De Nederlandse regering wil de komende jaren meer geld pompen in defensie en betaalbare woningen. Daartegenover komen extra belastingen, en ook de gezondheidszorg wordt duurder voor onze noorderburen. Dat staat in het kersverse regeerprogramma dat D66-leider Rob Jetten, die wellicht de nieuwe premier wordt, heeft voorgesteld.
Nederland heeft regeerakkoord: 100.000 woningen per jaar extra, duurdere gezondheidszorg en 19 miljard voor defensie
Ann Willems
Gepubliceerd:
Het coalitieakkoord van regering-Jetten telt 67 pagina’s en presenteert onder het motto 'Aan de slag' de toekomstplannen voor Nederland. Daarin roepen D66, VVD en CDA - die samen een minderheidsregering vormen - herhaaldelijk op tot eendracht.
"We hebben elk een eigen geschiedenis en een eigen mens- en wereldbeeld, maar we vinden elkaar op de overtuiging dat Nederland weer vooruit kan komen als politici het debat op een normale manier met elkaar voeren", klinkt het. "Nederland moet een land zijn van kansen voor iedereen, ongeacht leeftijd, afkomst, gezondheid of inkomen. Een land waar je een ander gewoon helpt als dat nodig is en aandacht hebt voor elkaar."
Hoe de nieuwe regering dat wil bereiken? We sommen de opvallendste punten op.
100.000 nieuwe woningen per jaar
Nederland kampt al jarenlang met een tekort aan woningen, onder meer te wijten aan een groeiende bevolking, lange bouwprocedures en beperkte bouwgrond. Daarbovenop zijn de prijzen van bestaande koopwoningen er de afgelopen jaren fors gestegen.
De ambitie van regering-Jetten is om jaarlijks 100.000 woningen te bouwen. Om dit te bereiken, worden er minstens 30 grootschalige nieuwbouwlocaties aangewezen. "Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden", klinkt het. Bij nieuwe projecten wordt gestreefd naar 2/3 betaalbare woningen, onder meer door middel van sociale huur en betaalbare koop. De regering maakt hiervoor vanaf 2029 zo’n 1 miljard euro per jaar vrij.
"Ik hoop heel snel met premiers van de Benelux samen te zitten"
Selectieve herinvoering opkomstplicht
Op defensievlak kiest het nieuwe kabinet voor een mentaliteitsverandering: "Van vredesdividend naar gevechtskracht". De defensie-uitgaven worden daarvoor structureel opgetrokken tot de NAVO-norm van 3,5 procent van het bbp. Om het personeelstekort in het leger aan te pakken, komt er onder andere een verplichte bevraging van jongeren. Blijft dat effect beperkt, dan ligt een selectieve herinvoering van de opkomstplicht op tafel. Zo moet de krijgsmacht doorgroeien tot minstens 122.000 mensen.
In totaal vloeit er de komende jaren 19 miljard extra naar defensie. Om deze forse investeringen te betalen, krijgen burgers via de inkomstenbelasting een zogenoemde "vrijheidsbijdrage" voorgeschoteld, die op termijn meer dan 5 miljard euro per jaar zal opleveren.
Meer grip op asielinstroom
De nieuwe coalitie wil voorts meer grip krijgen op de asielinstroom. Dat moet gebeuren via een "gemoderniseerd internationaal vluchtelingenrecht", waarbij asielaanvragen buiten Europa moeten worden ingediend en afgehandeld. In Nederland zelf wordt de asielprocedure ingrijpend vereenvoudigd, zodat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) sneller en flexibeler kan beslissen.
Asielzoekers die de wet overtreden of herhaaldelijk overlast veroorzaken, zullen strenger worden aangepakt en waar mogelijk in vreemdelingenbewaring worden geplaatst of direct het land worden uitgezet.
Andere maatregelen
Regering-Jetten verschuift in de zorgsector de focus naar preventie en welzijn, met als doel "de gezondste generatie ooit" te creëren. Daarvoor wordt onder meer de minimumleeftijd voor de aanschaf van nicotinehoudende producten verhoogd naar 21 jaar. Daarnaast wordt geïnvesteerd in gratis schoolfruit en komen er extra middelen voor sportaccommodaties en buitenspeelplekken. Het eigen risico wordt verhoogd van 385 naar 460 euro.
Om de versnippering in het parlement tegen te gaan, onderzoekt de coalitie de invoering van een kiesdrempel voor de Tweede Kamer. Die maatregel maakt deel uit van een bredere hervorming van het kiesstelsel, waarbij ook voorkeursstemmen meer gewicht zouden krijgen.
Minderheidsregering
Op 29 oktober trokken de Nederlanders vervroegd naar de stembus nadat het kabinet-Schoof, het rechtse kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB, in juni was gevallen over het migratiebeleid. Bij de verkiezingen werd het centrumlinkse D66 van Rob Jetten de grootste partij, met net iets meer stemmen dan de PVV van Geert Wilders.
3 maanden later heeft D66 nu dus een akkoord beet , samen met de liberaal-conservatieve VVD en het christendemocratische CDA. De 3 partijen halen samen 66 zetels van de 150 in de Nederlandse Tweede Kamer en zullen een minderheidskabinet vormen. Om beleid te kunnen voeren, zullen ze bij elk wetsvoorstel steun moeten zoeken bij een of meer oppositiepartijen.
Zo’n minderheidsregering is een nieuwigheid in Nederland. De regering-Rutte I had eveneens zo'n kabinet, maar die kreeg sinds het begin gedoogsteun van de PVV.
Komende dinsdag staat een debat over het eindverslag van informateur Letschert op de planning, daarna zullen de 3 partijleiders in gesprek gaan met mogelijke ministers. Bedoeling is voorlopig dat het kabinet-Jetten op 23 februari door de koning wordt beëdigd.
Eerste reacties: "Rampzalig" en "Mensen worden kaalgeplukt"
PVV-leider Geert Wilders noemt het regeerakkoord in een eerste reactie rampzalig. "Geen asielstop, een afbraak van de zorg en sociale zekerheid, maar wel miljarden voor asiel, windmolens, Afrika en Oekraïen", schrijft hij op X.
SP-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Jimmy Dijk spreekt van een aanval op de beschaving. "Gewone mensen worden door D66 kaalgeplukt, hun zorg wordt afgepakt en ze moeten langer doorwerken. De SP gaat met alles wat we hebben oppositievoeren om de zorg te redden, om de kinderarmoede op te lossen en het leven betaalbaar te maken", zegt hij.
