TikTok is te verslavend en is daardoor in strijd met de Europese regels. Dat blijkt uit de eerste resultaten van een onderzoek van de Europese Commissie. Functies zoals oneindig scrollen, autoplay en pushmeldingen werken verslaving in de hand, zeker bij minderjarigen. TikTok riskeert daardoor een boete die in de miljarden kan oplopen als er geen wijzigingen worden doorgevoerd. Het Chinese bedrijf is het oneens met die bevindingen.
Oneindig scrollen, autoplay, meldingen... TikTok is volgens Europa te verslavend en riskeert daardoor miljardenboete
De Commissie opende 2 jaar geleden een onderzoek naar mogelijke inbreuken van TikTok op de Digital Services Act (DSA). Ze wou onder meer nagaan of het populaire platform voldoende maatregelen neemt om verslaving te voorkomen en het welzijn van zijn gebruikers te beschermen.
Neen, luidt de voorlopige conclusie. Volgens de Commissie heeft TikTok onvoldoende rekening gehouden met de impact van functies als oneindig scrollen, autoplay, pushmeldingen en het gepersonaliseerde aanbevelingssysteem op de mentale gezondheid en het welzijn van gebruikers. Zeker als het gaat over minderjarigen en kwetsbare volwassenen.
Door gebruikers bijvoorbeeld voortdurend te 'belonen' met nieuwe filmpjes, stimuleert TikTok de drang om te blijven scrollen en zet de app de hersenen van gebruikers in 'automatische piloot'.
Verslaving aan sociale media kan schadelijke gevolgen hebben voor de ontwikkeling van kinderen en tieners
Henna Virkkunen, Vicevoorzitter Europese Commissie
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat dit kan leiden tot "dwangmatig gedrag" en "verminderde zelfbeheersing", aldus de Commissie. TikTok houdt volgens haar ook te weinig rekening met belangrijke indicatoren van "dwangmatig gebruik", zoals de tijd die minderjarigen 's nachts op de app doorbrengen en de frequentie waarmee de app wordt geopend.
TikTok heeft 170 miljoen gebruikers in de Europese Unie, voornamelijk minderjarigen. Het is volgens de Commissie met voorsprong het meest gebruikte platform na middernacht door kinderen tussen 13 en 18 jaar oud.
7 procent van de 12- tot 15-jarigen zit dagelijks tussen de 4 en 5 uur op TikTok. "Verslaving aan sociale media kan schadelijke gevolgen hebben voor de ontwikkeling van kinderen en tieners", stelde vicevoorzitter Henna Virkkunen.
Wat is de DSA?
De DSA, sinds 2023 van kracht, moet burgers online meer rechten en bescherming bieden en verplicht de grote online platforms om maatregelen te nemen om de risico's te beperken. Tot dusver kwam het één keer tot een boete. In december vorig jaar legde de Commissie het platform X van Elon Musk een boete van 120 miljoen euro op vanwege schendingen van de transparantieverplichtingen.
Miljardenboete
TikTok lijkt er volgens het onderzoek ook niet in te slagen om "redelijke, evenredige en doeltreffende maatregelen" te nemen om de risico's als gevolg van dit verslavende ontwerp te beperken. De tools voor het beheren van de schermtijd en het ouderlijke toezicht lijken de Commissie "niet effectief". Zo kan die schermtijd makkelijk worden genegeerd.
De Commissie vraagt dat TikTok het basisontwerp van zijn app verandert, bijvoorbeeld door het oneindig scrollen in de loop van de tijd uit te schakelen, effectieve schermtijdpauzes in te voeren, ook 's nachts, en het aanbevelingssysteem aan te passen.
Als TikTok de Europese regels blijft overtreden, dreigen boetes tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet van het bedrijf. Ze riskeren met andere woorden dus een boete die in de miljarden kan oplopen.
Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) verwelkomt de handhaving door Europa. "Sociale media moeten stoppen met verslavende ontwerpen die kinderen en jongeren aan het scherm kluisteren", meldt ze in een mededeling. "Europa legt de verantwoordelijkheid waar ze hoort: bij de techbedrijven die deze prikkels bewust inbouwen om schermtijd te maximaliseren. Wie in Europa zaken doet, volgt onze regels. Punt. TikTok moet zijn ontwerp aanpassen en snel."
TikTok: "Waardeloze voorstelling van ons platform"
TikTok is het niet eens met de voorlopige conclusie van de Europese Commissie dat de app verslavend is en het bedrijf daar te weinig aan doet. De bevindingen zijn "volstrekt onjuist en een volledig waardeloze voorstelling van ons platform", klinkt het. TikTok zegt ook "alle mogelijke stappen" te zullen zetten om de bevindingen aan te vechten.
