Zonder de medewerking van de Amerikanen zullen de VN-klimaatinstellingen niet meteen ineenklappen. Toch zal de beslissing van het Witte Huis om zich eruit terug te trekken, voelbaar zijn in de hele wereld. Dat zeggen enkele Belgische klimaatkenners. Zowel de Amerikaanse wetenschap als de klimaatdollars zijn immers cruciaal in de strijd tegen de klimaatverandering. Maar ook binnen de VS zullen de gevolgen zich laten voelen: "Mar-a-Lago zal binnen enkele jaren last krijgen van de stijgende zeespiegel."
"Hier betalen we allemaal prijs voor": wat kunnen belangrijkste klimaatinstellingen nog zonder Amerikaans geld?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Amerikaanse president Donald Trump trekt de VS terug uit 66 internationale organisaties, waaronder de VN-klimaatinstellingen IPCC en UNFCCC.
Het IPCC verliest een kwart van zijn budget, maar Europese landen en filantropische organisaties kunnen het gat deels opvullen.
Amerikaanse klimaatwetenschappers kunnen hun werk wel blijven doen voor de VN. De regering kan hen dat niet verbieden.
Toch zullen de gevolgen voelbaar zijn, zowel voor de Amerikanen zelf als voor de rest van de wereld.
In de VS leidt de beslissing tot kritiek van wetenschappers en politici. Volgens John Podesta, voormalig klimaatadviseur, is dit "het meest beschadigende puin dat Trump zal achterlaten, vooral voor toekomstige generaties".
De Amerikaanse president Donald Trump heeft vannacht de beslissing genomen om de VS terug te trekken uit 66 internationale organisaties, waaronder de klimaatinstellingen IPCC en UNFCCC van de Verenigde Naties. Volgens het Witte Huis bevorderen die "radicaal klimaatbeleid en ideologische programma's die in strijd zijn met de Amerikaanse soevereiniteit en economische kracht".
De beslissing komt allerminst onverwacht. Trump heeft een broertje dood aan internationale klimaatverdragen. In zijn eerste termijn trok hij de VS terug uit het Parijsakkoord, en dat deed hij aan de start van zijn tweede termijn opnieuw. Dat proces wordt eind deze maand voltooid.
Maar je terugtrekken uit het IPCC en het UNFCCC, dat is een ander paar mouwen. Het gaat niet zomaar meer om één akkoord, maar om de hele wereldwijde samenwerking daarrond.
Het UNFCCC is opgericht in 1992, net om de internationale samenwerking rond de klimaatverandering in goede banen te leiden. Het leidde onder andere tot het Kyoto-protocol (1995) en het klimaatakkoord van Parijs (2015). Alle landen ter wereld zijn er lid van. Als het Witte Huis doorzet en effectief vertrekt, wordt dat een primeur.
Het IPCC is dan weer het belangrijkste wereldwijde orgaan voor klimaatwetenschap. Duizenden wetenschappers, ook Belgen, werken er samen om de nieuwste kennis over de klimaatverandering te bundelen en te delen met de wereld. Om de 5 tot 7 jaar publiceren ze een nieuwe reeks rapporten waar kennisinstellingen en beleidsmakers in vertrouwen, bijvoorbeeld om hun samenlevingen te wapenen tegen de klimaatverandering.
De Amerikanen zijn een belangrijke geldschieter van dat IPCC. Volgens de Zwitserse boekhouding van het panel waren de Amerikanen sinds de oprichting in 1989 goed voor een kwart van het totale budget: 53 miljoen Zwitserse frank (67 miljoen dollar). Dat geld dreigt nu dus weg te vallen.
Amerikaanse wetenschappers kunnen werk verderzetten
Toch zal het IPCC nu niet meteen zijn werk moeten stopzetten, zegt Jean-Pascal van Ypersele. De Belgische klimatoloog was tussen 2008 en 2015 vicevoorzitter van het IPCC.
Het Amerikaanse geld dat wegvalt, zal wellicht opgevangen worden door andere (vooral Europese) landen, zegt hij. Het gaat dan om allerlei werkingskosten, zoals de salarissen voor wetenschappers die een belangrijke rol spelen in een van de IPCC-werkgroepen.
"En wat de reiskosten betreft, zal de Amerikaanse regering die nu niet meer terugbetalen aan Amerikaanse wetenschappers. Maar er bestaan genoeg filantropische organisaties in de VS die hun land wél aan tafel willen houden van het IPCC. Een onoplosbaar probleem zal dat dus niet zijn."
Naast het Amerikaanse geld zijn er natuurlijk ook de Amerikaanse klimaatwetenschappers zelf. De Amerikaanse regering kan hen niet verbieden om te werken voor het IPCC.
Gelukkig maar, want "de Amerikaanse deelname aan de klimaatwetenschap is ongelofelijk belangrijk", benadrukt Van Ypersele. "Dat was zo en dat zal zo blijven. Al die universiteiten, denktanks, onderzoekslabs enzovoort krijgen hun financiën immers niet alleen van de regering."
