Voorlopig lijkt het erop dat België geen miljoenenfactuur hoeft te verwachten van de Europese Unie vanwege zijn klimaatbeleid. Na maanden van uitstel oordeelt de Europese Commissie dat het Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP) dan toch voldoet aan de doelstellingen. Maar dan wel als er de volgende 4 jaar meer aandacht gaat naar hernieuwbare energie en het verduurzamen van het transport. Wordt daar niet snel vooruitgang geboekt, dan dreigen er nieuwe kosten.
Belgisch klimaatplan ontsnapt aan Europese miljoenenfactuur (maar er dreigt al een volgende)
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
België hoeft voorlopig geen miljoenen te besteden aan extra uitstootrechten, omdat de Europese Commissie het Nationaal Energie- en Klimaatplan heeft beoordeeld als voldoende.
België haalt de klimaatdoelstellingen dankzij de lagere CO2-uitstoot tijdens de coronacrisis en energiecrisis.
Het aandeel hernieuwbare energie in België blijft wel te laag: 20,4 procent tegenover de Europese eis van 33 procent in 2030.
Als België onvoldoende inzet op windenergie en duurzamer transport, dreigen alsnog hoge kosten voor het aankopen van uitstootrechten of hernieuwbare energie.
In oktober vorig jaar, 13 maanden na de deadline, diende België zijn afgewerkte klimaatplan in bij de Europese Commissie. Daarin leggen Vlaanderen, Wallonië, Brussel en het federale niveau uit hoe ze samen tegen 2030 47 procent minder broeikasgassen zullen uitstoten in vergelijking met 2005, zoals Europa vraagt.
Dat was wel even peentjes zweten. België heeft een jarenlange traditie van ontoereikende klimaatplannen. Ook de laatste kladversie van het plan was door de Europese Commissie beoordeeld als "duidelijk onder de doelstelling", omdat het maar 42,6 procent aan reducties beloofde in plaats van de gevraagde 47 procent. De finale versie van het NEKP, die België in oktober instuurde, deed het met 42,7 procent amper beter.
Toch maakte ons land zich toen sterk dat de Europese Commissie deze keer wél inschikkelijk zou zijn. België zou er immers bij de Commissie voor pleiten om niet alleen naar de resultaten in 2030 te kijken, maar naar de hele periode 2021-2030. Zo bekeken haalt België wel degelijk de Europese klimaatdoelstelling, en wel dankzij een boekhoudkundige meevaller. Door de opeenvolgende corona-, Oekraïne- en energiecrisissen werd er tussen 2021 en 2024 minder CO2 uitgestoten dan verwacht.
De Europese Commissie laat nu weten dat ze die creatieve rekenmethode volgt. "De geüpdatete vooruitzichten van het finale plan zijn slechts een zeer beperkte verbetering tegenover het voorlopige plan", schrijft de Commissie, "maar met behulp van flexibiliteit zal België naar verwachting voldoen aan zijn verplichting."
600 miljoen euro in 2030
Dat is een behoorlijke opluchting. Het betekent immers dat België een eerste potentiële miljoenenfactuur vanuit Europa geschrapt ziet.
Dat zit zo. Als een EU-lidstaat zijn CO2-uitstoot in 2030 onvoldoende heeft afgebouwd, moet hij uitstootcertificaten overkopen van een lidstaat die beter heeft gedaan dan verwacht. Van een Scandinavisch of Oost-Europees land met veel bos, bijvoorbeeld.
Hoe hoog dat bedrag voor België had kunnen oplopen, is moeilijk te zeggen. Het hangt immers af van de prijs voor 1 ton CO2 binnen de Europese markt voor CO2-certificaten in 2030, en die ligt nog niet vast. Maar Bond Beter Leefmilieu deed eind 2024 al eens de oefening en landde toen op minstens 600 miljoen euro in 2030.
Alvast dat weinig aantrekkelijke vooruitzicht is dus even van de baan.
