Is geweld tussen jongeren in opmars of lijkt dat maar zo? "Meer 13- en 14-jarigen in jeugdrechtbank, maar blijft uitzonderlijk"

Er waren het voorbije weekend enkele opvallende nieuwsverhalen over jongeren die zware criminele feiten hebben gepleegd. In Anderlecht werd een 15-jarige jongen in brand gestoken. Een jongere (16) die daarbij betrokken was, is opgesloten in een gesloten jeugdinstelling. Een andere jongen van 14 heeft vandaag zichzelf aangegeven bij de politie. 

In Halle werd een 16-jarige jongen neergestoken door 2 minderjarige broers en in Kampenhout werd een jongen van 15 in elkaar geslagen door 2 minderjarigen. Anderen filmden dat en de video ging druk rond op sociale media.  

Drie verschillende incidenten, maar wel telkens met zeer jonge daders én slachtoffers.

"Op dit moment lijkt het in opmars", zegt jeugdrechter Michiel Steel, die het nieuws verontrustend noemt. "Dat zijn behoorlijk woeste verhalen die naar boven komen. We spreken hier over heel zware feiten."

Wat ziet hij in zijn rechtbank in Antwerpen? "Dat is gelukkig niet elke dag, maar het gebeurt tegenwoordig dat hier jongeren van 13 of 14 jaar worden voorgeleid. Vijf jaar geleden was dat niet zo, heb ik het gevoel. Dus in die zin lijkt er inderdaad een beetje een verschuiving aan de gang. Maar ik wil toch voorzichtig zijn om over echte tendensen te spreken."

Het is niet zo dat er plots een grote toename is in de criminaliteitscijfers, zegt jeugdcriminoloog Johan Deklerck (KU Leuven). "Dat schommelt wat", zegt hij. Zowel hij als de jeugdrechter merken op dat er in elk geval meer aandacht voor is.

"Iemand die in brand wordt gestoken, dat is heel uitzonderlijk", zegt Deklerck. "Zulke feiten spreken tot de verbeelding en krijgen veel media-aandacht. Of neem scholieren die een mes trekken aan de schoolpoort bijvoorbeeld, dat komt heel dicht op ons vel." 

Annelies Pauwels, onderzoeker bij het Vlaams Vredesinstituut, zei eerder dat er een gevoel van onveiligheid meespeelt, omdat we de voorbije decennia intoleranter geworden zijn voor geweld. "Zware incidenten vallen dan extra hard op."

De cijfers tonen wel dat meer jongeren opgenomen zijn in een gesloten instelling vanwege jeugddelicten. In 2024 ging het om 2.017 jongeren, een stijging met 12 procent ten opzichte van het jaar ervoor. 

Als we kijken naar het aantal steekpartijen, dan zien we dat die de voorbije jaren vrij stabiel zijn gebleven. De laatste 2 jaren in de statistieken van de federale politie, 2023 en 2024, tonen een daling. Al maken experts zich wel zorgen over het aantal jongeren dat een mes op zak heeft. 

Jeugdcriminoloog Deklerck wijst erop dat jongeren nu eenmaal impulsiever zijn en hun gedrag moeilijker onder controle hebben. 

"De kringen waarin je verkeert, spelen ook een grote rol. Het gaat bijna altijd over kinderen die niet de thuis hebben gehad die je zou mogen verwachten: een psychiatrische problematiek in de familie, druggebruik, geweld, misbruik, enzovoort. Als criminoloog is dat een constante. Ik heb al zo ontzettend veel dossiers gezien waarin die achtergrond een bepalende factor is."

"We zien inderdaad dat het regelmatig gebeurt dat jongeren uit een verontrustende opvoedingssituatie wegens allerlei redenen jammer genoeg de overstap maken naar een jeugddelict", zegt Steel. Hij wijst ook naar de rol van sociale media en de grote druk die op jongeren ligt in onze maatschappij.

Dat jongeren soms zelf hun daden filmen en op sociale media posten, zoals in Kampenhout, past in een drang naar aanzien en status, zeggen de experts.

Vaak worden kwetsbare jongeren geronseld en ingezet door (drugs)bendes. Ze kunnen snel veel geld verdienen, gaan niet meer naar school en belanden steeds dieper in de criminaliteit. De Antwerpse jeugdorganisaties spraken vorige maand nog over een stijgend aantal jongeren dat in het drugsmilieu belandt. 

"Er gebeurt maatschappelijk zeer veel, maar tegelijkertijd zitten we met een groot probleem van wachtlijsten, van dossiers die niet afgehandeld geraken, van jongeren die in gewelddadige milieus verblijven en toch geen plek vinden in een opvanggezin of leefgroep", zegt Deklerck. 

"Ik denk dat de opvolging van de jongeren in het algemeen beter wordt, dat er sneller kan ingegrepen worden, maar helaas nog altijd na de feiten", zegt Steel. "De grote kunst zal zijn om op een bepaald moment met die jongeren aan de slag te gaan vooraleer er dergelijke zaken gebeuren."