Nederlands bedrijf werkt aan neusspray tegen griep: "Brede bescherming tegen alle griepvirussen"

Het griepseizoen eist elk jaar heel wat slachtoffers. Uit cijfers van Sciensano en de WHO blijkt dat er jaarlijks gemiddeld 500.000 mensen in België getroffen worden. Wereldwijd is er zelfs sprake van 5 miljoen ernstige griepinfecties.

In de strijd tegen het influenzavirus worden nu vaccins ingezet, maar in de toekomst kan een nieuw middel misschien hulp bieden: een neusspray. Daar werken onderzoekers van het Nederlandse bedrijf Leyden Laboratories volop aan in samenwerking met Harvard University.

In die spray zitten antilichamen die je rechtstreeks in je neus en neusslijmvlies inbrengt, waar ze meerdere uren actief blijven. "Daardoor kunnen de virussen zich niet nestelen, en zich daarna ook niet verder repliceren en ons ziek maken", legt Koenraad Wiedhaup, CEO van Leyden Laboratories, uit in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

Dat is anders dan bij een klassiek vaccin, waarbij je je immuunsysteem aanspoort om zelf antilichamen aan te maken. "De spray is echt bedoeld om onmiddellijke bescherming te geven, op het moment dat mensen dat nodig hebben. Dat werkt zolang het genomen wordt." De onderzoekers proberen de spray zo te ontwikkelen dat het volstaat om eenmaal per dag te sprayen.

Leyden Laboratories is niet als enige bedrijf met het concept van een neusspray tegen virussen aan de slag. Ook het Rode Kruis werkt aan de ontwikkeling van een spray. Die werkt op een andere manier, op basis van het bloedplasma van patiënten die net ziek geweest zijn en dus antilichamen in hun bloed hebben.

In de medische wereld wordt gretig naar aanvullingen op de huidige griepvaccins gezocht. "Vaccins zijn ongelofelijk belangrijk en het is goed dat we onszelf ook op die manier beschermen tegen die verschillende virussen", benadrukt Wiedhaup. Toch schiet dat in de praktijk nog tekort. "Voor griep, maar ook voor andere virussen die via de luchtwegen binnenkomen, werken ze gewoon niet goed genoeg."

Uit cijfers van het Nederlandse Huisartsen Genootschap blijkt dat de gemiddelde effectiviteit van het griepvaccin tegen infectie 35 procent bedraagt. Tegen een ziekenhuisopname door griep is dat 41 procent. Bovendien laat niet iedereen zich vaccineren: uit Belgische cijfers blijkt dat de helft van de risicopatiënten dat niet doen.

"Het probleem is dat vaccins beschermen als het virus al in het lichaam zit, waarbij we met neussprays meteen proberen te beschermen als het het lichaam binnenkomt." Daarnaast moeten griepvaccins jaarlijks worden aangepast aan de steeds veranderende virusvarianten. Dat is anders bij de neusspray, die zich richt op een globaal onderdeel van het virus.

"We werken met unieke antilichamen die kunnen beschermen tegen hele families van virussen. In het geval van de griep kan het beschermen tegen alle griepvirussen. Daardoor moet dat niet elk jaar aangepast worden en kan het breed beschermen."

Het middel zou dankzij zijn brede inzetbaarheid de jaarlijkse strijd tegen de griep kunnen vergemakkelijken. "De griep heeft veel impact. Vooral op ouderen of mensen die al een slechter werkend immuunsysteem hebben of andere ziekten, waardoor ze al een grotere kans hebben om in het ziekenhuis te belanden. Sowieso belanden nu al miljoenen mensen in het ziekenhuis, zelfs met de huidige vaccins."

"We moeten echt extra middelen hebben om mensen goed te kunnen beschermen. Zowel tegen de jaarlijkse virussen, als tegen de komende pandemieën", zegt Wiedhaup. Ook in dat laatste scenario zou de neusspray mogelijk ingezet kunnen worden.

"We zien bijvoorbeeld dat ons griepantilichaam ook kan beschermen tegen vogelgriep. Gelukkig worden er nu nog vrij weinig mensen mee geïnfecteerd, maar mocht dat in de toekomst wel het geval zijn, dan willen we er klaar voor zijn en neussprays klaar hebben liggen om een volgende pandemie te voorkomen."

Zoals bij alle geneesmiddelen het geval is, wordt de neusspray van Leyden Laboratories uitvoerig getest voor het in de rekken komt. Uit studies bij apen blijkt de spray goed te werken. Ondertussen is ook de eerste klinische studie bij 143 mensen afgerond, waaruit blijkt dat het middel veilig is.

"Maar we laten ook zien dat we met de neussprays de antilichamen in hoge concentraties in de neus kunnen houden, waarbij we genoeg antistoffen hebben om bescherming te kunnen bieden. Nu zien we ook echt dat het kan werken op mensen." Uit vervolgstudies met meer proefpersonen moet nog blijken hoe goed de spray mensen precies kan beschermen tegen verschillende griepvirussen.