Onvoldoende hernieuwbare energie
Toch kan België zich nog niet meteen rijk rekenen - of minder arm. Het klimaatplan dat België indiende bij de Commissie, is immers dat: een plan. En dat plan moet nog waargemaakt worden. Pas dan wachten België geen extra kosten.
Gemakkelijk wordt dat niet, en dat heeft ook de Europese Commissie gezien. "Om het plan door te voeren, is er een significante inspanning en versnelling nodig van de emissiereductie in vergelijking met de trend van de laatste 5 jaar", stipt de Commissie aan in haar beoordeling. België zal dus een flinke tand moeten bijsteken.
Niet dat dat de verschillende Belgische klimaatministers zal verrassen. De probleemkinderen zijn bekend.
Zo zal de Belgische energiemix ruim onvoldoende hernieuwbare energie bevatten in 2030: 20,4 procent tegenover de door Europa gevraagde 33 procent. België zou dus de helft beter moeten doen dan waar het nu op afstevent. Toch heeft ons land de verwachtingen in het finale plan zelfs niet verhoogd in vergelijking met de kladversie, maar verlaagd.
Dat komt onder andere door de malaise van de windenergie. Vorig jaar werden er bijvoorbeeld maar 13 windmolens op land bijgebouwd in Vlaanderen. En ook de verdere uitbouw op zee verloopt moeilijk, onder andere door de oplopende kosten van het nieuwe energie-eiland op de Noordzee. "Werk een strategie uit die de aanvaarding van windenergie significant verhoogt", raadt de Commissie België dan ook aan.
En dan is er nog het transport, de enige sector waarvan de uitstoot nog steeds jaar na jaar stijgt. De Commissie dringt erop aan dat België het aantal autoverplaatsingen drukt ten voordele van duurzamere vormen van transport zoals fietsen en de trein. Waar wegverkeer toch nodig is, moet elektrificatie aangemoedigd worden.
Prijskaartje van windmolentekort
Slaagt België er onvoldoende in die aanbevelingen door te voeren, dan landt het alsnog onder de Europese doelstellingen. En dan dreigt er toch nog een gepeperde factuur.
Neem nu die doelstelling voor hernieuwbare energie. Ook daar hangt een (ander) prijskaartje aan. Blijft België daadwerkelijk onder de gevraagde 33 procent van de totale energiemix, dan moet het het overschot van een ander land afkopen. Bijvoorbeeld van de Denen, die meer dan genoeg wind op zee hebben.
In Nederland, dat afstevent op een tekort van 7 procentpunt, is al doorgedrongen dat dat ook behoorlijk wat kan kosten. Daar besloot een onderzoeksbureau dat het land afstevent op een factuur van 2,6 miljard euro . "Het is ontzettend zonde van het geld", zei Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie bij NOS. "Want je krijgt er niets voor terug als Nederland."
Voor België moet de oefening nog gemaakt worden, maar een eerste berekening van Bond Beter Leefmilieu landt op minstens 700 miljoen euro per jaar vanaf 2030 als de kloof blijft wat hij is.
Minister van Klimaat Crucke: "Krachtige steun voor ons beleid"
"Het rapport van de Europese Commissie bevestigt dat België op schema ligt om zijn klimaatverplichtingen voor 2030 na te komen", zegt federaal minister van Klimaat en Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) in een reactie aan VRT NWS.
"Maar hetzelfde rapport is ook duidelijk: er moeten meer inspanningen worden geleverd wat betreft het aandeel van hernieuwbare energie, dat nog steeds ver onder het vereiste niveau ligt, en ons primaire energieverbruik, dat nog steeds te hoog is in het licht van de doelstellingen van de Unie."
"Als federaal minister van Mobiliteit ben ik ook verheugd over deze krachtige steun van de Commissie voor het beleid dat wij moeten voeren en voeren om het spoor aantrekkelijker en concurrerender te maken."
