Tegen 2050 moeten er in Vlaanderen 450.000 nieuwe woningen bijkomen. Zo wil de regering het hoofd bieden aan de snel stijgende bevolkingscijfers. Voor al die nieuwe woningen kijkt de Vlaamse Bouwmeester Véronique Claessens in de richting van verkavelingen. Geen nieuwe verkavelingen welteverstaan, maar oude verkavelingen verdichten.
Kan bijbouwen in verkavelingswijken de woningnood helpen oplossen? "Niet de bedoeling om woontorens te bouwen"
Samenvatting:
Tegen 2050 moeten er in Vlaanderen 450.000 nieuwe woningen bijkomen om de bevolkingsgroei op te vangen.
De Vlaamse Bouwmeester Véronique Claessens pleit voor verdichting van bestaande verkavelingen in plaats van nieuwe te bouwen.
"We pleiten absoluut niet voor torens in verkavelingen, maar voor zachte verdichting met respect voor buurt en privacy", zegt Claessens.
Verdichting kan volgens Claessens ook betaalbaarheid verbeteren en ruimte bieden voor buurtgroen en kleinschalige zorgvoorzieningen.
"De bottom line is: de open ruimte en de beschikbare ruimte die er in Vlaanderen nog is om woningen te realiseren, is stilletjes aan wel opgebruikt", legt Claessens uit in De Wereld Vandaag.
"Momenteel is er nog een goeie 8.200 hectare beschikbare grond die goed gelegen is, dicht bij voorzieningen, scholen en openbaar vervoer, zodat mensen niet voor 100 procent zijn aangewezen op hun wagen. Dat is te weinig om die 450.000 woningen te realiseren."
"We hebben de oefening gedaan: waar kunnen we verdichten? De verdichting in de steden kennen we natuurlijk al, met panden die de hoogte in gaan. Maar naar de verkavelingen wordt er doorgaans iets minder gekeken, terwijl die toch een vrij lage dichtheid hebben. Gemiddeld staan er in een Vlaamse verkaveling 12 woningen per hectare."
In Vlaanderen moeten er 450.000 woningen bij komen: zit de oplossing in het verdichten van verkavelingen?
Geen torens
Verkavelingen, dat zijn de wijken met veel vrijstaande huizen met rondom een stukje tuin. Daar is er in principe nog veel ruimte om dichter te bouwen. Maar eenvoudig is dat niet, erkent Claessens.
"We hebben te maken met individuele eigendommen. Ook als we niet te zot doen en de dichtheid licht optrekken, is er winst te boeken. Door bijvoorbeeld een aantal percelen samen te nemen en daar een rijtje met stadswoningen in de plaats te bouwen, ga je van 1 à 2 woningen naar 7 à 8. Dat is al een sprong."
"Ik denk ook aan kleinschalige zorgvoorzieningen. Als mensen ouder worden, willen ze heel graag in de wijk blijven wonen. Ze kennen de buren en ze kennen de bakker. Er zou dus een kleinschalig woonzorgcomplex kunnen komen op een van de open plekken die er nog zijn. Dat zijn allemaal voorzichtige vormen van verdichting die tegelijk de kwaliteit van de wijk kunnen verhogen."
"Wij pleiten er dus absoluut, absoluut niet voor om torens te bouwen in verkavelingen. Dan krijg je natuurlijk heel veel spanning. Maar op een zachte manier kan dat voor ons zeker wel bestudeerd worden."
Nieuw buurtpark
Maar daarvoor moeten dus soms huizen weggehaald worden. Het is aan de lokale besturen en stedenbouwkundigen om te bekijken wat mogelijk is.
"In de stad Genk, waar ik heel lang actief ben geweest, hebben we op heel veel verschillende plekken de oefening gedaan vanuit de administratie, met masterplannen en met visies. En daar zijn de privé-ontwikkelaars en zelfs individuele eigenaars ook naar komen kijken."
Nochtans kan zo'n radicaal nieuwe visie op een wijk soms ook inhouden dat je huis minder waard wordt. Toch maakt Claessens zich sterk dat het kan, zolang het maar gebeurt met respect voor de lokale situatie, de buurtbewoners en de privacy.
"We pleiten ook voor behoud van voldoende buurtgroen. Als je een aantal percelen samen neemt en er een aantal gestapelde woningen of appartementen op zet, kan dat net een kans zijn om ook het groen in dat gebied kwalitatiever te maken en er bijvoorbeeld een buurtparkje in te richten."
Huisje in het groen
Hoe dan ook zal verdichten in verkavelingen dus anders moeten verlopen dan in de stad. Maar zijn de geesten daar al voldoende voor gerijpt? "Dat is een heel moeilijke. Dat model van een eigen eigendom en een eigen woning is heel diep ingebed in onze Vlaamse wooncultuur."
"Dat is ontstaan na de Tweede Wereldoorlog, met minister De Taeye. Al ga ik nu wel heel ver terug in de tijd. Toen werd het gestimuleerd om buiten de stad te wonen, in het buitengebied. De regering werkte daar destijds premies en stimulansen voor uit."
"We zullen er dus inderdaad heel hard op moeten werken om met voorbeelden te tonen dat het ook anders kan. Daar zijn we met het Team Vlaamse Bouwmeester ook heel sterk in."
Minder groot bouwen
2050 is niet zo veraf meer. "Nee, dat klopt. We staan echt voor een transitie, en dat heeft tijd nodig. Dus wij denken dat we die transitie een stukje kunnen voeden met goede projecten, met goede voorbeelden. Die gedragsverandering is heel belangrijk."
"De betaalbaarheid staat ook enorm onder druk. Heel veel groepen kunnen die open villa op een groot perceel niet meer betalen. Misschien moeten we ook voor een stukje durven af te zien va het model waarbij je eigenaar bent van een woning op een stuk grond waar je ook eigenaar van bent."
"Daar zijn heel veel alternatieve modellen voor. We zijn verschillende voorbeelden gaan bekijken in steden in binnen- en buitenland. Daar worden bijvoorbeeld gronden van de overheid in erfpacht gegeven. De eigenaars zijn dan eigenaar van het pand, maar niet van de grond, waardoor het al een stuk goedkoper wordt."
Het prijskaartje voor een lap grond is niet de enige uitgave waar bewoners van een verkaveling mee rekening moeten houden. Er zijn ook renovatiekosten, en de steeds kleiner wordende gezinnen.
"We zitten momenteel in Vlaanderen op een gemiddelde gezinsgrootte van 2,1. En dat getal zal verder dalen. We moeten dus misschien ook niet meer zo groot bouwen. Dat maakt het allemaal heel complex maar ook heel boeiend, én urgent. Ik denk dat we er met z'n allen dus echt heel goed over moeten nadenken hoe we dat kunnen aanpakken."
