In het recente boek van oud-rector van de KU Leuven Rik Torfs staan minstens 7 citaten die niet kloppen. Dat blijkt uit een analyse van VRT NWS. De citaten komen niet voor in de bronnen waarnaar Torfs verwijst. Eerder raakte rector Petra De Sutter van de UGent in opspraak, omdat ze citaten gebruikte die gemaakt waren met AI. Torfs erkent dat het niet om letterlijke citaten gaat, maar ontkent het gebruik van AI. Zijn boek zal worden aangepast.
Oud-rector Rik Torfs gebruikt onbestaande citaten in zijn recentste boek 'Waarheid'
Tobias Santens
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In het boek ‘Waarheid’ van oud-rector van de KU Leuven Rik Torfs staan 7 citaten die niet kloppen, blijkt uit analyse van VRT NWS.
Rik Torfs erkent dat het niet om letterlijke citaten gaat.
In de literatuurlijst in het essay van Torfs staan ook vertalingen van boeken die niet bestaan.
De uitgeverij en Torfs zullen de citaten en de literatuurlijst aanpassen.
2 weken geleden bleek dat UGent-rector Petra De Sutter AI-gegenereerde citaten had gebruikt in haar openingsspeech.
"Woorden zijn niet van mij,/ze zijn van wie ze leest,/en wat ze betekenen/is wat de lezer vreest." Zo schrijft Rik Torfs in zijn boek 'Waarheid', dat in november verscheen bij uitgeverij Ertsberg. Volgens Torfs gaat het om een citaat van de dichter Leo Vroman, uit het gedicht 'Voor wie dit leest'.
Maar de passage die Torfs citeert, komt helemaal niet voor in dat gedicht van Vroman. Torfs geeft de fout toe. Hij zegt dat hij te veel op zijn geheugen vertrouwde. "Dat was fout. Het citaat zal worden aangepast", zegt hij.
Albert Camus
Torfs verwijst in zijn boek naar tal van andere denkers en schrijvers. Zo citeert hij ook de Franse filosoof en schrijver Albert Camus als volgt: "Il n’y pas de justice dans l’absolu, il n’y a que des justes."
Wat Camus betreft, dacht ik dat het citaat letterlijk van hem kwam, wat niet zo blijkt te zijn
Rik Torfs over een onbestaand citaat van Albert Camus
Ook dat citaat van Camus konden we niet terugvinden. "Wat Albert Camus betreft, dacht ik dat het citaat letterlijk van hem kwam, wat niet zo blijkt te zijn", reageert de voormalige rector. Volgens Torfs verwoordt het citaat wel "de geest van het werk van Camus".
Onze redactie vond in totaal 7 citaten terug in het boek van Torfs die we niet konden terugvinden in oorspronkelijke bronnen.
"Beroemd geworden passage" bestaat niet
Zo is er ook nog een citaat van wetenschapsfilosoof Paul Feyerabend. Torfs verwijst naar een zin uit een boek van Feyerabend met de naam 'Against Method'. Hij zegt dat het een passage is die "beroemd geworden" is.
"Alles welbeschouwd verschillen de wetenschappen niet zo erg van oude godsdienstvormen. Zoals religies hebben zij hun dogma’s, hun hogepriesters, hun heilige teksten en hun excommunicaties", zou het citaat van Feyerabend zijn.
Maar de passage is niet terug te vinden in het boek van Feyerabend. De filosoof vergelijkt wetenschappers wel met priesters in zijn boek 'Against Method', maar niet in deze woorden. "De passage die ik aanhaal, is weerom een parafrase van ideeën", reageert de kerkjurist wanneer we hem het citaat voorleggen.
Daarnaast gaat het nog om citaten van de filosofen Søren Kierkegaard en Michel de Montaigne. Ook die citaten komen niet letterlijk voor in de boeken waarnaar Torfs verwijst. Torfs wijst wel op citaten en ideeën van de filosofen die aanleunen bij de citaten in zijn boek.
Blunder van De Sutter
2 weken geleden bracht nieuwssite Apache naar buiten dat UGent-rector Petra De Sutter AI-gegenereerde citaten gebruikte in haar openingsspeech bij het begin van het academiejaar. Het ging onder andere om een citaat van Einstein dat niet bestond.
"Ik betreur ten zeerste dat ik in deze val ben gelopen", zei De Sutter achteraf. Door de blunder deed ze afstand van een eredoctoraat. Afgelopen weekend verduidelijkte de UGent-rector dat ze de speech zelf had geschreven en de speech wilde "spijzen met een aantal citaten". "Ik denk niet dat ik dat nog ga doen", klonk het.
Torfs had kritiek op De Sutter
"Een pijnlijk verhaal" en "gênant", zei Torfs over die speech van De Sutter. "Er zit ook een beetje de trots in van universiteiten om heel erudiet over te komen, met heel veel citaten van allerlei beroemdheden uit het verleden. Terwijl vandaag de functie van een universiteit ook wel een praktische managementfunctie is en veel mensen minder erudiet zijn dan ze willen laten uitschijnen", reageerde hij toen.
Torfs legde toen ook uit dat hij zelf vaak artificiële intelligentie gebruikt. "Ik gebruik het af en toe, zelfs geregeld, onder andere ook om ideeën die ergens diep in mijn hoofd zitten terug wakker te maken. En ik probeer ook te controleren, als ik ze voor iets gebruik - een citaat of zo - of het klopt. Maar voor citaten probeer ik daar heel voorzichtig mee te zijn", zei de professor.
