4e keer goede keer? CD&V en Vooruit blijven botsen over hervorming levensbeschouwelijke vakken

De hervorming van de levensbeschouwelijke vakken heeft al een lange weg afgelegd sinds het begin van deze regering. Oorspronkelijk was het plan om alle levensbeschouwelijke vakken te vervangen door één vak 'interlevensbeschouwelijke dialoog' voor alle leerlingen in het officieel onderwijs – dus in provinciale, stedelijke, gemeentelijke en gemeenschapsscholen. 

Vandaag kunnen leerlingen voor hun 2 uren levensbeschouwing kiezen tussen 7 erkende godsdiensten en niet-confessionele zedenleer. Dat is een organisatorische uitdaging voor scholen, en ook erg duur voor de overheid die al die individuele leerkrachten moet financieren. 

Begin december werd, na juridisch advies, afgezien om beide lesuren te schrappen. Omdat het recht op levensbeschouwelijke lessen naar keuze grondwettelijk is vastgelegd, zou die beslissing juridisch eenvoudig kunnen worden aangevochten.

De drie regeringspartijen (N-VA, CD&V en Vooruit) zoeken daarom een compromis: van de 2 uren levensbeschouwing blijft er 1 behouden, terwijl het andere wordt omgevormd tot een nieuw, algemener vak. Maar precies over de invulling van dat nieuwe vak raken CD&V en Vooruit het niet eens, terwijl de hervorming al moet ingaan op 1 september 2026.

Het grootste twistpunt tussen de 2 partijen is de insteek van het nieuwe vak. Vooruit wil een algemeen vak rond zingeving, empathie en burgerschap voor alle leerlingen. Met daarin aandacht voor verschillende levensbeschouwingen. Het is dus geen levensbeschouwelijk vak, en moet dus door 'neutrale' leerkrachten worden gegeven. 

Vandaag worden levensbeschouwelijke vakken ingericht door de levensbeschouwingen zelf. Zo krijgt een leerkracht katholieke godsdienst zijn mandaat van de bevoegde bisschop, en bepalen de levensbeschouwingen ook zelf de inhoud. Vooruit wil dat systeem verlaten, maar CD&V houdt eraan vast.

"Over organisatorische problemen kan je discussiëren, maar levensbeschouwing verdient volgens de grondwet een plaats in het onderwijs en moet door experten in levensbeschouwing worden gedoceerd”, zegt Loes Vandromme (CD&V). De partij verkiest daarom het vak Interlevensbeschouwelijke Dialoog (ILD), dat in GO!-scholen al in de 3e graad wordt gegeven.

Vooruit wil het nieuwe vak net loskoppelen van levensbeschouwing en de geloofsgemeenschappen, en de inhoud baseren op de bestaande eindtermen rond onder meer burgerschap.

"Levensbeschouwing speelt een rol in de identiteit van jongeren, maar het is voorbijgestreefd om hen apart te zetten op levensbeschouwelijke lijnen", zegt parlementslid Hannelore Goeman (Vooruit).

Het is een ideologische tweestrijd dus. En N-VA, de partij van minister Demir, lijkt tussen beide posities in te zitten. De onderwijsminister zei eerder dat ze "met veel kan leven", maar dat de tijd dringt om "water en vuur met elkaar te verzoenen". "Het is een ingewikkelde discussie, we zullen zien of we er vandaag uitgeraken", zegt haar woordvoerder Olivier Raemdonck.

Indien er inderdaad een nieuw vak komt, dan moet dat in principe al klaar zijn om op 1 september voor de klas te doceren.

Het juridische aspect speelt een belangrijke rol in de discussie, aangezien veel scenario’s juridisch betwistbaar zijn. Zo geldt de geplande hervorming enkel voor het officieel onderwijs, niet voor het vrij onderwijs – waartoe bijvoorbeeld het katholiek onderwijs, de grootste onderwijskoepel, behoort.

CD&V vreest dat het voorstel van Vooruit — een nieuw vak los van de levensbeschouwingen — ertoe zal leiden dat de minimumdoelen voor dat vak alleen in het officieel onderwijs zouden gelden. Dat zou volgens de partij een juridische ongelijkheid creëren tegenover het vrije onderwijs, waaronder dus ook het katholieke onderwijs. De partij vindt dat levensbeschouwelijke vakken op zichzelf moeten blijven bestaan met hun eigen doelen.

Bovendien leeft er bij CD&V en oppositiepartij Vlaams Belang de vrees dat het afschaffen van levensbeschouwelijke vakken een vorm van 'staatspedagogie' is – een aantasting van de vrijheid van onderwijs en het keuzerecht rond levensbeschouwelijk onderwijs. "Dit zal bovendien de toets van de grondwet nooit overleven", zegt ook parlementslid Roosmarijn Beckers (Vlaams Belang). 

De afschaffing van de aparte levensbeschouwelijke lessen moet volgens het regeerakkoord nog altijd 100 miljoen euro besparen, en alle regeringspartijen blijven daar ook achter staan.

Al de verschillende leerkrachten levensbeschouwing worden apart gesubsidieerd. Als er meer lesuren door dezelfde leerkrachten kunnen worden gegeven, is er efficiëntiewinst, is de logica.

Om daar 100 miljoen euro mee op te halen, moeten er wel veel minder leerkrachten levensbeschouwing worden betaald. Theoloog en voormalig vicerector van de KU Leuven Didier Pollefeyt berekende dat zo’n besparing neerkomt op 1.708 voltijdse betrekkingen (VTE). Op een totaal van bijna 6.000 VTE's is dat ongeveer een derde.

Als er niet snel een akkoord komt over de hervorming van het 2e uur levensbeschouwing, kan er volgens de partijen alvast worden bespaard door de organisatie van de levensbeschouwelijke vakken efficiënter te maken. Koen Pelleriaux, gedelegeerd bestuurder van het Gemeenschapsonderwijs (GO), betwijfelt of daarmee 100 miljoen euro te vinden is. "Het is aan de politiek om zich over deze hervorming te buigen, maar de voorgestelde besparing lijkt me nogal ambitieus."

"De organisatie van levensbeschouwelijke vakken is voor openbare scholen bijzonder omslachtig: meerdere vakken, aparte leraren, aparte lokalen en kleine klasjes met maar een aantal leerlingen", zegt Anne Berckmoes van OVSG. "We willen dat dat systeem efficiënter is."

Maar, zegt Berckmoes, "als effectief het 1+1‑model wordt gekozen — 1 uur levensbeschouwing en 1 uur interlevensbeschouwelijke dialoog — zal die organisatorische puzzel niet noodzakelijk eenvoudiger worden".

Voor de meer dan 6.000 leerkrachten levensbeschouwing in het officieel onderwijs blijft de onzekerheid intussen erg groot. Velen weten zelfs niet of ze nog aan de slag kunnen volgend schooljaar. "Als de piste van Vooruit het haalt en levensbeschouwing in het officieel onderwijs wordt vervangen door een vak rond burgerschap, dan dreigt er een sociaal bloedbad", vindt Beckers (Vlaams Belang).