Waarom ik hoop dat dit niet Julian Barnes' laatste boek is

Zijn 'Flauberts papegaai' ontpopte zich in mijn twintiger jaren tot een soort lijfboek, 'Alsof het voorbij is' blijft mijn favoriete krop in de keel en dit 'Vertrek(punt)' wordt misschien wel mijn favoriete afscheidsboek. Want dat het zijn laatste is, daarover laat grootmeester Barnes geen twijfel bestaan.

In 'Departure(s)', de iets directere Engelse titel, wuift Barnes zijn eigen oeuvre uit. Als vanouds strooit hij met superieure essayistische mijmeringen, persoonlijke overpeinzingen, een intelligente glimlach en een goed verhaal.

3 redenen om de laatste Barnes dicht bij hoofd en hart te houden.

Na een tiental pagina's waarin Barnes je het boek binnenloodst met bespiegelingen over Proust en zijn onbetrouwbare 'madeleines', duikt daar plots, bijna terloops, het volgende op:

"2 dingen die ik hier even moet melden:

1. Er volgt een verhaal – of een verhaal binnen het verhaal – maar nu nog niet; en 2. Dit wordt mijn laatste boek."

Een heerlijke ingreep, die voelt als een soort handleiding bij een roman die geen roman wil zijn, een memoir die geen memoir is en een essay dat zich nauwelijks als essay laat vangen. De gentleman-schrijver serveert je zijn allerbeste ingrediënten nog een laatste keer.

Julian Barnes vertelt ons in dit boek dat hij aan een ongeneeslijke, maar beheersbare vorm van bloedkanker lijdt. Hij zal er 'mee', maar niet 'aan' doodgaan. Uiteindelijk sterven we allemaal aan het leven.

Ah, daar is dat grote Barnesthema: de dood. Bij voorkeur in gezelschap van de compagnon de route par excellence: de liefde.

Die vermomt zich deze keer als 2 jeugdvrienden die een 2e kans krijgen met elkaar. Tot tweemaal toe bij elkaar gebracht door de auteur. Barnes als koppelaar, de schrijver als manipulator? Want hoe betrouwbaar is deze fictie? Hoe waarheidsgetrouw? Als zelfs onze eigen herinneringen dat al niet zijn.

De vrouw van het koppel laat Barnes zweren op de Bijbel dat hij nooit over hen zal schrijven. Een dure eed die hij niet nakomt. Wat zijn geschreven woorden (zelfs die van het heilige boek) immers waard als je er niet in gelooft?

Ik hoor je denken: een herwonnen liefde en de nakende dood zijn nu niet meteen uitermate originele thema's. Dat is zo, maar het is de toon van Barnes die dit boek alweer uittilt boven al de rest.

Hij is extreem intelligent, maar loopt niet te koop met zijn eruditie. Net daardoor komt hij de lezer als schrijver zo nabij. Hij is verheven, maar heeft het over heel aardse dingen. Het f-woord is poëzie in een boek van Barnes.

De frequente, expliciete knipogen naar de lezer ("you can google that, if you wish") zorgen ervoor dat je het gevoel hebt dat je deze man ként. En hij jou. Met al je grote en kleine verdriet. Hij is een uniek talent.

Dit 'Vertrek(punt)' is een afscheid van het leven, van een oeuvre en van de lezers. Schrijvers moet je godzijdank nooit op hun woord geloven. Laat dit de voorlaatste Barnes zijn.