"We zijn 22 dagen ver in 2026, maar het voelt als 22 weken." Dat zegt voormalig VRT NWS-journalist Jan Balliauw over de geopolitieke spanningen van de voorbije weken. Terwijl de NAVO op barsten stond door de kwestie rond Groenland, zijn er wel stappen genomen voor vrede in Oekraïne. En de Vredesraad voor het Midden-Oosten is ook gelanceerd. "Moeilijk om allemaal bij te houden", aldus Balliauw, die voor ons toch een poging doet om een overzicht te geven.
Jan Balliauw na historische week voor internationale politiek: "Moment om adem te halen, maar probleem niet voorbij"
Joppe De Hert
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Het was een historische week voor de geopolitieke spanningen.
De NAVO stond onder zware druk door een conflict over Groenland, maar een raamakkoord tussen NAVO-topman Rutte en de Amerikaanse president Trump zorgde voor deëscalatie.
In Davos bereikten Trump en de Oekraïense president Zelensky een akkoord over veiligheidsgaranties voor Oekraïne, maar de discussie over de Donbas blijft onopgelost.
Trump lanceerde de Vredesraad voor het Midden-Oosten, met opvallend weinig Europese landen, als mogelijk alternatief voor de Verenigde Naties.
Het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos zal nog nooit met zoveel ogen gevolgd zijn als de editie van 2026. De Amerikaanse president Trump maakte zijn eisen over Groenland nog eens duidelijk, NAVO-topman Rutte zorgde voor een deëscalatie met een "raamakkoord".
Vandaag lanceerde Trump dan weer de Vredesraad voor het Midden-Oosten en liepen er positieve gesprekken met de Oekraïense president Zelensky over de oorlog met Rusland.
Het is voorlopig de climax van enkele weken vol geopolitieke spanningen. "We zijn 22 dagen ver in 2026, maar het voelt als 22 weken." Voormalig VRT NWS-journalist Jan Balliauw vat het goed samen in Terzake, al is het "moeilijk om allemaal bij te houden". Hoe kijkt hij naar de recente ontwikkelingen? "Het is even een moment om adem te halen. Maar het probleem is nog zeker niet voorbij."
De deal rond Groenland
Met dat grote probleem heeft hij het over de discussie rond Groenland. "We weten niet wat Trump precies in de wacht heeft gesleept tijdens het gesprek met Rutte."
Volgens Balliauw valt er ook niet veel te onderhandelen tussen de VS en de NAVO. "Rutte kan als secretaris-generaal van de NAVO niet onderhandelen over kwesties als soevereiniteit, dat moeten Denemarken en Groenland zelf doen."
De Verenigde Staten zouden wel hun militaire aanwezigheid verhogen. "Maar de Amerikanen hebben al vrije toegang tot militaire activiteiten door het Defensieverdrag van 1951."
Een 2e piste die werd besproken, is de permanente NAVO-aanwezigheid. Die missie heet 'Arctic Sentry'. "Maar die missie is al in voorbereiding, omdat er vorige week een aantal militairen naar Groenland zijn vertrokken. Ik zie dus niet wat er nu nieuw is voor Trump om te kunnen zeggen wat hij in de wacht heeft gesleept."
En daarom is het probleem nog niet opgelost, zegt Balliauw. "Groenland blijft strategisch zeer belangrijk voor de VS. Op de wereldbol zie je dat als Rusland of China raketten afvuren op de VS, die raketten over Groenland passeren. Als 'early warning' voor zo'n raketlancering is Groenland zeer belangrijk."
NAVO onder druk
Dat Rutte en Trump een "raamakkoord" bereikten, is volgens Balliauw deels te danken aan de Europese druk. "Ik denk dat hij die Europese top van vanavond wilde ondermijnen en niet door te drijven."
Het zorgde voor een deëscalatie tussen Europa en de VS, al zijn er toch barsten in het NAVO-bondgenootschap. "De nationale veiligheidsstrategie van de VS is anti-Europees, de speech van Trump in Davos was anti-Europees. We zitten in een nieuwe wereld waarbij we niet meer kunnen rekenen op Amerika als bondgenoot. Dat was al lang duidelijk, maar nu is dat bij de meeste politici echt doorgedrongen."
