Na dood James Van Der Beek (48): moet de leeftijdsgrens voor darmkankeronderzoek verlaagd worden?

Dominique Vandijck is professor Gezondheidseconomie aan de UGent én co-CEO van vzw Stop Darmkanker. Radio2-presentator Peter Van de Veire belt hem op in Goeiemorgen Morgen naar aanleiding van het overlijden van acteur James Van Der Beek, bekend van de serie Dawson's Creek. 

Van Der Beek is gisteren op 48-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van darmkanker. Hij was nog maar 46 toen hij de diagnose kreeg in augustus 2023. "Ik heb kanker altijd geassocieerd met ouderdom en met ongezonde levensstijlen", vertelde de acteur na zijn diagnose aan People Magazine.

In de VS wordt aangeraden om vanaf 45 jaar oud een darmonderzoek te laten uitvoeren. Bij ons kan je je vanaf 50 jaar gratis laten testen. Maar moet dat niet vroeger, zeker als je kijkt naar vroege dood van James Van Der Beek, vraagt Van de Veire zich af?

"Wij zijn er voorstander van om die leeftijdsgrens te verlagen richting 45 jaar", zegt Vandijck. "We zien internationaal een trend wat betreft de verjonging van mensen met darmkanker. Dus ook mensen onder de 50. We dachten dat het om ongeveer 10 procent ging van de nieuwe diagnoses, maar we zien dat oplopen richting de 12 procent. We vermoeden dat het kan stijgen tot 15 procent."

Dokter Luc Colemont, de mede-oprichter van vzw Stop Darmkanker die al jaren pleit voor een vroegere screening, treedt zijn collega volmondig bij.

"Onze overheid ziet de stijging misschien nog niet in de cijfers, maar wij zien inmiddels wel de patiënten", vertelt hij in gesprek met VRT NWS. "Gaan we echt nog een paar jaar wachten tot we die mensen ook in de statistieken zien opduiken?"

"In de Verenigde Staten, maar ook in Australië en Luxemburg ligt die grens nu al op 45 jaar", benadrukt hij.

Professor Eric Van Cutsem (KU Leuven), voorzitter van Stichting tegen Kanker, ziet geen reden om de leeftijdsgrens voor het bevolkingsonderzoek naar darmkanker te verlagen.

"In België is 7 procent van de nieuwe diagnoses bij mensen jonger dan 50. We zien geen stijging in de leeftijdscategorie tussen 40 en 50. We zien wel een lichte stijging bij de groep jonger dan 40, maar naar de oorzaak is het nog gissen." 

"De stijging kan wel komen", erkent Van Cutsem. "We zien het al in een aantal andere landen. In de VS is het wel al boven de 10 procent, maar die stijging zit dus vooral bij mensen jonger dan 40."

De screeningsleeftijd van 50 naar 45 brengen, heeft volgens Van Cutsem - en volgens de werkgroep Darmkanker Screening - op dit ogenblik dan ook weinig zin. 

"We hebben in België afgesproken dat we dat niet gaan doen. Dokter Colemont heeft dat mee goedgekeurd in de werkgroep. Het heeft geen zin om gezonde mensen op te roepen om zich te laten testen als er geen gezondheidswinst is. Als later blijkt dat de cijfers wél toenemen, kunnen we dat opnieuw bekijken."

Geen consensus dus over de aanpak en ook over de reden waarom jonge mensen steeds vaker met darmkanker geconfronteerd zouden worden, blijft het voorlopig gissen. Over één ding is de wetenschap het wél eens: screening maakt een enorm verschil.

"Darmkanker is een zeer traag evoluerende ziekte", aldus Vandijck. "Wanneer die vroegtijdig opgespoord wordt, verhogen de overlevingskansen tot 90 à 95 procent."

Het gratis bevolkingsonderzoek is voorlopig enkel voorzien voor mensen tussen de 50 en 74 jaar oud. Maar er zijn ook alternatieven. "Er bestaan tegenwoordig ook zeer betrouwbare zelftesten", zegt Vandijck. "Die gaan het bevolkingsonderzoek niet vervangen, maar ze kunnen wel een aanvulling zijn."

Van Cutsem benadrukt dan weer dat een zelftest niet voldoende is wanneer je symptomen hebt van darmkanker. "Als je symptomen hebt - ook jonge personen - grijp dan niet naar een zelftest, maar ga naar de dokter. En laat je zeker niet misleiden door een negatieve zelftest. Dat kan een vals-negatief resultaat zijn."

Hij hoopt ook op meer bewustwording. "De bevolkingsgroep tussen 50 en 55 jaar oud is de groep die het slechtst participeert aan het bestaande bevolkingsonderzoek. We willen die mensen aanmoedigen om zich écht te laten testen."