5 redenen waarom Trump (even) de dooi inzet in de onderkoelde relatie tussen VS en Europa

We laten ons even niet afleiden door Trumps rant over windmolens, het gênante eigen lof over zijn eigen vermeende economische successen, of andere niet ter zake doende snerende en soms ronduit valse uitspraken tijdens zijn erg lange en soms warrige toespraak. We kijken naar wat Trump, en nadien NAVO-secretaris Mark Rutte, verklaarden over Groenland, de NAVO, en naar wat ze niet verklaarden.

Na  wekenlang dreigen met militaire actie dat de VS eigenaar moeten worden van Groenland, wegens nationale veiligheidsbelangen voor de VS, haalde Trump halverwege zijn toespraak de angel uit het dossier. De VS gaan Groenland, een autonoom gebied dat behoort bij NAVO-lidstaat Denemarken, niet met geweld innemen. Dat zou mogelijk geleid hebben tot het einde van de NAVO, de westerse militaire alliantie.

Durft hij niet? Trump Always Chickens Outs of TACO, opnieuw? In dit geval haalt Trump wél bakzeil. Europese lidstaten moeten dus niet kiezen tussen de Europese veiligheid, verzekerd door Amerikaans leiderschap binnen de NAVO, of 'een groot stuk ijs', zijnde Groenland.

Het ging voor Europa om een onmogelijke keuze: opgeven van soevereiniteit en grondgebied na dreigementen door een bondgenoot, of die cruciale bondgenoot in de verdediging van Europa zélf, de VS dus, verliezen.

Voor alle duidelijkheid: het is de Amerikaanse president Trump die volledig de regie van deze artificiële crisis in handen had. Europa stond erbij en moest ernaar kijken. In Groenland, waar amper 56.000 Groenlanders wonen, was er, en is er, geen enkele militaire dreiging vandaag. Trump gaf in zijn speech aan dat hij wil onderhandelen en sloot meteen enkele pistes uit, zoals het leasen van grondgebied. Tegelijk zei hij: er is ruimte voor creatieve oplossingen. Later zou in Davos blijken waarom hij die opening liet.

Trump bleef in Davos wel bij de stelling dat de VS eigenlijk Groenland zouden moeten 'krijgen' voor alle historische offers die de VS hebben gebracht voor de bevrijding en verdediging van Europa. Het zegt natuurlijk iets over de cohesie van het NAVO-bondgenootschap dat het wegnemen van militaire actie van de VS tegen een andere NAVO-bondgenoot wordt gezien als een overwinning.

Trump heeft, wat zijn eigen thuisland betreft, een sterk ontwikkeld politiek kompas. Hij weet wat de Amerikaanse kiezer lust en niet lust. Hoge brandstofprijzen, een oplopende inflatie: dat wil hij niet. Trump verwees daarnaar in zijn toespraak in Davos. Hij is dus gevoelig voor een handelsconflict, zeker met de EU.

Het dreigement om scherpe handelstarieven op te leggen aan de VS heeft mogelijk een grote impact gehad. Trump staat voor verkiezingen en de peilingen geven aan dat zijn Republikeinse partij de meerderheid kan verliezen in het Huis van Afgevaardigden. Dat zou hem vleugellam maken.

Trump beseft dat Europese gerichte economische sancties tegen swingstates, waar de Republikeinen dus dreigen te verliezen, hem politiek zouden kunnen doen bloeden. China paste die strategie al eerder toe, onder meer met handelstarieven op soja. Trump wil nu niet nog een handelsoorlog. 

Mochten de plannen al doorgaan om van Groenland de 51e Amerikaanse staat te maken, zou dat betekenen dat Groenland 2 nieuwe senatoren mag verkiezen. Het valt nog te bezien of de Groenlanders dan voor het Republikeinse kamp kiezen, of eerder voor het Democratische kamp.

