In de Verenigde Staten gaat vandaag een belangrijke reeks rechtszaken van start tegen Amerikaanse socialemediabedrijven. Zijn sociale media verslavend en hebben ze de mentale gezondheid van mensen beschadigd? Voor het eerst buigt een rechtbank zich expliciet over die kwestie, met mogelijk grote gevolgen voor de hele sector.
Grote rechtszaak tegen sociale media van start in VS: zijn ze bewust verslavend gemaakt?
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Samenvatting:
In Los Angeles start vandaag een reeks rechtszaken tegen Meta, TikTok, Snap en YouTube, omdat hun platforms volgens aanklagers verslavend zijn en schade toebrengen aan de mentale gezondheid van vooral jongeren.
De bedrijven worden ervan beschuldigd bewust verslavende functies te hebben ingebouwd en schadelijke effecten te hebben genegeerd.
Als de rechtbank de bedrijven schuldig acht, kan dat grote gevolgen hebben voor de hele sector en moeten socialemediabedrijven mogelijk hun platforms aanpassen.
Wat is er aan de hand?
Vandaag begint een gebundelde reeks rechtszaken tegen 4 grote technologiebedrijven: Meta (het bedrijf achter Facebook en Instagram), TikTok, Snap (het bedrijf achter Snapchat) en YouTube. Volgens de aanklagers hebben zij hun platforms bewust zo ontworpen dat ze verslavend werken, met directe schade voor het mentale welzijn van vooral jonge gebruikers.
Daarnaast zouden de bedrijven al langer op de hoogte zijn geweest van die schadelijke effecten, maar toch hebben nagelaten in te grijpen. De voorbije jaren spanden uiteenlopende groepen – van ouders en scholen tot jeugdorganisaties – al tal van rechtszaken aan rond precies die kernbeschuldiging.
Een advocatenkantoor heeft voor het eerst de volgens hen sterkste dossiers gebundeld. De komende weken zullen 9 dossiers worden behandeld in een lokale rechtbank in Los Angeles. Het is niet duidelijk hoe groot de schadevergoeding is die de aanklagers eisen.
Bij de Amerikaanse krant The New York Times worden de zaken al vergeleken met die tegen 'Big Tobacco' in de jaren negentig, toen bedrijven als Philip Morris en R.J. Reynolds ervan werden beschuldigd informatie te verbergen over de schadelijke gevolgen van sigaretten.
Waarover gaat de eerste rechtszaak?
De eerste zaak is die van een 20-jarige vrouw uit Californië die in de rechtsdocumenten wordt aangeduid als K.G.M. Zij acht de socialemediabedrijven mee verantwoordelijk voor haar angsten en verstoorde lichaamsbeeld als tiener, en voor de depressieve stoornis die ze als jonge tiener had ontwikkeld.
K.G.M. maakte op haar achtste een YouTube-account aan, volgde een jaar later met Instagram, stapte op haar tiende over naar Musical.ly (nu TikTok) en op haar elfde naar Snapchat. In de rechtszaak stelt ze dat ze als kind verslaafd raakte aan sociale media, en dat die verslaving schadelijk was.
Er wordt verwacht dat de bazen van de bedrijven, zoals Meta-baas Mark Zuckerberg, in eigen persoon zullen moeten getuigen tegenover de jury.
Zuckerberg heeft al in meerdere rechtszaken getuigd en moest zich bijvoorbeeld ook in 2018 verantwoorden tijdens een hoorzitting in het Amerikaans congres over een dataschandaal rond Facebook.
Hoe gaan Meta, Tiktok en anderen zichzelf verdedigen?
Het hoofdargument van de bedrijven is dat er volgens hen nog geen rechtstreeks wetenschappelijk verband is vastgesteld tussen socialemediagebruik en mentale problemen.
Dat verband is inderdaad moeilijk na te gaan, schreef ook de Hoge Gezondheidsraad onlangs in een aanbevelingenrapport over socialemediagebruik bij jonge kinderen.
Daarnaast steunen de bedrijven vooral op een belangrijke Amerikaanse wet. De zogenoemde sectie 230 van de Communications Decency Act van 1996 beschermt de bedrijven tegen aansprakelijkheid voor wat hun gebruikers online plaatsen
Door die wet worden socialemediabedrijven niet beschouwd als uitgevers van de content die gebruikers op hun platforms plaatsen. Al jaren is dat een van hun belangrijkste juridische argumenten wanneer er discussie ontstaat over schadelijke of misplaatste inhoud.
Snap, het bedrijf achter Snapchat, heeft inmiddels een schikking getroffen met K.G.M., al wil het geen details geven over de voorwaarden daarvan. Vandaag heeft ook TikTok laten weten dat het een schikking wil treffen met K.G.M. Ook daarover zijn nog geen details bekendgemaakt.
Welke gevolgen kan dit hebben?
Als in zelfs maar één van de zaken schuld wordt vastgesteld, kan dat grote gevolgen hebben voor hoe socialemediabedrijven in de toekomst juridisch worden aangepakt. In de VS wachten meer dan duizend gelijkaardige individuele rechtszaken op behandeling, en die zouden allemaal kunnen voortbouwen op zo’n precedent.
Daarnaast is de kans reëel dat de techbedrijven bij een veroordeling hun platforms moeten aanpassen. Dat zou diep ingrijpen in hun huidige werking en zakenmodel.
Volgen er nog rechtszaken?
Deze zomer zal een tweede reeks zaken worden behandeld bij de Amerikaanse districtsrechtbank van Noord-Californië, een federale rechtbank. In die reeks zaken zijn de aanklagers enkele scholen en staten zelf.
De groep eisers is van plan te betogen dat sociale media een publieke overlast vormen en dat zij de kosten hebben moeten dragen voor de behandeling van een generatie jongeren die verslaafd is geraakt aan het gebruik ervan. Ook die zaak kan grote gevolgen hebben voor de bedrijven.
