Darmkanker in opmars bij jonge mensen in ons land: welke rol speelt onze darmflora?

Vorige maand stierf Hollywood-acteur James Van de Beeck op 48-jarige leeftijd aan de gevolgen van darmkanker. Dichter bij huis riep strafpleiter Walter Damen vorig jaar op om je tijdig te laten screenen, na zijn eigen diagnose. 

Maart is de internationale darmkankermaand en dus wordt er extra ingezet op bewustwording. Want hoewel de behandeling van darmkanker verbetert, baart een recente evolutie zorgen: namelijk het stijgende aantal diagnoses bij jonge mensen. Het is de eerste keer dat deze trend in België wordt vastgesteld. Wereldwijd is deze stijging al langer aan de gang.

"De oorzaken voor de duidelijke stijging bij mensen onder de 40 jaar zijn vermoedelijk multifactorieel", duidt professor Eric Van Cutsem, co-voorzitter van de Stichting tegen Kanker en hoogleraar oncologie aan de KU Leuven. "Het is belangrijk om te benadrukken dat dit géén erfelijke verschuiving is, maar een complexe interactie tussen levensstijl en omgeving."

Er is een belangrijke rol weggelegd voor ons darmmicrobioom, vroeger darmflora genoemd. Dit is de verzameling van mirco-organismen in onze darm, voornamelijk bacteriën. Recent onderzoek toont aan dat ons microbioom een invloed heeft op het ontstaan van darmkanker. Het speelt ook een rol in de vooruitgang en behandelrespons van de ziekte.

"Helaas toont onderzoek aan dat de gezondheid van ons microbioom de laatste decennia afneemt", weet Lars Vereecke, professor biomedische microbiologie aan de UGent. 

"Veelvuldig antibioticagebruik en een veranderd westers eetpatroon hebben een negatieve invloed", vertelt professor Vereecke. Bepaalde etnische stammen, zoals de Hadza-stam in Tanzania, die veel minder antibiotica gebruiken, hebben een veel rijker en diverser microbioom.

Net die diversiteit aan bacteriën is een teken van gezondheid. "Hoe complexer het ecosysteem in de darmen, hoe beter. Zo worden het immuunsysteem en de darmwand beter ondersteund, wat bescherming biedt tegen onder meer darmkanker." 

Er zijn verschillende manieren waarop bacteriën in je darm een rol spelen bij de ontwikkeling van kanker.

"Sommige bacteriën produceren giftige stoffen die DNA-schade van de darmwand kunnen veroorzaken, ontstekingen kunnen stimuleren of onze immuniteit tegen tumoren kunnen onderdrukken", legt de professor uit.

"Slechts 15 tot 20 procent van het aantal darmkankers is erfelijk bepaald. Bij een grote meerderheid spelen vooral omgevingsinvloeden en onze levensstijl een rol. Deze factoren hebben ook een impact op de gezondheid van ons darmmicrobioom."

We weten dat bepaalde voedingsmiddelen het risico op darmkanker verhogen."Zo zijn rood en bewerkt vlees gelinkt aan de ziekte", stelt professor Van Cutsem. "Net als overmatig gebruik van alcohol, dierlijk vet en bewerkt voedsel in het algemeen." Het is geen 1 op 1-relatie, maar ze bevatten stoffen die schadelijk kunnen zijn voor de darmwand. 

"Ook obesitas en te weinig beweging doen het risico toenemen, zowel bij 50-plussers als bij jongere mensen", voegt Van Cutsem toe. 

"Veel vezelrijke voeding, zoals een variatie aan verse groenten en fruit, heeft een beschermend effect tegen de ziekte", vertelt Vereecke.  

Gefermenteerde producten zoals zuurkool, yoghurt, kefir en kimchi kunnen eventueel helpend zijn voor een gezond microbioom. Het is nog niet wetenschappelijk bewezen dat deze producten bescherming bieden tegen darmkanker. 

Bij kinderen zijn tijdens de eerste levensjaren het microbioom en de darm nog in volle ontwikkeling. "De darmwand en de beschermende slijmlaag zijn dunner, gevoeliger en meer doorlaatbaar. Hierdoor kunnen schadelijke stoffen sneller binnendringen en is de darm minder goed beschermd dan bij volwassenen", weet Vereecke. 

"Recent onderzoek toont aan dat 1 op 8 darmtumoren gelinkt is aan de blootstelling aan colibactine, een giftige stof die wordt geproduceerd door sommige E. coli-bacteriën. Vaak komen kinderen vóór de leeftijd van 10 jaar met deze bacterie in contact. Hoe ze daarmee in contact komen, weet men nog niet." "Maar blootstelling aan dit soort ‘slechte bacteriën’ tijdens de kindertijd kan dus een invloed hebben op de ontwikkeling van darmkanker op latere leeftijd. Daarom is het belangrijk om ook bij kinderen aandacht te hebben voor gezonde voeding en darmgezondheid", aldus Vereecke.

Professor Vereecke voegt toe dat er steeds een factor pech mee gemoeid is. "Je kan ook gezond eten, voldoende bewegen en toch darmkanker ontwikkelen." Er zijn ook elementen waar we geen invloed op hebben, onder meer 'forever chemicals' zoals PFAS en andere vormen van milieuvervuiling. "De blootstelling aan toxines is inderdaad groter geworden. De impact van chemische stoffen kan een rol spelen, maar dat is nog onvoldoende onderzocht", aldus de professor. 

Testen of je microbioom gezond is kan niet. Er bestaan wel supplementen die beweren je microbioom gezonder te maken. "Maar overtuigend wetenschappelijk bewijs dat ze effectief werken, ontbreekt vaak", aldus Vereecke.

"Er bestaan wel zelftests naar darmkanker in de supermarkt, maar deze zijn enkel geschikt voor volwassenen. Ze zijn geen goed instrument om darmkanker bij jongvolwassenen op te sporen", waarschuwt professor Van Cutsem.

"Deze zelftests zijn namelijk niet 100 procent betrouwbaar en gevoelig voor jonge mensen. Ze kunnen een vals gevoel van veiligheid geven." Wanneer je je zorgen maakt, raadpleeg steeds je huisarts.

De algemene screening blijft een zeer belangrijk middel om de ziekte op te sporen bij 50-plussers. De overheid biedt alle inwoners van 50 tot en met 74 jaar elke 2 jaar een gratis stoelgangtest. De Stichting tegen Kanker roept op om deze test zeker te doen.  "Slechts iets meer dan 1 op de 2 Belgen neemt deel aan het screeningsprogramma", melden de organisaties Stop Darmkanker, Takeda Belgium en Belgian Society of Medical Oncology (BSMO). Zij roepen op om het screeningsprogramma toegankelijker te maken voor iedereen en vragen een verlaging van de screeningsleeftijd naar 45 jaar.   Onder meer de co-voorzitter van Stichting tegen Kanker, Van Cutsem, en de Vlaamse overheid zijn op dit ogenblik geen voorstander van een verlaging van de sceeningsleeftijd. "Er is namelijk geen stijging van diagnoses tussen de 45 en 50 jaar."