Hoe stabiel zijn de Spaanse bergdorpen in de Sierra de Grazalema nog na de uitzonderlijk zware regenval? De poreuze ondergrond van kalksteen en dolomiet is helemaal verzadigd geraakt door water dat zich ondergronds heeft opgestapeld, waardoor het gevaar op instortingen en verzakkingen her en der groot is. "Er is gevaar voor een structurele instorting."
Onderzoek naar 'vreemde geluiden' onder Spaans bergdorp Grazalema: "Echte probleem zit onder de grond"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Het Spaanse bergdorp Grazalema in Andalusië lijkt momenteel op los zand te staan door de vele regen.
De ondergrond van poreuze kalksteen en dolomiet is helemaal verzadigd.
Inwoners horen "vreemde geluiden" zoals het doffe gebonk op een muur in de grond.
Uit voorzorg zijn al zowat 1.500 lokale inwoners geëvacueerd.
Hydrologen en seismologen onderzoeken intussen of het om ondergrondse 'waterbevingen' gaat.
De inwoners mogen niet terug tot er meer duidelijkheid is over de situatie. Dat kan nog 2 weken duren, of zelfs langer.
De voorbije dagen en weken kregen Portugal, Spanje en Marokko de volle laag. De ene stormdepressie na de andere voerde veel regen aan van over de Atlantische Oceaan, door een ongewoon zuidelijke positie van de straalstroom.
Het berggebied van Grazalema, in Andalusië, liet wellicht de hoogste neerslagwaarden optekenen. Door de ligging viel er vorige week extra regen uit - de warme, vochtige lucht botste er tegen de bergen aan. Er is sprake van 500 tot 600 millimeter regen in 24 uur tijd vorige week, ofwel 500 tot 600 liter water per vierkante meter.
Ter vergelijking: in Ukkel valt er over een heel jaar gemiddeld 837 mm uit. De neerslag kwam bovenop eerdere regen, na het slechte weer van de weken daarvoor. En dat terwijl Andalusië een streek is die normaal gezien vooral met droog tot kurkdroog weer te maken krijgt.
Van posterstadje naar rampgebied met 1.500 evacuaties
1.500 inwoners zijn geëvacueerd uit een van bekendste stadjes, het gelijknamige Grazalema. Normaal gezien is het een postkaartje, met de witgeschilderde huisjes die schitteren in de Andalusische zon en hun zwarte gietijzeren hekwerk in de steile straatjes. Maar nu ziet het eruit als een rampgebied.
Beelden tonen steile straatjes die rivieren zijn geworden. Meer nog, het water loopt gewoon door de muren van de huizen naar binnen. Leden van de Guardia Civil, de Spaanse politie, kwamen de inwoners persoonlijk op de hoogte brengen van de verplichte evacuaties. In het bergdorp is het overgrote deel van de inwoners nu vertrokken.
Het echte probleem zit onder de grond
Experts over de situatie in Grazalema
Ook onder de grond is de situatie alarmerend. De Andalusische autoriteiten en technische experts zeggen dat dit over veel meer gaat dan de "oppervlakte-overstromingen" zoals we die normaal kennen. Meer nog, het echte probleem zit onder de grond, klinkt het.
Inwoners horen "vreemde geluiden" onder de grond
Al verschillende dagen horen plaatselijke inwoners droge kraakgeluiden, doffe klanken of geluiden die ze beschrijven als lichte explosies onder hun huizen. Bij de Spaanse krant El País beschrijft Mari Carmen Mateos het als "rare geluiden, een beetje zoals gebonk op een muur".
Eerst werd gedacht dat het geluid van in de buurt kwam, maar al snel kwam de optie van ondergrondse mini-bevingen naar boven, zogenoemde waterbevingen.
De druk op de broze ondergrond van kalksteen en dolomiet is erg groot
Experts zijn bezorgd over de situatie in Grazalema
De ondergrond in Grazalema bestaat uit poreus gesteente, met onder meer kalk en dolomiet. Het gaat om een zogenoemde 'aquifer' of watervoerende laag. Hydrologen zeggen dat het niveau van het grondwater op relatief korte tijd enorm is gestegen.
