Bidden voor godsdienstleerkracht in tijden van lerarentekort? "Schrap lessen godsdienst, dat is niet meer van deze tijd"

Frederik Glorieux, directeur van de Sint-Paulusschool, campus Anzegem, hoopt op een mirakel. In de 6 campussen van zijn school komen ze 2 fulltime leerkrachten godsdienst te kort. Dat betekent dat er voor zo’n 40 lesuren godsdienst nog een leerkracht wordt gezocht. “Als dat niet lukt, dan belanden leerlingen in de studie. Of we vragen collega’s om in overuren te gaan, soms ook zonder het juiste diploma.”

De school in Anzegem is niet alleen. Maurice Van Stiphout, voorzitter van het overlegorgaan van de levensbeschouwelijke vakken, ziet in verschillende regio’s grote tekorten, vooral voor katholieke godsdienst: “Brussel is een heel moeilijke regio, maar ook verschillende andere steden en plattelandsregio’s hebben het heel moeilijk.”

En de toekomst ziet er niet meteen beter uit. In West-Vlaanderen gaan er bijvoorbeeld de komende 5 jaar 56 godsdienstleerkrachten met pensioen. Hen vervangen wordt moeilijk, vreest Glorieux: “Het is moeilijk om jongeren warm te maken voor de job wanneer de kerk door alle schandalen vooral negatief in de media komt.”

Professor cognitieve psychologie Wouter Duyck opperde deze week nog een radicale oplossing voor het godsdienstonderwijs: “Schrap de lessen godsdienst, dat is niet meer van deze tijd. Zo krijgen leerlingen 2 uur minder les en bespaar je minstens 300 miljoen euro aan loon. De leerkrachten godsdienst hebben vaak ook het diploma om een vak als Nederlands te geven. Zo kunnen we het tekort voor dat vak oplossen.”

Aan een vak als godsdienst raken, ligt gevoelig. Daarvoor moeten we terug naar het ontstaan van België, vertelt Johan Lievens, onderzoeker grondwettelijk recht aan de KU Leuven: “Toen al waren er 2 visies op onderwijs: enerzijds dat je er moet leren wat democratisch wordt bepaald, anderzijds dat de school een verlengstuk is van je familiale opvoeding en je dus over je eigen normen en waarden moet kunnen leren.” 

Daarom werd afgeklopt dat elke erkende religie een school mag oprichten en dat ouders daarnaast moeten kunnen kiezen voor een neutrale school waar je tussen alle erkende levensbeschouwingen kan kiezen. 

Eind jaren 50 werd dat in het Schoolpact nog concreter, zegt Lievens: “Dan is er afgesproken dat elke leerling recht heeft op levensbeschouwelijk onderwijs. Eind jaren 80 kwam het recht op een morele of religieuze opvoeding op school ook in de Grondwet terecht.”

Toch is godsdienst als vak schrappen niet in strijd met de Grondwet, vindt Duyck: “Je hebt het recht op religieus onderwijs, het is geen plicht. Je kan dus perfect als school na de uren godsdienstonderwijs organiseren voor hen die er nood aan hebben.”

Schooldirecteur Glorieux zou dat jammer vinden: “Jongeren zijn op zoek naar hun identiteit, een vak als godsdienst is daar belangrijk in.” Voorzitter Van Stiphout vindt het belangrijk dat scholen aan zet blijven: “De school is een veilige omgeving en je hebt toezicht, als religieuze lessen naar pakweg een garagebox verhuizen, valt die controle weg.” 

Ook bij de onderhandelaars van de nieuwe Vlaamse regering is er discussie over de toekomst voor een vak als godsdienst. Zo is er een voorstel om in het basisonderwijs pas een leerkracht voor een bepaalde religie te zoeken als er een minimaal aantal leerlingen voor kiest. Juridisch lijkt dat moeilijk, denkt Lievens: “Een recht geldt voor iedereen, ook als het maar om één leerling gaat. Tenzij je het regelt dat scholen in zo’n geval moeten samenwerken, of leeftijden moeten samenzetten.”

In het secundair onderwijs zouden de leerlingen van het Gemeenschapsonderwijs nog slechts 1 uur godsdienst krijgen, het andere uur krijgen ze les met alle levensbeschouwingen samen. In de derde graad is dat recent al ingevoerd.

Johan Lievens: “Dat gebeurt ook al in het Franstalig onderwijs: daar is nog 1 uur godsdienst en het andere uur krijgen de leerlingen les over filosofie en burgerschap. Ik schat in dat het Grondwettelijk Hof met die versoepeling kan leven, al weten we dat pas zeker wanneer ze wordt aangevochten.”