Terwijl koning Filip regering tot "daadkracht" oproept, dreigt totale impasse over overbevolking in gevangenissen

"Menselijke waardigheid en de bescherming waarop burgers recht hebben, houden niet op aan de gevangenispoort. Ik weet dat de regering zich hiervan bewust is. Ik roep de politieke en gerechtelijke autoriteiten dan ook op om het probleem van de overbevolking in onze gevangenissen krachtdadig aan te pakken."

Het was één van de meest opvallende passages in de toespraak van de koning Filip voor de zogenoemde 'gestelde lichamen' op het paleis vanmorgen. Het staatshoofd vraagt eindelijk om een oplossing in een probleem dat al lang aansleept en waar de regering al maanden haar tanden op stuk bijt.

De koning komt zo in een lang rijtje van mensen die aan de alarmbel trekken over de kwestie. Het personeel kaart het probleem al jaren aan. Sinds het aantal grondslapers blijft toenemen, raakt ook het geduld bij de gevangenisdirecties op. 

Eind vorig jaar volgde een noodkreet van Mathilde Steenbergen, de directeur-generaal van het Gevangeniswezen. "Het systeem kraakt in al zijn voegen" schreef het hoofd van de Belgische gevangenissen in een open brief.

De vraag is of de druk van de koning tot een doorbraak kan leiden. Sinds november zoekt de regering naar een akkoord over maatregelen om de overbevolking aan te pakken. De regering zit op dit moment dichter bij een complete patstelling dan bij een oplossing. 

Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) - bevoegd voor de gevangenissen - schoot vanmorgen het meest recente voorstel van premier Bart De Wever (N-VA) af in Het Laatste Nieuws.

De eerste minister heeft het dossier naar zich toegetrokken en stelt als eerste noodmaatregel voor om 1.300 veroordeelden een enkelband te geven. Die mensen met een gevangenisstraf tot 18 maanden staan op dit moment op een wachtlijst, omdat er geen plaats is in de gevangenissen. 

Zo wordt "een einde gemaakt aan een situatie van feitelijke straffeloosheid, zonder straffen te schrappen of in te korten en zonder bijkomende druk te leggen op de gevangeniscapaciteit", zo staat in de "compromisnota" van De Wever te lezen die VRT NWS kon inkijken. Ze moeten dan definitief niet naar de cel - een vorm van gratie - waardoor de instroom in de gevangenissen zou afnemen.  

Volgens Verlinden is dat geen oplossing voor het probleem van de grondslapers, het kort alleen de wachtlijst in.

De minister probeert haar coalitiepartners al weken te overtuigen van haar eigen voorstel.

Ze wil dat mensen die op dit moment een gevangenisstraf uitzitten van maximaal 5 jaar 10 maanden vroeger kunnen vrijkomen. Dat is een uitbreiding van een noodmaatregel die nu al van kracht is waardoor die groep op dit moment 6 maanden vroeger kan vrijkomen. De regel geldt niet voor mensen die veroordeeld zijn voor terrorisme of zedenfeiten.

Daar is vooral de MR categoriek tegen. David Clarinval, vicepremier voor de Franstalige liberalen, zegt alleen te willen meewerken aan oplossingen waarbij "een volledige uitvoering van de door de rechter opgelegde straffen" geldt. "Op dit moment zijn de voorstellen van de minister vooral gericht op het niet volledig uitvoeren van straffen."

Ook de N-VA, die al met tegenzin de strafkorting van 6 maanden goedkeurde, verzet zich. "Wij vinden dat een gemakkelijkheidsoplossing, wij zijn daar geen voorstander van", zei fractievoorzitter Axel Ronse eind vorig jaar in De Zevende Dag .

In de nota van De Wever is wel sprake van een verruiming tot 9 maanden, maar enkel voor gevangenen veroordeeld tot een straf van 3 jaar. En dus geen 5 zoals in het voorstel van de minister.

De beperkte verruiming die De Wever voorstelt, zal weinig effect hebben. In de nota staat berekend dat het voor een onmiddellijke uitstroom van 71 gedetineerden zorgt. Volgens Verlinden zou dat getal met haar voorstel zo'n 250 tot 300 gedetineerden bedragen.

De minister houdt vast aan haar eigen voorstel omdat geen enkel van de voorstellen uit de 30 pagina's tellende nota van de premier volgens haar op korte termijn een wezenlijk verschil zal maken aan de situatie in de gevangenissen. 

Maar die aanpak lijkt de andere partijen niet te kunnen overtuigen. 

"Niemand begrijp het meer", klinkt het binnen de regering. "Ze is haar eigen ruiten aan het ingooien", klinkt het op het kabinet van een vicepremier. Dat ze tijdens onderhandelingen een voorstel van de premier in de media afschiet wordt als "ongezien" bestempeld. "Hoe wil je dan in godsnaam nog een compromis maken?". 

Enkel Les Engagés geeft aan op dezelfde lijn als CD&V te zitten. Vrijdag staat het onderwerp waarschijnlijk opnieuw op de agenda van de kern, maar de impasse lijkt compleet. "We zijn al maanden bezig, er zijn honderden nota's, voorstellen, pistes... alle opties zijn uitgeput", klinkt het bij een regeringspartij. 

Na een kleine daling begin dit jaar stijgt het aantal grondslapers opnieuw. Gisteren ging het om 530 gedetineerden. In totaal schommelt de overbevolking rond de 20 procent. Er verblijven zo'n 13.500 gedetineerden in de Belgische gevangenissen, terwijl er eigenlijk plaats is voor ongeveer 11.000.