Een getuigenverklaring op een assisenproces kan erg moeilijk zijn, zo bleek ook vandaag weer in Antwerpen. Toch is zo'n vaak emotionele verklaring erg belangrijk voor de loop van het proces, zegt assisenvoorzitter Jo Daenen. Daarom is er voor slachtoffers die komen getuigen ook begeleiding voorzien.
Na een emotionele procesdag in Antwerpen: waarom een ooggetuigenverklaring op een assisenproces, hoe moeilijk ook, erg belangrijk is
Vandaag kreeg Stefanie Brems het erg moeilijk tijdens het assisenproces in Antwerpen, toen ze het moest hebben over de laatste nacht van haar 2 kinderen Kyano (8) en Kyara (4). Die stierven door een brand die aangestoken werd door hun vader.
Het kan hard lijken, maar toch is zo'n emotioneel zware getuigenis erg belangrijk in een assisenproces, zegt Jo Daenen, voorzitter bij het Hof van assisen in Tongeren. Hij is, voor alle duidelijkheid, niet de voorzitter van het proces waar het hier over gaat.
"Het bijzondere aan een assisenproces is dat het mondeling verloopt", legt Daenen uit in De Wereld Vandaag. "De jury leest het dossier dus niet. Alle getuigen die een belangrijke verklaring kunnen afleggen, komen dat mondeling doen op de zitting."
"Dat gaat van de politie-inspecteurs die de eerste vaststellingen hebben gedaan over de onderzoeksrechter tot de deskundigen, maar natuurlijk ook de slachtoffers die aanwezig waren bij de feiten. Zij kunnen uit eerste hand de informatie geven die de jury nodig heeft om een correct oordeel te vellen."
Voorzitter waakt over de vragen
Een assisenproces gaat vaak over gruwelijke feiten die zwaar zijn voor de slachtoffers. Hoe diep kan je getuigen dan laten gaan?
"Het is de taak van de voorzitter om erover te waken dat de getuigenis toch sereen kan verlopen. Maar dat is niet altijd evident. Het is een kwestie van aanvoelen: hoe ver ga ik met mijn vragen en hoe relevant zijn die?"
"Het is ook niet enkel de voorzitter die vragen mag stellen. Ook de partijen mogen dat, bij monde van hun advocaten. En ja, die kunnen soms iets minder diplomatisch zijn in hun vraagstelling aan de nabestaanden."
"Dat zijn soms vragen die emotioneel zeer diep gaan. Ze kunnen bijvoorbeeld gaan over de seksuele relatie met de beschuldigde. Soms moet de voorzitter dan ingrijpen wanneer de vraag niet relevant is of wanneer de getuige het zeer moeilijk krijgt en dreigt af te haken."
Moeilijke afweging
Er zijn specifieke regels voor die vragen. "In principe stelt de voorzitter die. Als een partij een vraag wil stellen, dan moet hij die aan de voorzitter stellen. De voorzitter zal die dan mogelijk herformuleren."
"Maar in de praktijk krijgt de advocaat soms de kans om rechtstreeks vragen te stellen aan de getuigen. De voorzitter kan ingrijpen als daar misbruik van wordt gemaakt, of als de vragen te gekleurd zijn. Dan kan de voorzitter beslissen dat de getuige een vraag niet hoeft te beantwoorden. Of hij kan de vraag op een neutralere manier stellen."
Soms is het wel belangrijk dat bepaalde zaken duidelijk uitgeklaard worden tijdens zo'n assisenproces. Dan wordt het een moeilijke afweging. "Het is belangrijk dat de jury beseft welke gevolgen de feiten hebben voor de nabestaanden. In een assisenproces kan dat alleen mondeling worden toegelicht."
"Als een getuige het echt emotioneel niet aankan, bijvoorbeeld door een posttraumatisch stresssyndroom, dan kan de voorzitter zeggen: goed, dit lukt niet, we gaan deze getuige niet meer horen. Zeker wanneer er een medisch attest is, hoeft een voorzitter een getuige niet te verplichten om nog naar het proces te komen en alles te herbeleven."
Advocaat kan afzien van getuigenverhoor
Getuigen krijgen bij zo'n moeilijke getuigenis ook de nodige begeleiding van de dienst Slachtofferonthaal. "Dat zijn mensen die de zittingszaal op voorhand bezoeken met de getuigen om er al een beetje aan te wennen."
"Als het nodig is, staat de persoon van Slachtofferonthaal ook naast de getuige om die moreel te ondersteunen. Vaak helpt dat. De getuigen zijn meer op hun gemak en slagen er ook beter in om een verklaring af te leggen."
Soms krijgen getuigen het echt te moeilijk om verder te getuigen. Hoe pak je dat aan als voorzitter?
"Als de getuige echt niet verder kan, kan de advocaat ook afstand doen van het getuigenverhoor. Dan zegt men: we zien duidelijk dat het niet gaat. Dan kan de verklaring die is afgelegd bij de politie voorgelezen worden. Zo wordt de jury toch ingelicht zonder dat het proces opnieuw vertraging oploopt of zonder dat de getuige opnieuw emotioneel instort."