Wie door de verwijten heen luisterde, hoorde een Trump die verwees naar zijn Europese roots. en dat hij niets liever wil dan een sterk Europa, maar dan wel onder Amerikaanse voogdij. Wat Groenland betreft steekt de Amerikaanse president het niet onder stoelen of banken dat hij uit is op de kritische aardmetalen die in Groenland te vinden zijn. Een mogelijke oplossing hier kan zijn dat de Amerikaanse mijnbouwspelers extra concessies kunnen kopen bij Groenland of Denemarken om proefboringen te doen op Groenland. 

Enigszins verrassend volgde na de toespraak van Trump een "akkoord" dat "het hele Arctische gebied zou behelzen". Dat akkoord komt uit de bus van Mark Rutte, de secretaris-generaal van de NAVO. Veel details zijn er nog niet. Al lijkt het erop dat Rutte eerder al bestaande plannen en afspraken heeft verpakt in een nieuw jasje. Toch zijn er wel degelijk bijkomende diplomatieke mogelijkheden die Groenland, of Denemarken, of de NAVO kunnen aanbieden.

Ook Rutte was erg spaarzaam met details over het plan. De vaagheid vandaag over dat plan komt zowel Rutte als Trump politiek handig uit. Volgens Rutte zal het NAVO-plan voorkomen dat Rusland en China militair of economisch voet aan grond krijgen op Groenland. Mogelijk houdt het plan ook een verhoogde militaire aanwezigheid van de NAVO en/of de VS in arctische staten zoals Canada, Noorwegen, het vasteland van Denemarken, Zweden of IJsland in.

Verschillende Europese NAVO-lidstaten hebben aangegeven bijkomende inspanningen te doen voor een grotere NAVO-voetafdruk op Groenland. Dat zal gebeuren door meer NAVO-oefeningen op of bij Groenland te laten plaatsvinden. Militaire schepen van NAVO-lidstaten kunnen dichter tegen het eiland varen en grote militaire patrouillevliegtuigen kunnen wat vaker via Groenland vliegen.

Zo plande België bijvoorbeeld, los van de Groenlandcrisis, zijn eerste buitenlandse operatie met de nieuwe F-35’s gevechtstoestellen in IJsland. Het gaat om barre omstandigheden en er is bijzonder veel ruimte om te oefenen met de nieuwe toestellen.

De VS zouden bijvoorbeeld de grond van de enige huidige Amerikaanse basis, de Pituffik ruimtebasis, kunnen kopen en zo een stukje Groenland in handen krijgen. Op die manier hebben de VS er een militair bruggenhoofd.

Tegelijk zouden de VS in Groenland ook extra grond kunnen leasen, huren dus op erg lange termijn, bijvoorbeeld voor 99 jaar, waarop nieuwe Amerikaanse basissen worden opgericht. De VS leasen op die manier bijvoorbeeld een erg grote basis op Cuba, Guantanamo Bay. Alternatief kan zijn dat de VS stukjes toegewezen grond kopen, waarop het dan militaire basissen bouwt. Dat is een model dat het Verenigd Koninkrijk toepast op Cyprus.

Trump maakte tijdens zijn toespraak in Davos zijn beklag over de NAVO, die nog bestaat "dankzij Trump", wat niet klopt. Wellicht voelde Trump aan dat hij deze crisis tussen NAVO-lidstaten niet verder op de spits kon drijven.

Binnen zijn eigen Republikeinse partij waarschuwden steeds meer stemmen, zoals senatoren Thom Tillis en Mitch McConnell, dat ze niet zomaar zullen meestappen in een ontmanteling van het NAVO-bondgenootschap. Republikeins senator Lisa Murkowski diende al een wetsvoorstel in om te voorkomen dat geld van defensie wordt gebruikt om Denemarken te dwarsbomen.

Kortom, de Amerikaanse president Trump maakt een bocht over Groenland, wellicht om binnenlandse politieke redenen. Evengoed doordat er wellicht bepaalde beloftes zijn gedaan door de NAVO en vanuit Denemarken.

En omdat Trump misschien toch niet happig was op een nieuw rondje economische oorlogsvoering met de Europese Unie. De dooi is voor even weer ingezet. Al is de wereld, en ook Europa, met een wispelturige Trump nooit zeker.