Geen sociale media gebruiken kan óók schadelijk zijn voor welzijn van tieners, blijkt uit onderzoek

Onrealistische schoonheidsidealen, cyberpesten en een verminderde aandachtspanne: er is steeds meer aandacht voor de negatieve effecten die sociale media kunnen hebben op jongeren. Dat vertaalt zich ook in beleidskeuzes.

In Australië is er al sinds december een verbod voor jongeren onder de 16 jaar. Het Franse parlement buigt zich binnenkort over een verbod voor jongeren onder de 15, de Britse regering onderzoekt nu eveneens of zo'n ban wenselijk is.

Ook in ons land werd al eerder gedicussieerd over het gebruik van sociale media bij jongeren, of een eventueel verbod zin heeft, en vanaf welke leeftijd dat er zou moeten komen.

Een nieuw Australisch onderzoek, waar wetenschapsmagazine Eos over berichtte, schetst een genuanceerder verband tussen het socialemediagebruik van jongeren en hun welzijn. Daaruit blijkt dat helemaal geen sociale media gebruiken ook ten koste van het welzijn van tieners kan gaan.

In de studie werden meer dan 100.000 Australische jongeren tussen de 10 en 18 jaar onder de loep genomen, over een periode van 3 jaar. Ze keken naar het verband tussen hoeveel tijd de jongeren spendeerden op sociale media en hun welzijn.

"De onderzoekers vonden een U-vormig verband tussen het socialemediagebruik van adolescenten na school en hun welzijn", legt Laura Lemahieu, doctoraatsstudent communicatiewetenschappen aan de Universiteit Antwerpen, uit in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Ze vonden dat het gematigd gebruik van sociale media gerelateerd is aan het hoogste welzijn. Het niet gebruiken of net zeer vaak gebruiken, meer dan 2 uur per dag na school, is gerelateerd aan een lager welzijn."

De onderzoekers argumenteren dat sociale media naast nadelen ook voordelen kunnen hebben voor jongeren. "Het speelt een grote rol in hun leefwereld. Als je geen sociale media gebruikt, kan dat net heel isolerend werken. Je gaat je afsluiten van de voordelen van alles wat er online gebeurt."

Uit de studie blijkt dat vooral voor meisjes tussen 13 en 15 jaar een gematigd gebruik van sociale media voordelig kan zijn. "De onderzoekers zeggen dat vooral meisjes kwetsbaarder zijn. Ze komen vaker in contact met content die gericht is op uiterlijk en schoonheidsidealen dan jongens, maar ze zijn ook gevoeliger voor feedback en gaan zich vaker vergelijken."

Zeker bij die groep staat een hoog gebruik van sociale media in negatief verband met welzijn, en kan gematigd gebruik dus lonen.

Nog een opvallende conclusie: bij jongens in de late adolescentie, tussen 16 en 18 jaar, blijkt dat geen sociale media gebruiken samenhangt met een lager welzijn, zelfs lager dan bij intensief gebruik.

Er zijn wat kanttekeningen bij de studie te plaatsen. Zo halen de onderzoekers zelf aan dat ze vooral de duur van het socialemediagebruik in rekening namen, en niet waar de jongeren de platformen precies voor gebruikten.

Ook met causale verbanden moet voorzichtig omgesprongen worden. "We spreken snel over effecten, maar eigenlijk kijken ze naar verbanden. Dan kom je snel bij het klassieke kip-of-eiverhaal, dat je bij veel studies naar sociale media en welzijn ziet. Zorgt het niet of net heel veel sociale media gebruiken voor een lager welzijn, of zijn het jongeren met een lager welzijn die sociale media anders gebruiken, en er dan niet of heel veel tijd gaan spenderen?"

Toch nuanceert de studie de negatieve kijk op het verband tussen sociale media en welzijn bij jongeren enigszins. Of een verbod dan (geen) zin heeft? "Er is op dit moment weinig bewijs in de literatuur voor zo’n sociale mediaban", zegt Lemahieu.

"Een verbod is een one-size-fits-all-aanpak, terwijl we eigenlijk weten dat de effecten van sociale media op welzijn helemaal niet uniform zijn en niet voor iedereen hetzelfde zijn. Het hangt af van wie je bent als persoon, wat je doet op sociale media, in welke context je het gebruikt, welk platform precies…" Een complex verhaal, dat misschien ook om een complexere oplossing vraagt.