In Iran klinkt de roep om internationale interventie steeds luider, zeker nu meer gruwelijke details bekendraken over wat er zich precies heeft afgespeeld tijdens de grootschalige demonstraties tegen het regime. Hulpverleners en lokale inwoners delen verhalen van overvolle mortuaria, harde repressie en pogingen van het regime om het systematisch doden van demonstranten te verhullen. "En Europa doet niets", vertelt hoofddocent Pooyan Tamini Arab.
Na harde repressie, massagraven en mogelijk tienduizenden doden klinkt hulpkreet uit Iran steeds luider
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
36.500 doden in 2 dagen tijd: zoveel doden zouden er gevallen zijn in één weekend van grootschalige protesten tegen het Iraanse regime. Het is een hallucinant cijfer dat wordt gedeeld door onafhankelijke Iraanse media en zou gebaseerd zijn op een interne memo van de Iraanse overheid, van het ministerie van Volksgezondheid, maar het is erg moeilijk om het te verifiëren.
De aantallen stroken met wat andere internationale media berichten: enkele dagen geleden sprak Time nog over zeker 30.000 doden. De Verenigde Naties slaagden er voorlopig in om 6.000 overlijdens te bevestigen, maar onderzoeken nog 17.031 onbevestigde doden.
Waarover gaat het protest in Iran?
In Iran kwamen wekenlang tienduizenden mensen op straat om te betogen tegen het religieuze regime van ayatollah Ali Khamenei, de hoogste geestelijke leider van het land. Aanleiding voor de protesten was aanvankelijk de economische situatie in Iran (die heel slecht is), maar al snel groeiden de protesten uit tot bredere demonstraties. Ze vragen om het respecteren van mensenrechten, een democratie en het opstappen van dit regime.
Het protest was het grootste in jaren, misschien wel decennia, maar werd met harde hand neergeslagen door het regime. Ordediensten zetten geweld in om het (vaak vreedzame) protest neer te slaan, en er is sprake van vele doden en gewonden. Naar aanleiding van de protesten overwoog VS-president Donald Trump ook een militaire interventie.
Van protest tegen belabberde economie tot dodelijkste demonstraties in jaren
Hoeveel doden er precies gevallen zijn, zullen we wellicht nooit weten, maar het moeten er erg veel geweest zijn. Hulpverleners en getuigen delen verhalen van overvolle mortuaria, vrachtwagens volgeladen met lijken, massagraven en systematische moordpartijen op demonstranten. "Er waren te weinig lijkzakken voor het enorme aantal doden", schrijft Time.
Ook beelden die op sociale media circuleren, lijken eenzelfde verhaal te vertellen. Lang kwam er zo goed als geen beeld uit Iran, omdat de overheid de internetverbinding en dus de communicatie met de buitenwereld had verbroken. Nu de verbinding langzaam maar zeker terugkomt, verschijnen steeds meer beelden van massagraven, overvolle mortuaria en doelgerichte razzia's van de regimepolitie op (vaak vreedzame) betogers.
Ontmenselijking van slachtoffers
Uit die getuigenissen blijkt dat het Iraanse regime een stuk verder gaat dan fysiek geweld tegen demonstranten; ook psychologisch wordt het Iraanse volk onder de knoet gehouden. Dat blijkt uit verhalen die onze redactie bereiken.
Autoriteiten zouden het voor families erg moeilijk maken om de lichamen van hun overleden familieleden die zijn omgekomen tijdens de protesten te bemachtigen. Ze zouden enorme geldbedragen moeten neerleggen om de lijken uiteindelijk te krijgen, en te kunnen begraven, vertellen meerdere nabestaanden, onder meer aan de BBC.
Een familie zegt dat veiligheidstroepen 700 miljoen toman (lokale munteenheid) eisten om het lichaam van een familielid vrij te geven. Omgerekend is dat ongeveer 5.000 dollar, erg veel als je weet dat een gemiddelde arbeider in Iran vaak minder dan 100 dollar per maand verdient.
Schoten tijdens breed protest in Iran
Pooyan Tamini Arab, universitair hoofddocent seculiere en religieuze studies aan de Universiteit Utrecht, noemt dit soort praktijken sadisme. "Soms worden families zelfs verplicht een doos koekjes aan te bieden aan de daders", vertelt hij in De Ochtend op Radio 1.
Mensen die niet op straat komen, proberen zich op andere, minder zichtbare manieren te verzetten tegen het regime. "Sommige families dansen uit protest op de begrafenis van hun kinderen, als ultieme afwijzing van de waarden van het regime", weet Tamini Arab. In Iran is het immers verboden of strafbaar om te dansen in het openbaar. "Die kleine details zeggen soms meer dan welk getal ook."
Europa onzichtbaar
De druk van de Amerikaanse overheid op het Iraanse regime is nog steeds erg hoog. Gisteren kwam het vliegdekschip USS Abraham Lincoln en een vloot oorlogsschepen aan in de Perzische Golf. Daarmee heeft de VS nu een groot strategisch voordeel bij een mogelijke aanval op Iran. Het is ook dankzij de Amerikaanse ondernemer Elon Musk en zijn satellietnetwerk Starlink dat veel Iraniërs wél op internet konden.
Dé grote afwezige in de hele crisis lijkt de Europese Unie. Iraniërs voelen zich, zo zegt Tamini Arab, volledig in de steek gelaten. "Vanuit hier zeggen we gemakkelijk dat mensen zelf moeten protesteren en het regime moeten omverwerpen. Maar hoe, als datzelfde regime bereid en in staat is om extreem dodelijk geweld te gebruiken?"
Volgens hem is het onhoudbaar om te verwachten dat burgers alleen, zonder enige steun, een totalitair systeem kunnen weerstaan. "Ze zijn wanhopig. Geen enkel land biedt echte hulp. Het kan niet zo zijn dat zij simpelweg worden overgeleverd aan een regime dat tot alles bereid is. De roep om een vorm van interventie is veel groter geworden en is ook geen taboe meer."
"Europa moet meer doen dan alleen toekijken of een keer een ambassadeur aanspreken met de boodschap dat iets ‘niet leuk’ was", zegt hij. "Zonder concrete actie blijven zulke woorden leeg."
Beluister het gesprek met hoogleraar Tamini Arab in De Ochtend op Radio 1