Directeur-generaal Gevangeniswezen: "Vervroegde vrijlating absoluut noodzakelijk om systeem te laten overleven"

"Het maakt niet uit hoe we het doen, maar we moeten van die grondslapers af", steekt directeur-generaal van het Gevangeniswezen Mathilde Steenbergen van wal in Terzake op VRT CANVAS. "We hebben de kaap van 600 grondslapers opnieuw bereikt. We hebben noodmaatregelen nodig." 

Want iedereen is op, herhaalt ze. "We hebben zeer geëngageerd personeel en dat is zeer fijn om mee te werken, maar door het tekort aan personeel kunnen wij sommige wetten rond welzijn op het werk niet respecteren, zowel naar het personeel toe als naar onze gedetineerden." 

Momenteel staan er 433 vacatures open voor de functie van cipier, tegenwoordig omschreven als bewakingsassistent. Door de opening van de nieuwe gevangenis in Antwerpen en nieuwe detentiehuizen zullen daar naar schatting nog ongeveer 400 extra vacatures bijkomen. 

Die noodmaatregelen moeten er dus snel komen ook. "We moeten daarmee een paar jaar goed zitten, zodat er aan een structurele oplossing kan worden gewerkt. Een hervorming vraagt tijd, maar ze moeten er wel dringend aan beginnen." 

Daarvoor moet geluisterd worden naar experten: "Er bestaan veel ideeën om de problemen aan te pakken. Experten zijn het al jaren eens met elkaar. Misschien is het tijd om naar hen te luisteren", vindt Steenbergen. 

Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) luistert volgens de directeur-generaal wel naar de noden van het Gevangeniswezen, maar tijdens de bespreking met de regering lijken die adviezen telkens te sneuvelen.

Steenbergen werkte zelf nog voor het kabinet van voormalig minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Anders). Daar zag ze zelf hoe compromissen telkens op basis van buikgevoel gesloten worden en het advies van experten genegeerd wordt, vertelt ze. 

En er moeten onpopulaire maatregelen genomen worden, vindt Steenbergen. "Ik snap dat dat ideologisch en emotioneel een moeilijk debat is. Het is niet evident om onpopulaire maatregelen te nemen, maar mensen vervroegd vrijstellen is absoluut noodzakelijk om te kunnen overleven als gevangenissysteem." 

Dat is een maatregel die Verlinden al een tijdje voorstelt, maar waarvoor ze geen steun vindt in de regering. "Uiteraard moeten daar voorwaarden aan verbonden zijn", verduidelijkt Steenbergen. "Maar het is echt minder dramatisch dan het klinkt." 

Het voorstel van premier Bart De Wever om de profielen die nog niet in de gevangenis zitten en wachten op hun straf genade te schenken en een enkelband te geven, kan voor het Gevangeniswezen deel zijn van de oplossing. "Voor de administratie kan alles. We moeten er gewoon voor zorgen dat we binnen 2 maanden niet opnieuw aan de alarmbel moeten trekken."

Ook een nieuwe aanpak in de opleiding tot cipier is deel van de oplossing. Voortaan kan je in die opleiding kiezen tussen de rol van veiligheidsassistent, die echt beveiligingstaken uitvoert in de gevangenis, en die van detentiebegeleider, die de gedetineerden begeleidt en ondersteunt. 

Die functiedifferentiatie moet bijdragen aan betere werkomstandigheden en minder werkdruk, maar moet ook gedetineerden ten goede komen. "Zodra we aan zinvolle detentie kunnen doen, gedetineerden kunnen begeleiden en met hen aan de slag kunnen gaan, zal dat de veiligheid van de samenleving ten goede komen."

Ze legt uit: "Als je wordt opgesloten, mag je niets meer beslissen. Dat is een hele grote uitdaging. Het is aan het gevangenispersoneel om ervoor te zorgen dat de gedetineerden hun autonomie zo goed mogelijk kunnen behouden, onder begeleiding weliswaar. Als ze dan vrijkomen, kunnen ze de dingen ook anders aanpakken dan ervoor en dat zal de veiligheid zeker ten goede komen."