Van Russische "wegwerpagenten" tot 764-netwerken: hiervoor waarschuwt Staatsveiligheid allemaal

Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne ziet de Staatsveiligheid een toegenomen dreiging vanuit Rusland en dat was in 2025 niet anders. Intimideren, verwarring zaaien, de dreiging groter doen lijken dan ze is, economische schade toebrengen, inlichtingen verzamelen, reacties testen... Rusland heeft een hele waaier aan redenen om ons land - en andere landen - in het vizier te nemen. 

Daar horen spionnen, desinformatie, cyberaanvallen en inmenging bij, maar het rapport van Staatsveiligheid vermeldt ook 2 andere opvallende punten. 

Punt 1: de drones. Het is er de afgelopen weken en maanden veelvuldig over gegaan. Op verschillende locaties, door verschillende mensen, op verschillende data werden drones waargenomen. Dat had soms grote gevolgen, denk maar aan het vliegverkeer dat urenlang stilgelegd werd. "Vaak ging het om 'valse positieven', klinkt het bij Staatsveiligheid. "Maar in andere gevallen waren er wel degelijk drones. Er wordt nog onderzocht of die deel uitmaken van de Russische campagne."

En, opvallend, zelfs als ze dat niet doen, is het voor Rusland alsnog interessant. "Want, het kan verleidelijk zijn om achter elk rondvliegend object de hand van Rusland te zien. Dat is uitgerekend ook wat ze willen."

Punt 2: "wegwerpagenten". Een opvallende term die opduikt in het rapport is die van de "wegwerpagenten", ofwel een soort freelancers die tegen betaling sabotageopdrachten uitvoeren. Ook in andere landen is het fenomeen de voorbije maanden opgedoken.

"In ons land bleven de opdrachten voor zulke freelancers voorlopig beperkt tot daden met lage impact, zoals flyers uitdelen. Van ernstige sabotageacties blijft België tot nog toe bespaard." Dat kan niet gezegd worden voor andere Europese landen; zo werd er in november vorig jaar in Polen een spoorlijn met explosieven beschadigd. Net om die reden is de Staatsveiligheid hoe dan ook op haar hoede: "We zijn ons ervan bewust dat de opdrachten voor wegwerpagenten mogelijk in escalerende lijn gaan."

Enkele maanden geleden dook onze podcast "Het uur van de waarheid" in het fenomeen van de wegwerpagenten, dat kan je hier herbeluisteren: 

Ook andere landen zijn niet vies van wat buitenlandse inmenging, klinkt het in het rapport. China bijvoorbeeld, waar het vooral over economische spionage en politieke inmenging gaat. Of landen die politieke tegenstanders die in ons land wonen volgen en opjagen. 

Nog steeds aanwezig in ons land, al lijkt het soms wat naar de achtergrond verdwenen: de jihadistische-salafistische terreurdreiging. "Die is niet verdwenen", benadrukt Staatsveiligheid. Bijna 10 jaar na de aanslagen in ons land mag het fenomeen van de grote terreurcellen dan wel wat weggedeemsterd zijn, de zogenoemde lone actors en de kleinere cellen zijn dat niet. 

Denk maar aan de verijdelde plannen voor een aanslag op verschillende politici in ons land, in oktober nog. 

Het probleem is dat die vaak moeilijk op te sporen en te voorzien zijn. "Daardoor houdt de druk op de samenleving aan en wordt de angst voor terreurdreiging gevoed." 

Wat opvalt, is de vaak (piep)jonge leeftijd van verdachten. Maar liefst een derde van de dossiers gaat over minderjarigen. De gemiddelde leeftijd is 22 jaar, de jongsten zijn amper 12. "Hun motivatie is gekoppeld aan andere grieven. Die kunnen persoonlijk of algemeen, zoals het conflict in Gaza, zijn."

Heel vaak – in ongeveer 80 procent van de gevallen – is er ook een link naar Al Qaeda of IS (of hun gedachtegoed). Dat werd nog eens duidelijk op 18 december. "In het wekelijkse digitale magazine van IS stond toen een oproep om in België aanslagen te plegen tegen joden en christenen. Dat is op zich niet zo uitzonderlijk, en wordt zelden gevolgd door echte aanslagen, maar het feit dat België zo specifiek vermeld wordt, is wel eerder uitzonderlijk en toont aan dat ons land in hun ogen een legitiem doelwit blijft."

Zowel links- als rechts-extremisme hebben in ons land een voet aan de grond gekregen.

