geven het land het vermogen om regionaal slagkrachtig op te treden, ondanks dat de traditionele luchtmacht verouderd is. Zonder deze drones zou de Iraanse luchtmacht kwetsbaar zijn, maar dankzij de Shahed kan ze flexibel, goedkoop en strategisch uit de hoek komen.

Op dit moment is het nog niet aan de orde, maar mocht het tot een grondoorlog komen, heeft Iran wel een grote troepenmacht. Het land beschikt volgens het International Institute for Strategic Studies over 580.000 actieve militairen (ongeveer 350.000 reguliere militairen + ruim 150.000 IRGC-soldaten) en 200.000 getrainde reservisten. 

Naar verluidt kan de Revolutionaire Garde ook rekenen op meer dan 1 miljoen (volgens sommige bronnen zelfs miljoenen) geregistreerde vrijwilligers.

Ook op andere vlakken heeft het Iraanse leger op de grond een grote aanwezigheid. Zo heeft het land 8.500 gepantserde voertuigen, ongeveer 1.500 meer dan Israël. Iran heeft dubbel zoveel tanks, iets meer dan 4.000 stuks. 

Maar ook op de grond geldt hetzelfde verhaal als in de lucht. Iran mag dan in aantallen het overwicht hebben, kwalitatief gezien is het westerse materieel veel beter. Zo wordt de vloot met tanks regelmatig vernieuwd en opgefrist. De Israëlische tanks, bijvoorbeeld, horen bij de beste ter wereld. Het zijn gloednieuwe modellen en ze zijn uitgerust met hoogtechnologische snufjes.

Het bulkaandeel van de Iraanse tanks dateert nog uit de Sovjet-periode en werd na de val van het regime overgenomen. Ze werden wel uitgerust met nieuwe technologie, maar ze zijn gelimiteerd door hun zware en oude chassis. 

Eén element kan mogelijk nog een belangrijke rol spelen bij een naderend conflict: nucleaire wapens. 

Iran dreigt al jaren om nucleaire wapens in te zetten, maar de kans is groot dat het land er gewoon (nog) geen heeft. Al zou het land wel dicht zijn bij de ontwikkeling van een eigen kernwapen. Zelf beweert Iran nog steeds dat het geen nucleaire wapens nastreeft.

"Die nucleaire triade (raketten kunnen afvuren van op het land, de zee en in de lucht, red.) is erg belangrijk voordat een land effectief nucleaire wapens kan inzetten", kadert defensie-expert bij VRT NWS Jens Franssen. "Zo ver is Iran nog lang niet. De Amerikaanse aanvallen in juni 2025 op Iraanse kerninfrastructuur hebben het programma zeker een paar jaar vertraagd, maar niet volledig van de kaart geveegd."

Volgens de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) en Amerikaanse inlichtingendiensten moet Iran nog beginnen met verdere stappen om daadwerkelijk een bom te bouwen.

Het is voor veel landen alvast een reden om een directe confrontatie met het land te vermijden.