Moslims en christenen beginnen aan hun vastenperiode: wat doet dat met je lichaam?

Vandaag is het Aswoensdag, voor katholieken het begin van de vastentijd die loopt tot Pasen. Voor veel gelovigen is het een periode van soberheid, onder meer op het vlak van voeding.

Straks begint ook de ramadan, de heilige maand voor de moslims. Ze eten dan niet tussen het ochtendschemeren en zonsondergang. 

De laatste jaren maakt ook een seculiere vorm van vasten opgang. Intermittent fasting heeft niets met religie te maken, wel met gewicht verliezen. 

"We mogen die twee eigenlijk niet vergelijken", zegt Malika El Moussaoui, diëtiste in het Antwerpse Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS). "De intentie is totaal anders".

"Eten is veel meer dan jezelf voeden. Het is in dit geval ook religie beleven", zegt haar collega-diëtist Michael Sels. "Dat valt niet altijd samen met gezond eetgedrag, maar dat is niet de bedoeling, dus we moeten dat zo ook niet bekijken. Het gaat over connectie en samenhorigheid."

Toch krijgt El Moussaoui veel vragen over hoe je de ramadan gezond houdt. "Mensen vragen mij zelfs naar specifieke recepten". "Maar ik raad altijd aan om niet te veel te veranderen. De eetmomenten zijn anders, maar je moet niet te veel afwijken van wat je normaal eet. De ramadan draait ook om soberheid."

De effecten van een groot deel van de dag vasten - om welke reden dan ook - zijn uitgebreid bestudeerd. Die zijn in de eerste plaats voor de hand liggend. "Je krijgt honger en dat kan gepaard gaan met een energiedip", zegt Sels. 

"De impact is bij iedereen anders", weet El Moussaoui. "Als je iemand bent die normaal veel koffie drinkt, dan ga je echt afkickverschijnselen zoals hoofdpijn krijgen die eerste week."

"Het heeft ook impact op je metabolisme. Door de uren aan te passen, verandert je vertering. Dat is vaak heel ritmegebonden. Dat kan allemaal wat veranderen, klassieke verteringsmoeilijkheden kunnen wel optreden als je eetpatroon verandert", zegt Sels. "Ik raad mensen altijd aan 's avonds nog te bewegen, een wandelingetje bijvoorbeeld, dat helpt"

Schadelijk is de ramadan voor een gezonde persoon niet, klinkt het bij de 2 diëtisten.

"Deze keer valt de ramadan ook tussen de winter en de vroege lente. Het is dus langer donker, waardoor je uren van je ontbijt en avondeten eigenlijk niet veel verschillen van je normale eeturen. Het is ook niet zo warm, in de zomer verlies je veel meer vocht door te zweten. Je slaapritme raakt ook niet verstoord, omdat je niet heel vroeg of heel laat moet eten. Dat maakt het allemaal makkelijker", zegt El Moussaoui. 

"Het blijft ook een relatief korte periode, dus op lange termijn is er op vlak van gezondheid zeker geen impact", aldus Sels.

Vasten kan zorgen voor gewichtsverlies. "In tegenstelling tot bij de hype van intermittent fasting gaat het daar natuurlijk niet over, maar sommige mensen vinden het mooi meegenomen dat ze wat kilo's verliezen", vertelt El Moussaoui. Al ziet ze ook patiënten van wie het gewicht net toeneemt.  

Echt gezondheidsvoordelen zijn er niet. De hype van het intermittent fasten levert niet meer op dan andere klassiekere diëten, blijkt uit een recente studie.

Sels: "Qua eetgedrag heeft het zelfs negatieve effecten. Veel mensen steken dan nog snel iets in hun mond, omdat het binnen 10 minuten niet meer mag. Dat is geen goede manier van voeden."

Om dat gezondheidsaspect is het gelovigen natuurlijk ook niet te doen. Integendeel: veel mensen met medische problemen willen desondanks toch deelnemen aan het ritueel.

Sels probeert zijn patiënten daarin tegemoet te komen. "Voor moslims hebben we een speciaal recept ontwikkeld dat ze via hun sondevoeding ook een dadeltje kunnen inspuiten om zo dat speciaal moment toch mee te kunnen beleven." Het verbreken van het vasten tijdens de ramadan gebeurt traditioneel met dadels.

El Moussaoui begeleidt veel mensen met diabetes. Zij hebben veel vragen over de mogelijkheid om mee te doen. Dat hangt af van patiënt tot patiënt en dus geven de zorgverleners een advies op maat. "Soms kan ik hen geruststellen, en net de bevestiging geven die ze nodig hebben om zonder zorgen toch mee te doen, mits enkele voorzorgen. Soms moet ik mensen teleurstellen, wanneer het risico te groot is", zegt El Moussaoui.

"Ik benadruk dan steeds dat de ramadan over veel meer gaat dan niet eten of drinken. Het is ook een moment van zelfdiscipline, aanbidding en zelfreflectie. Dat kan op veel andere manieren dan door te vasten."