Het zou fout zijn als Europa nu achteroverleunt, vindt Balliauw. Daarom moet dit een kantelpunt zijn. "Europa heeft weinig keuze. Europa gaat enkel voorwaarts in tijden van crisissen, zoals de economische crisis (2008) en coronacrisis (2020). Dit is ook zo'n moment."
"Amerika is geen bondgenoot meer, dat is nu bij de meeste politici in de EU wel doorgedrongen"
"We moeten beseffen dat we troeven hebben. We hebben een grote markt. Buiten de VS zijn er nog andere grote landen waarmee Europa nauwer kan samenwerken, zoals China, India of Canada."
Al is er 1 groot probleem. Europa is vaak verdeeld over grote dossiers. "Met 27 kapiteins kan je geen crisissen aanpakken, maar heb je eenheid van commando nodig. Europa vindt onder druk meestal wel creatieve oplossingen, zoals de 'coalition of the willing' om Oekraïne te steunen."
Rusland lacht in zijn vuistje
Barsten in het NAVO-bondgenootschap. In Rusland zien ze dat graag gebeuren. "Zij vinden het fantastisch wat er gebeurt. Ze willen de NAVO verzwakken en de afgelopen dagen is dat gebeurd zonder dat Moskou iets moest doen."
"De geloofwaardigheid van de NAVO staat op het spel. De vraag is of alle landen zich achter artikel 5 zullen scharen, mocht er een Russische aanval komen. In de eerste plaats de VS." In artikel 5 staat dat een aanval op een bondgenoot een aanval op alle bondgenoten is.
"Vanuit het Russische perspectief is deze situatie goed om de NAVO-samenhorigheid eens te testen. Bijvoorbeeld met prikacties in de Baltische Staten om te zien hoe er gereageerd wordt."
"Amusant de NAVO voor onze ogen te zien afbrokkelen": Russische blik op spanningen rond Groenland
Al bleek niet alles deze week positief uit te draaien voor Poetin. In Davos bereikten de Oekraïense president Zelensky en Trump een akkoord over de veiligheidsgaranties. "Het is positief dat ondanks al die spanningen de Amerikanen nog altijd geëngageerd blijven om te onderhandelen en te blijven praten met Oekraïne."
Een akkoord rond de veiligheidsgaranties is belangrijk, al blijft de territoriale discussie over de Donbas "onoplosbaar", aldus Balliauw. "Ik weet niet of er snel een doorbraak zou komen."
Het vredesakkoord bevat een 20-puntenplan dat nog niet aan Rusland is voorgelegd. Die gesprekken zouden volgend weekend plaatsvinden. "Dat zal niet meteen tot een oplossing leiden, omdat de afstand tussen verschillende opvattingen veel te groot is. Maar het is positief dat het diplomatieke spoor wordt voortgezet."
Vredesraad, de nieuwe VN?
Het woord 'vrede' viel vandaag regelmatig in Davos. Niet in de context van de oorlog in Oekraïne, wel in de Vredesraad die Trump heeft opgericht om de vrede in het Midden-Oosten te bewaren.
In die Vredesraad zitten opvallend weinig Europese landen. "Omdat zij heel huiverig tegenover dit idee staan. Trump zegt het niet met zoveel woorden, maar hij laat verstaan dat dit eventueel een alternatief kan zijn voor de Verenigde Naties."
Al zijn er wel enkele verschillen. "In de VN hebben alle landen een stem, in de Vredesraad heeft enkel Trump alle macht. Als enige heeft hij vetorecht en kan hij het lidmaatschap aanpassen."
Trump wil ook graag een alternatief voor de VN, omdat die volgens hem te laks zou zijn. "De VN is verlamd door de spanningen tussen de grootmachten. Ze kunnen bijvoorbeeld geen rol spelen in Oekraïne, omdat Rusland een permanent lid is van de Veiligheidsraad en dus vetorecht heeft. Daarbuiten heeft wel iedereen een gelijkaardige stem, dat dreig je nu te ondergraven."