De foute citaten in zijn boek 'Waarheid' zouden dan weer niet door artificiële intelligentie verzonnen zijn, zegt Torfs.
Torfs was kritisch voor foute citaten die Petra De Sutter gebruikte
Literatuurlijst met onbestaande vertalingen
Niet alleen sommige citaten in het boek van Rik Torfs blijken niet te bestaan. Ook een aantal bronnen uit de literatuurlijst in het boek lijken niet te kloppen.
Zo verwijst de literatuurlijst naar 2 vertalingen van boeken van de filosoof Søren Kierkegaard door een zekere Kees Meerhoff. We konden niet terugvinden waar die vertalingen gepubliceerd zouden zijn.
VRT NWS contacteerde een Nederlandse filoloog met de naam Kees Meerhoff. De man is emeritus hoogleraar Franse letterkunde. Meerhoff geeft aan dat hij nooit werken van Kierkegaard, een Deen, heeft vertaald. Ook kent hij geen naamgenoot die de boeken zou kunnen hebben uitgebracht.
De literatuurlijst in het boek van Rik Torfs lijkt dan ook te verwijzen naar vertalingen die niet bestaan.
Haastwerk
Torfs zegt daarover het volgende: "De literatuurlijst was een ‘last minute’ suggestie van de uitgeverij, na de eerste drukproeven, en is tot stand gekomen onder een zekere druk om alles tijdig te kunnen inleveren."
Dat er in de literatuurlijst door een van die mensen artificiële intelligentie zou zijn gebruikt, dat is best mogelijk
Rik Torfs over de literatuurlijst in zijn boek
"De literatuurlijst is achteraf opgemaakt door een drietal mensen. Ik draag daar de volledige verantwoordelijkheid voor het eindresultaat", zegt Torfs. "Dat er in de literatuurlijst door een van die mensen artificiële intelligentie zou zijn gebruikt, dat is best mogelijk. Dat kan ik niet uitsluiten en ook niet bevestigen." De literatuurlijst zal nu "kritisch" worden herbekeken, zegt de professor.
Boek wordt aangepast
Ook de citaten in het essay worden aangepast, zegt de professor. "Het zijn geen letterlijke citaten. In die zin zullen - in samenspraak met de uitgever - de aanhalingstekens worden verwijderd in de volgende editie. De inhoud blijft wel volledig bewaard", zegt Torfs.
Het zijn geen letterlijke citaten. De aanhalingstekens zullen worden verwijderd
Rik Torfs over de citaten in zijn boek
De voormalige rector benadrukt dat het om een persoonlijk essay gaat en niet om een wetenschappelijke tekst. "Ik probeerde in 'dichterlijke vrijheid' in mijn (per definitie niet wetenschappelijk, maar juist heel persoonlijk) essay hun ideeën zo compact en begrijpelijk mogelijk weer te geven om de leesbaarheid te vergroten", zegt hij over de citaten.
Deze citaten uit het boek waren niet terug te vinden in originele bronnen. We vermelden de pagina waarop het citaat te vinden is in het essay van Torfs. We geven ook de titel van de originele bron mee, als Torfs die vermeldt.
‘Alles welbeschouwd verschillen de wetenschappen niet zo erg van oude godsdienstvormen. Zoals religies hebben zij hun dogma’s, hun hogepriesters, hun heilige teksten en hun excommunicaties.’ (Paul Feyerabend, 'Against Method', p. 23 in essay)
‘Il n’y pas de justice dans l’absolu, il n’y a que des justes.’ (Albert Camus, p. 31-32 in essay)
‘Kies jezelf, en je zult zien dat alles gewonnen is. Want alleen door te kiezen wordt de persoonlijkheid werkelijk gevormd, en alleen door te kiezen wordt het leven ernstig en waarachtig.’ (Søren Kierkegaard, 'Of/Of', p. 55 in essay)
‘Ik wilde alles precies zoals het was: dezelfde kamer, hetzelfde uitzicht, dezelfde geluiden. Maar toen ik daar aankwam, was alles anders. De kamer leek kleiner, het uitzicht doods, en de sfeer was verdwenen. Wat ik zocht was niet te vinden in de externe herhaling van de situatie.’ (Søren Kierkegaard, 'Herhaling', p. 99-100 in essay)
‘Ik dacht dat herhaling mogelijk was door terug te keren naar dezelfde plaatsen en handelingen, maar ik ontdekte dat het leven niet zo werkt. Wat ik zocht, was niet de herhaling van een moment, maar een beweging van de ziel. Herhaling is geen zaak van de wereld, maar van de geest, en alleen in vrijheid en geloof kan ze plaatsvinden.’ (Søren Kierkegaard, 'Herhaling', p. 102 in essay)
‘De nieuwsgierigheid om te onderzoeken en het verlangen om te weten zijn een passie die samen met ons wordt geboren. Zonder hen kan de menselijke geest niet gelukkig leven.’ (Michel de Montaigne, p. 106 in essay)
‘Woorden zijn niet van mij, / ze zijn van wie ze leest, / en wat ze betekenen / is wat de lezer vreest.’ (Leo Vroman, 'Voor wie dit leest', p. 156 in essay)
Lees hier het volledige antwoord van Torfs op onze vragen over de citaten.
Rik Torfs in De Afspraak over zijn onbestaande citaten: "Dit toont mijn onvolmaaktheid"
