Zenuwen staan gespannen bij Iraanse regime: is er een Amerikaanse operatie tegen ayatollah Khamenei op til?

"Als de vijand een fout begaat, zullen we harder terugslaan" dan tijdens de 12 dagen durende oorlog in juni tegen Israël en de Verenigde Staten. Dat zegt generaal Amir Hamati, het hoofd van het Iraanse leger. Hamati is niet de hoogste militaire gezaghebber in het land, maar de uitspraak toont aan dat de spanningen in Iran verder oplopen.

Er zijn verschillende aanleidingen voor Hamati's waarschuwing. Ten eerste heeft de Amerikaanse president Donald Trump de voorbije dagen gedreigd met militaire acties tegen Iran in het licht van de protesten die er nu al bijna 2 weken duren.

"Als ze mensen gaan doden zoals ze in het verleden hebben gedaan, denk ik dat ze zeer hard zullen worden aangepakt door de Verenigde Staten", schreef Trump op zijn sociale media . Intussen zijn bij de protesten tegen het regime al zeker 35 doden gevallen.

Ook Israël, een bondgenoot van de VS en de aartsvijand van Iran, waarschuwt: "Israël is solidair met de strijd van het Iraanse volk, met zijn verlangen naar vrijheid (...) en gerechtigheid." Israël heeft in juni verschillende aanvallen uitgevoerd tegen kopstukken van het Iraanse regime.

Ten tweede speelt de Amerikaanse operatie tegen de Venezolaanse president Nicolás Maduro ook een grote rol. De Verenigde Staten hebben zaterdagnacht een blitz-operatie uitgevoerd tegen Maduro, en hem diezelfde nacht nog ontvoerd en meegenomen naar de VS om er terecht te staan voor drugshandel en narco-terreur.

Vanuit Amerikaanse kringen is de voorbije dagen ook al meermaals gezegd dat Maduro misschien de eerste in rij is, maar dat de VS mogelijk nog zulke operaties zal uitvoeren. "Wat met hem is gebeurd, kan ook met anderen gebeuren", zei de Amerikaanse ambassadeur in België Bill White in De Afspraak. Daarbij haalt hij onder meer Iran aan. "Trump wil dat het volk de macht grijpt."

Ook verschillende Amerikaanse politici lijken te wijzen op een regimewissel in Iran. De Republikeinse prominente senator Lindsey Graham toont een foto van Trump met een pet met het opschrift 'Make Iran Great Again', een duidelijke verwijzing naar de bekende verkiezingsleuze van Trump.

In een interview met Fox News waarschuwt Graham: "Aan de ayatollahs: jullie moeten begrijpen dat als jullie doorgaan met het vermoorden van jullie eigen mensen die een beter leven eisen, Donald J. Trump jullie zal vermoorden." Daarnaast zegt hij dat "hulp onderweg is voor de bevolking van Iran", verwijzend naar de protesten die er al dagen bezig zijn.

Marjorie Taylor Greene, tot voor kort een trouwe bondgenote van Trump, schrijft het volgende: "De volgende voor de hand liggende observatie is dat het verwijderen van Maduro een duidelijke stap is om controle te krijgen over de Venezolaanse olievoorraden, wat stabiliteit zal garanderen voor de volgende voor de hand liggende regimewissel in Iran."

De Israëlische oppositieleider Yair Lapid gooit ook nog eens olie op het vuur. "Het regime in Iran kan best nauwlettend in de gaten houden wat er gaande is in Venezuela", schrijft hij op sociale media. Premier Benjamin Netanyahu uit voorzichtere woorden: "Het is heel goed mogelijk dat we op dit moment getuige zijn van het moment waarop het Iraanse volk zijn lot in eigen handen neemt."

Mogelijk voelen de VS (en Israël) zich dan ook gesterkt door de huidige protesten in Iran om zo snel mogelijk een operatie tegen de geestelijke opperste leider in Iran - en de echte machthebber - ayatollah Khamenei uit te voeren. Die zou al maanden ondergedoken zijn uit angst voor represailles van buitenaf. Waar hij zich bevindt, is niet duidelijk. Mogelijk weten de Amerikaanse inlichtingendiensten meer.

Dat Khamenei schrik heeft, beweert Mohammad Ali Javedan, een andere prominente geestelijke leider in Iran. "Iemand heeft me verteld dat hij een droom heeft gehad dat zijn leven in gevaar is", zegt Javedan tijdens een gebed in de universiteit van Teheran. "Laten we voor hem bidden", maant hij de aanwezigen aan.

Voorlopig blijven het dreigementen met woorden, maar het is wel zo dat de Verenigde Staten militair materieel aan het verplaatsen is naar Bahrein, in het Midden-Oosten.

"Net als voor de vorige militaire operatie tegen Iran is er nu opnieuw een significante opbouw van militaire middelen in de regio", zegt Defensie-expert Jens Franssen. "Het betekent dat de Amerikaanse president Trump binnenkort op zijn minst weer de optie zal hebben om bombardementen op Iraanse doelwitten te bevelen." 

"Bombardementen op gebouwen van de geheime diensten of de Iraanse Revolutionaire Garde kunnen die verzwakken, zeker nu die volop bezig zijn met het neerslaan van de protesten in Iran", aldus Franssen. 

Daarnaast zou er sinds gisteren ook een commandant van CENTCOM, een overkoepelende Amerikaanse commando, in Bahrein zijn. "De aanwezigheid van hoge Amerikaanse generaals op de Amerikaanse basis in Bahrain, en dat terwijl er geen grote oefeningen gepland zijn, roept altijd vragen op. In het verleden was het soms een teken dat er een Amerikaanse militaire operatie op til is".

Anderzijds is een militaire operatie misschien niet nodig, als de protesten van het Iraanse volk een regimewissel teweeg brengen.

Die protesten begonnen als een reactie op de economische malaise in het land, vertelt Midden-Oostenexpert Koert Debeuf (VUB) in VRT NWS Laat. "Maar de protesten zijn ook steeds politieker geworden, tegen de corruptie van dit regime. Er wordt gescandeerd: leve de sjah (koning, red.). Dat heb ik al in geen 10 jaar meer gehoord."

Maar of het einde van Khamenei dicht bij is, spreek Debeuf duidelijke taal: "Zo ver zijn we nog lang niet. De protesten zijn nog steeds te klein. De vraag is of het regime dit onder controle zal krijgen."

"Het regime moet uitkijken wat het doet", zegt arabist Leo Kwarten. "Het kan de protesten heel hard aanpakken, maar mogelijk ondergraaft dat ook het moreel van de veiligheidstroepen en eventueel ook van het leger als het wordt ingezet."

"Dat zijn ook mensen van het volk en die hebben dezelfde problemen als de betogers. Op het moment dat er geen orders worden uitgevoerd, wordt het wél moeilijk voor het regime. Ze moeten dus een fijne lijn bewandelen."