"In kwart geteste oregano zitten olijfblaadjes": laboratorium in Geel onderzoekt voor EU fraude met keukenkruiden

In Geel in de Antwerpse Kempen bevindt zich het Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie dat voeding onderzoekt. In het laboratorium checken 27 wetenschappers stalen van voedingsmiddelen uit de hele EU. Kloppen de beweringen over de samenstelling op het etiket? En wat met de voedselveiligheid? Want vaak is er fraude in het spel.

Honing, melk, tonijn, specerijen en heel wat andere voedingsmiddelen worden in Geel onder de loep genomen. "Onze internationale medewerkers nemen soms zelf producten mee uit winkels in hun thuisland wanneer ze naar Geel terugreizen na de feestperiode. Zeker als het gaat over gedroogde kruiden en specerijen die gemakkelijk in de koffer passen", vertelt Thomas Linsinger van het JRC in Geel. 

Op basis van 10.000 analyses van 1.885 stalen van zulke specerijen kwam het laboratorium tot een aantal opvallende conclusies. Het gaat om het grootste onderzoek in zijn soort wereldwijd. In totaal was er bij 17 procent ofwel 1 op de 6 stalen sprake van fraude. Al zijn er verschillen tussen de kruiden.

"We zien dat er vooral bij oregano een probleem is. Dat is opvallend, want het is geen duur product", zegt Linsinger. "Bij de helft van de 295 geteste stalen is opzettelijk geknoeid met de samenstelling. In 1 op de 4 zakjes met zogezegd zuivere oregano vonden we gedroogde bladeren van olijfbomen. Die fraude komt dus het vaakst voor. Daarnaast zien we vaak onverklaarbaar hoge hoeveelheden tijm, marjolein en salie."

Bij het veel duurdere saffraan is er een probleem bij 1 op de 10 geteste stalen. In sommige gevallen werd er zelfs geen enkel DNA teruggevonden van de stampers van de saffraanbloem. Het bleek te gaan om andere gele bloemen die vermalen waren zoals het afrikaantje of de saffloer.

Ook met zwarte peper, de meest ingevoerde specerij in Europa, wordt gefoefeld. "Tussen zwarte peperbollen vonden we in het verleden wel eens gedroogde pitjes van papaya. Die zien er heel gelijkaardig uit", zegt Linsinger. "In ons recente onderzoek zien we bij peper fraude met 17 procent van de stalen. Gemalen peper wordt dan aangevuld met rijst, boekweit of andere granen. Soms ook as of mosterdzaad."

"Ook komijn blijkt vaak onzuiver. Daarin vonden we gemalen koriander, mosterdzaad, lijnzaad en karwij terug in 14 procent van alle stalen." 

Volgens het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid (FAVV) worden olijfbladeren niet vaak geconsumeerd. "Ze worden dan ook niet veel teruggevonden in levensmiddelen", vertelt Hélène Bonte van het FAVV. "Ze zitten wel af en toe in voedingssupplementen. Olijfbladeren staan ook niet op de lijst van gevaarlijke planten in België. Op basis daarvan verwachten we dat er geen groot risico is."

Veel van de versneden producten zijn op zich dus niet gevaarlijk voor de volksgezondheid, maar wel misleidend. Je krijgt als consument niet wat je dacht te kopen.

"Maar het is wel een probleem voor mensen die allergisch zijn voor bepaalde kruiden zoals mosterdzaad. Als de aanwezigheid van de stof niet vermeld staat op het etiket van de specerijen, riskeren ze lichamelijke ongemakken", zegt Thomas Linsinger van JRC Geel.

Die etiketten moeten nochtans altijd correct, duidelijk en niet misleidend zijn. "Wat erop staat, moet er ook effectief inzitten", vertelt Lien Meurisse van de FOD Economie. "Dat moet in de eerste plaats om de consumenten te beschermen. Ze moeten krijgen waarvoor ze betalen én ze moeten een geïnformeerde keuze kunnen maken op basis van de ingrediënten." Ook voor handelaars zijn correcte labels belangrijk. "Het zorgt voor een eerlijke concurrentie en vertrouwen in de voedselketen", besluit Meurisse.

Bij rode en gele specerijen duiken soms wel problemen op met niet-toegelaten kleurstoffen. Dat bleek in 2 procent van de stalen.

"In paprika, chili, kurkuma en currypoeder zitten soms verfstoffen die het product geler of roder maken. In één staal van saffraan vonden we bijvoorbeeld Sudan I. Die kleurstof is verboden in de EU en kan leverkanker veroorzaken", voegt Linsinger er nog aan toe.

Jaarlijks importeert Europa 300.000 ton gedroogde specerijen, voornamelijk uit Oost-Azië. JRC Geel onderzocht diverse stalen van kruiden verzameld bij supermarkten in de EU, groothandels en importeurs, verpakkingsfirma's en soms rechtsreeks bij de bron in de landen van productie. 

Wie er nu precies in de productieketen fraudeert, kan voor elke soort specerij verschillen. Het is onmogelijk om één schuldige of dader aan te wijzen. Al staat het vast dat veel betrokkenen in de specerijhandel proberen hun winst te maximaliseren door goedkopere producten te vermengen met de kruiden die consumenten echt willen kopen.