Onpopulaire Britse premier Starmer blijft ook nu overeind, maar voor hoelang nog?

4 juli 2024: Labour en partijleider Keir Starmer winnen overtuigend de parlementsverkiezingen - een 'landslide victory' zoals dat in het Engels heet.

Met een overschot van 174 zetels in het parlement en de volgende verkiezingen nog niet aan de horizon, zou je een stabiele regering verwachten. En toch hangt er een geur van crisis binnen Labour en wordt er over het ontslag van de premier gespeculeerd. Alweer.

De nieuwste molensteen rond Starmers nek is het schandaal rond de aanstelling van Peter Mandelson als ambassadeur in de Verenigde Staten. Starmer benoemt hem in het najaar van 2024 tot ambassadeur (hij treedt in februari 2025 in functie), maar moet hem in september 2025 na amper 7 maanden dienst alweer ontslaan.

Kort daarvoor maakt het Amerikaanse Congres een hele reeks documenten vrij uit het gerechtelijk onderzoek naar de Amerikaanse veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Daaruit blijkt dat Mandelson ook na Epsteins veroordeling in 2008 intens contact met hem blijft houden.

Starmer geeft toe dat hij op de hoogte was van de vriendschap tussen Mandelson en Epstein, maar zegt dat hij niet wist hoe sterk hun band was. "De e-mails (uit het publiek gemaakte Epstein-onderzoek, red.) tonen aan dat de diepgang en omvang van hun relatie geheel verschilt van wat ten tijde van zijn aanstelling bekend was", verdedigt de premier zich.

De Mandelson-storm gaat even liggen, maar niet voor lang. Eind januari maakt het Amerikaanse ministerie van Justitie een nieuwe lading documenten uit het gerechtelijk onderzoek naar Epstein publiek. Die brengen aan het licht dat Mandelson eind jaren 2000 als minister in de regering-Brown mogelijk geheime financiële en martkgevoelige informatie met Epstein heeft gedeeld, waaruit die laatste en zijn klanten voordelen konden halen.

Mandelson verlaat zijn partij en wordt uit het Hogerhuis gezet. Enkele dagen later opent de Britse politie een strafonderzoek naar mogelijk machtsmisbruik door Mandelson. Indien vervolgd en veroordeeld, kan hem dat een gevangenisstraf opleveren.

Hoewel Starmer zelf niet betrokken is bij de Epstein-affaire, brengt de vriendschap tussen Mandelson en Epstein ook hem in nauwe schoentjes.

Mandelsons aanstelling als ambassadeur is in 2024 al zeer omstreden. Hij is eerder in zijn carrière al 2 keer uit de regering gezet wegens financiële wanpraktijken. Waarom Starmer hem toch tot ambassadeur benoemt, is voor velen dan ook een groot vraagteken.

De vrijgave van de nieuwe Epstein-documenten beheerst de Britse politiek en media. Met de informatie die nu voor handen is over Mandelson en Epstein, twijfelen veel Britse parlementsleden aan Starmers beoordelingsvermogen - ook binnen zijn eigen partij. Vorige week was zonder overdrijving de meest tumultueuze in zijn premierschap. Tot nog toe...

Op 4 februari wordt hij aan de tand gevoeld in het parlement. Starmer uit er zijn woede over de verschillende keren dat Mandelson hem en zijn ploeg heeft voorgelogen tijdens de aanstellingsprocedure voor de functie als ambassadeur. "Mandelson heeft ons land, ons parlement en mijn partij verraden. Ik heb spijt dat ik hem heb aangesteld", zegt Starmer.

Een dag later verontschuldigt hij zich bij de slachtoffers van het seksueel misbruik door Epstein. "Het spijt me voor wat jullie is aangedaan. Het spijt me dat zoveel mensen met macht jullie in de steek hebben gelaten. Het spijt me dat ik de leugens van Mandelson heb geloofd en hem heb aangesteld. Ik ben belogen en bedrogen. En natuurlijk ben ik daar kwaad om en gefrusteerd over."

Het schandaal rond Mandelson en Epstein is niet de eerste hobbel op de weg. Het komt na een hele reeks flaters en schandalen, die van Starmer volgens sommige peilingen de minst populaire Britse premier ooit hebben gemaakt.

In het begin van zijn ambtstermijn krijgt hij nog lof voor zijn aanpak van de relschoppers die in de zomer van 2024 asielcentra (in hotels) hebben proberen te bestormen. Maar als blijkt dat hij duizenden gevangenen - onder wie zware criminelen - moet vrijlaten om plaats te maken voor die relschoppers, krijgt zijn populariteit meteen een deuk.    

Niet veel later barst 'Freebie-gate' los: Starmer en zijn vrouw hebben van een multimiljonair duizenden ponden gekregen om kleren te kopen. Dezelfde man, een partijgenoot en lid van het Hogerhuis, schenkt Starmer ook brillen, viptickets voor voetbalwedstrijden en een beroemde paardenrace en gratis tickets voor concerten van Taylor Swift.