Links-extremisme was in 2025 "luidruchtiger en gewelddadiger", denk maar aan de betoging van 14 oktober die uit de hand liep, maar "de dreiging van een terreuraanslag vanuit het links-extremistische milieu is op korte termijn onwaarschijnlijk". 

Het gaat dan vooral over rellen tijdens betogingen, weerspannigheid tegen de politie en intimidatie van politieke tegenstanders, klinkt het. Groepen als Secours Rouge de Belgique of Classe Contre Classe proberen legitiem maatschappelijk engagement te kapen om zo nieuwe volgelingen te vinden. "Volgens hun ideologie kunnen maatschappelijke problemen alleen worden opgelost door een gewelddadige omverwerping van het huidige systeem."

En ook rechts-extremisme is in trek in deze gepolariseerde tijden, analyseert de Staatsveiligheid. Maar ook hier: "Er gaat een zekere geweldsdreiging van uit, maar het grootste deel van de activiteiten binnen België draait rond het verspreiden van de ideologie of het beleven daarvan in groepsvorm." 

Het is niet dat er één type rechts-extremisme is in ons land, benadrukt de Staatsveiligheid. Het gaat om een versnippering van groepen en milieus die niet per se met elkaar door één deur kunnen.

Het grootste gevaar schuilt in de zogenoemde online accelerationistische subcultuur, online groepen die heil zien in een raciale burgeroorlog, en daarvoor aanslagen willen plegen tegen minderheden. Zo'n aanslag is in de nabije tot middellange toekomst "mogelijk", schat de Staatsveiligheid in.  

En dan is er nog het nihilistisch extremisme, waarvan de zogenoemde 764-groepen een goed voorbeeld zijn. "Voor het eerst is dat op structurele wijze in België aanwezig", klinkt het. Eerder waarschuwde Europol ook al voor zulke groeperingen. 

Even in het kort: vanuit zijn slaapkamer in Stephenville richtte de toen 15-jarige Bradley Cadenhead in 2021 764 op, nadat hij met school gestopt was en op Discord "leerde" hoe hij jongeren moest manipuleren en afpersen. Al snel kreeg hij een wereldwijde aanhang. 764 verwijst naar zijn woonplaats in Texas. 

En hoewel hij intussen veroordeeld is tot een celstraf van 80 jaar, is "zijn" groepering allesbehalve verdwenen. Eigenlijk gaat het ook hier weer om een veelheid aan kleinere groeperingen die omschreven worden als satanisch en neonazistisch. Zo is er sprake van racisme, antisemitisme, vrouwenhaat, haat tegenover LGBTQIA+-personen. 

"Ze houden zich bezig met afpersing, doxing (het delen van gegevens om iemand te intimideren), verspreiden van beelden van seksueel kindermisbruik, aanzetten tot zelfverminking en zelfmoord, dierenmishandeling, aanzetten tot geweld en terrorisme." Concreet viseren ze jongeren of kwetsbare mensen en ze moedigen die jongeren ook aan om hun "daden" te filmen. Die video's gebruiken ze dan weer om de jongeren af te persen of te bedreigen. 

Hoe groot het fenomeen exact in ons land is, is moeilijk in kaart te brengen, zegt de Staatsveiligheid. "Maar er konden reeds een tiental betrokkenen met telkens enkele slachtoffers geïdentificeerd worden. Dit gaat vermoedelijk echter om het topje van de ijsberg."

Als laatste waarschuwt de Staatsveiligheid opvallend genoeg ook voor de drugscriminaliteit - een onderwerp dat eigenlijk meer bij de politie en het gerecht thuishoort. Maar volgens de Staatsveiligheid heeft die georganiseerde misdaad intussen zulke proporties aangenomen dat het "staatsondermijnend" geworden is - of dat alleszins dreigt te zijn. 

Het geweld en de intimidatie namen (zichtbaar) toe en werden steeds explicieter in de vorm van schietpartijen op straat, explosies bij woningen en afrekeningen. En het geweld en de dreiging richten zich nu ook tegen cipiers, politieagenten en magistraten. "Enkelen van hen moesten zelfs politiebescherming krijgen of moesten verplicht tijdelijk in een safehouse verblijven. Dat was tot een paar jaar terug ongezien."

En hoewel politie en parket het voortouw nemen in de strijd tegen de georganiseerde misdaad, ziet de Staatsveiligheid ook een rol weggelegd voor zichzelf en verzamelt het inlichtingen - via allerhande methodes - om die vervolgens te delen met het gerecht.