Dit zal enkele landen motiveren om minder ver te gaan met hun klimaatambities dan afgesproken
Hans Bruyninckx, voormalig directeur van het Europees Milieuagentschap
Dat wat betreft de klimaatwetenschap. Maar wat met de actie die de wereld onderneemt tegen die klimaatverandering? Daar is het UNFCCC voor verantwoordelijk, en daar slaan de VS ook de deur achter zich dicht.
"De slagkracht van het UNFCCC verlaagt sowieso", denkt Hans Bruyninckx. Als voormalig directeur van het Europees Milieuagentschap was hij jarenlang het gezicht van het Europese klimaatbeleid.
"Het geeft ook voeding aan een aantal landen om minder ambitieus te zijn dan afgesproken. Bovendien zal het zonder de VS nog veel moeilijker worden om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen (de VS zijn de grootste CO2-uitstoter ter wereld na China, red.)."
Vlammende reacties
In de Verenigde Staten zelf leidde de beslissing tot heel wat onbegrip in de wetenschappelijke wereld en bij politieke tegenstanders van Trump.
De Union of Concerned Scientists had het in een vlammende reactie over "een nieuw dieptepunt" van een regering die "schaamteloos liegt over de wetenschappelijke realiteit van de klimaatverandering".
John Podesta, klimaatadviseur onder de Democratische presidenten Obama en Biden, noemde de beslissing "van al het puin dat Trump zal achterlaten, het meest beschadigend, vooral voor de toekomstige generaties".
Hans Bruyninckx, die zelf jarenlang onderzoek deed in de VS en er vorig jaar nog les gaf aan de klimaatopleiding van Columbia University, noemt de beslissing "onvoorstelbaar".
"Dit is een radicale aanslag op kennis. Trump ondermijnt het politieke en maatschappelijke debat. In een democratische samenleving maak je op basis van kennis bepaalde keuzes. Maar de Trump-regering heeft duidelijk een broertje dood aan kritische kennis."
"En we zullen hier allemaal de gevolgen van voelen. Er is beleid, er is de economie, allemaal goed en wel. Maar het klimaat wordt geregeerd door de wetten van de fysica. Als de VS niet meer meedoet, gaan we daar allemaal de prijs voor betalen."
Totaal dom. Ze schieten in hun eigen voeten
Klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele over de Amerikaanse beslissing
Jean-Pascal van Ypersele kan zijn verbazing nauwelijks onderdrukken. "Wie waren de peter en meter van het IPCC? Ronald Reagan en Margaret Thatcher (respectievelijk de voormalige Amerikaanse president en Britse premier, red.)! Zij waren het die gepusht hebben voor het IPCC. En dat waren nu toch geen woke politici, hé."
"Totaal dom", zo noemt Van Ypersele de inschatting van het Witte Huis, die de 66 instellingen 'in strijd met de belangen van de VS' noemt. "De VS schieten hiermee in hun eigen voeten. Wetenschappelijke samenwerking is ook voor de Amerikanen zelf belangrijk. Mar-a-Lago, het buitenverblijf van Trump, zal binnen enkele decennia zélf problemen hebben met de zeespiegelstijging."
"En ik snap dat ze er hun ogen voor willen sluiten, maar de klimaatwetenschap is erg belangrijk voor weersvoorspellingen, waar de luchtvaart, de scheepvaart, de landbouw... allemaal op vertrouwen. Bouw je die wetenschap af, dan krijg je minder kwaliteit in de toekomst. Daar zullen de Amerikaanse economie en dus ook de bevolking voor betalen."
Mogelijk langdurige gevolgen
Maar wordt de soep wel zo heet gegeten als hij wordt opgediend?
Eerst en vooral is het nog maar de vraag of Trump deze stap wel màg zetten. In het wereldje van de internationale klimaatonderhandelaars, die elk jaar afzakken naar de VN-klimaatconferentie, werd er net daarom aangenomen dat Trump iets voorzichtiger zou omgaan met het UNFCCC dan met het klimaatakkoord van Parijs.
Volgens sommige Amerikaanse juristen heeft Trump immers ook de toestemming van de Senaat nodig. Die keurde immers in 1992 de toetreding tot het UNFCCC goed. Ook voor een terugtrekking heb je dus de Senaat nodig, redeneren sommigen.
Maar Trump laat zich maar zelden tegenhouden door de vraag of hij iets wel mag, zeker in zijn tweede ambtstermijn. Stel dat hij dus doorzet, dan is het de vraag of een volgende president die beslissing zelf ook op eigen houtje mag terugdraaien.
Ja, vindt Jean Galbraith, professor Rechten aan de University of Pennsylvania in Politico. "Anders geef je een president de gigantische macht om een beslissing van de Senaat voor eeuwig ongedaan te maken."
En wat als die volgende Amerikaanse president toch via de Senaat wil of moet passeren, om opnieuw toe te treden tot het UNFCCC? Dan wordt het zeer moeilijk, merkt Hans Bruyninckx nog op. "Internationale verdragen hebben een tweederdemeerderheid nodig. Maar waar gaan ze die ooit halen, in de huidige politieke context? Dit kan dus gevolgen hebben op de zeer lange termijn."