Er zijn door de eeuwen heen veel natuurlijke holtes en ondergrondse stroompjes in een gesteente dat makkelijk erodeert door water. De hele bodemstructuur, waarop het dorp gebouwd werd, is nu erg verzwakt. Door de vele regenval is de ondergrond volledig gevuld geraakt met water. Daardoor ontstaat een druk (van water en van lucht) die er normaal niet is, wat delen van de ondergrond kan doen instorten. "Een gigantische spons", noemen specialisten het.
Meetapparatuur voor ondergrondse 'waterbevingen'
De waarnemingen van inwoners - die niet enkel beperkt bleven tot Grazalema zelf - waren voldoende om tijdelijke meetapparatuur te installeren voor bevingen. Onderzoekers willen daardoor meer te weten komen over wat er effectief onder de grond gebeurt. Hydrologen en geologen buigen zich over de kwestie.
Door de huidige bezorgdheden over de ondergrond hebben de autonome regio van Andalusië en het stadsbestuur van Grazalema beslist om delen van de stad volledig te evacueren. 1.500 mensen zijn al vertrokken, er wonen ongeveer 2.000 mensen.
Inwoners verblijven onder meer in een grote sportzaal in Ronda. "Ze hebben gezegd dat het wel eens lang zou kunnen duren", vertelt Jesus Ramirez (37). "Het zou geen kwestie zijn van 1 of 2 weken, maar mogelijk zelfs meer."
Gigantische zinkgaten (of mogelijk erger)?
Door de opgebouwde waterdruk onder de grond kunnen huizen instabiel worden en kan de bodem instorten, waardoor er zogenoemde zinkgaten ontstaan.
"Het is mogelijk dat de bestaande holtes groter worden en in elkaar zakken. Zoiets zal uiteraard gevolgen hebben op huizen en wegen op de bovengrond", vertelt Nahum Mendez-Chazarra, professor geologie aan de universiteit van Valencia. Hij heeft het over het gevaar van "een structurele instorting". Andere specialisten klinken gematigder en denken dat het ondergrondse waterniveau snel opnieuw zal dalen, waardoor het gevaar voor instorting al bij al beperkt zou blijven.
Specialisten zullen moeten oordelen of (en wanneer) het veilig genoeg is voor de lokale inwoners om terug te keren. Maar na een korte adempauze zondag, is voor vandaag alweer meer regen voorspeld. De druk in de ondergrond kan daardoor nog verder stijgen.
Klimaatverandering?
Door de klimaatverandering zijn er meer weersextremen. Als het regent, kan het door de opwarming van de aarde harder regenen dan vroeger. Ook de positie van de straalstroom raakt door de klimaatopwarming steeds vaker ontregeld. Als de straalstroom dan ook nog lange tijd in dezelfde (andere) positie blijft liggen, kan dat grote problemen veroorzaken. Momenteel ligt de straalstroom al een tijd ongewoon zuidelijk, met een trein aan stormdepressies die van west naar oost over Portugal, Spanje en Marokko trekken.
Massa's evacuaties, grote schade aan oogsten
In heel Andalusië hebben zeker al 11.000 mensen hun huizen moeten verlaten. Over heel Spanje zijn zowat 170 wegen afgesloten door het noodweer. Overal is de grond helemaal verzadigd door het water. Landbouwers zeggen dat een groot deel van hun gewassen vernield is, er zou voor miljoenen euro schade zijn.
Ook in Portugal is de schade groot. Daar zou er voor naar schatting 750 miljoen schade zijn aan gewassen en plantages. Ook in Marokko houdt het slechte weer al een hele tijd aan. In het noordwesten zijn zeker 143.000 mensen geëvacueerd. Het gaat vooral om mensen die in vlakke gebieden wonen die overstroomd kunnen raken.