Op zich zijn die geschenken niet illegaal, als ze worden aangegeven. Maar daar gaan Starmer en zijn vrouw in de fout. Zeer pijnlijk voor iemand die campagne voerde over integriteit en tegen vriendjespolitiek. Starmer betaalt uiteindelijk 6.000 pond (6.900 euro) terug, maar de zaak blijft aan hem kleven.

In september 2025 moet Starmer zijn regering herschikken, nadat 2 politieke zwaargewichten in schandalen verwikkeld zijn geraakt.

Enkele maanden later krijgt de premier stevige kritiek voor een iets te enthousiaste tweet over de vrijlating van een Brits-Egyptische activist uit een Egyptische gevangenis en zijn terugkeer naar het VK. Oude tweets waarin de activist oproept om zionisten en politieagenten te vermoorden, keren als een boemerang in Starmers gezicht terug. De premier moet alweer toegeven dat hij niet op de hoogte was en zich verontschuldigen.

En dan zijn er nog de vele beleidsbeslissingen die de Labour-regering neemt, maar later weer terugdraait. Ook niet echt goed voor de geloofwaardigheid van regering en premier. Zelfs binnen de regering zou er veel frustratie bestaan dat zoveel tijd besteed werd aan het terugdraaien van de eigen standpunten.

Het enige waar vriend en vijand Starmer wel voor loven, is zijn buitenlandse beleid en zijn inzet voor (vrede in) Oekraïne. Dat zowel Donald Trump als Volodymyr Zelensky hem vertrouwt, kan ook de oppositie smaken. 

Maar het brengt de balans allerminst in evenwicht. Eigenlijk hebben de Britse kiezers al enkele weken na de verkiezingen spijt van hun keuze voor Labour en Starmer, zo blijkt uit peilingen. Intussen is Starmers populariteit teruggezakt tot een schamele 19 procent.

Maar Starmer denkt niet aan opstappen, niet vanwege het gekelderde vertrouwen, niet vanwege het schandaal rond Mandelson, niet vanwege de 2 medewerkers die de voorbije dagen ontslag namen (eerst zijn stafchef en vervolgens ook zijn communicatiedirecteur).

In een interview met Laura Kuenssberg , politiek journaliste bij de BBC, suggereert hij begin dit jaar dat niemand hem zijn mandaat van 5 jaar zal kunnen afnemen. "Ik zal beoordeeld worden tijdens de volgende nationale verkiezingen."

Als verklaring voor zijn impopulariteit zegt hij dat de bevolking "onbegrijpelijk ongeduldig" is. Hij verzekert ook dat de Britse economie pas dit jaar de positieve effecten zal voelen van de beslissingen die zijn regering vorig jaar heeft genomen. "Dit jaar zullen we het tij keren."

Dat is ook wat Starmers woordvoerder gisteren nog eens benadrukte: "De eerste minister is bezig met overal in het land verandering te brengen." Van een ontslag, zoals de Schotse Labourleider gisteren vroeg, kan dan ook geen sprake zijn.

Laat op de avond blijkt dat de premier het vertrouwen van de parlementsleden in zijn partij behoudt. "Natuurlijk waren er moeilijke momenten," zegt parlementslid Chris Curtis over de toespraak die Starmer voor hen houdt. "Maar hij wist de zaal echt te overtuigen."

Wat in het voordeel van Starmer spreekt, is dat er op dit moment binnen zijn partij geen waardige vervanger klaar staat. Velen willen hem weg, maar niemand wil zijn plaats innemen. Mogelijke kandidaten die genoemd worden, zijn bovendien ofwel goed bevriend met Mandelson (wat in deze tijden niet echt een voordeel is) ofwel zelf nog verwikkeld in een of ander schandaal.

Starmer bevindt zich op die manier voorlopig nog in een vrij comfortabele positie. "Maar je job behouden omdat er geen goede vervanger is, is een positie van veiligheid gebaseerd op de zwakte van anderen, niet op je eigen sterkte", schrijft politiek analiste Laura Kuenssberg. 

Dat Starmer zoals hij zelf aangeeft pas in 2029, bij de volgende nationale verkiezingen dus, beoordeeld zal worden, is allerminst een zekerheid. Hij weet maar al te goed dat er veel sneller cruciale verkiezingen aankomen: op 7 mei worden in Wales en Schotland een nieuw parlement en in een groot deel van Engeland nieuwe gemeenteraden gekozen.

Starmer benadrukt dat die verkiezingen om regionale en lokale besturen draaien en niet om hem, maar de meerderheid in de Britse politiek denkt daar allicht anders over. Labour is nu nog aan de macht in Wales en Schotland en in veel gemeenten waar er verkiezingen zijn. Vooral Wales is een rood bastion. Als de partij daar zwaar verliest, in het voordeel van de nationalisten of van - man van het moment - Nigel Farage en zijn Reform UK, dan kan je ervan op aan dat de crisis compleet zal zijn en veel parlementsleden maar naar 1 man zullen kijken.

Labour heeft niet de traditie om partijleiders meedogenloos af te zetten, zoals de Conservatieven de voorbije jaren meerdere keren hebben gedaan. Maar als duidelijk wordt dat de partij met Starmer geen verkiezingen meer kan winnen en parlementsleden daardoor in 2029 hun zetel dreigen te verliezen, wie gaat de premier dan nog steunen?