"Genadeklap voor de wereldorde": hoe de aanval van de VS op Venezuela goed nieuws is voor Vladimir Poetin

"De VS lapt het internationaal recht aan zijn laars", zegt Laurien Crump, expert internationale politiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen, in De Ochtend op Radio 1. "Het trekt zich niets meer aan van de zorgvuldig uitgebouwde wereldorde na de Tweede Wereldoorlog." 

Dat heeft het land ook officieel laten optekenen in zijn nationale veiligheidsstrategie, die begin december van vorig jaar voorgesteld werd. "De Amerikaanse regering beschrijft daarin dat interventie in het buitenland, met name in het westelijk halfrond, essentieel is voor haar. Ze wil terug naar de Monroe-doctrine. En internationaal recht, democratie en mensenrechten zijn ondergeschikt aan Amerikaanse dominatie en eigenbelang." 

Dat zag Crump ook terug in Trumps persconferentie na de aanval op Venezuela: "Hij spreekt over eigenbelang, olie en dominantie. Over democratie geen woord. Hij doet niet eens zijn best om de termen waaraan we de afgelopen 80 jaar gewoon geraakt zijn, te gebruiken." 

De VS probeert zich zelfs niet meer te profileren als hoeder van het internationaal recht. "Een soevereine staat aanvallen en zijn leider ontvoeren, dat dan ook nog zo openlijk doen, dat is de genadeklap voor de huidige wereldorde", weet Crump. 

Volgens politicoloog David Criekemans (Universiteit Antwerpen) moeten we kijken richting een multipolair wereldsysteem, waarbij meerdere wereldmachten elkaar in balans houden. Dat zegt hij in onze nieuwspodcast 'Het kwartier'. 

"We zitten in een situatie die gelijkt op de jaren 30 van de vorige eeuw, waarbij het internationaal recht steeds verder uitgehold wordt." Ook Crump spreekt over een terugkeer naar een tijd zonder internationaal recht, maar met grootmachten die een invloedssfeer willen creëren rond hun buitengrenzen. 

Dat is wat de VS nu probeert te doen volgens beide experten en dat noemen ze goed nieuws voor de Russische president Vladimir Poetin: "Als Trump Venezuela kan binnenvallen, dan legitimeert dat Poetins oorlog in Oekraïne. Lang dachten we nog dat Trump naïef was en daarom toegevingen deed aan Poetin, maar nu zien we dat de 2 ook echt op 1 lijn zitten."

Meer zelfs: volgens Criekemans zou het zomaar kunnen dat de Russen Trump hebben voorgesteld om Oekraïne en Venezuela "uit te ruilen". "Ze zouden dan van elkaar tolereren dat elke grootmacht zijn invloedssfeer heeft. Dat gerucht doet de ronde."

"Dit gaat zelfs niet meer over internationaal recht", zegt Crump. "Grootmachten leggen dat recht naast zich neer. Dan wordt dat een papieren tijger", vult Criekemans aan. "En dan geldt vooral het recht van de sterkste." 

En wat doet China, die andere grote wereldmacht? Ook zij hebben belangen in Venezuela, vertelt politicoloog en Chinakenner Jonathan Holslag op Radio 1. 

"Het gaat voor hen over de olie in Venezuela, maar ook over hun bredere economische belangen in Latijns-Amerika. De Chinezen betrekken nog altijd veel grondstoffen uit dat werelddeel, onder meer soja uit Brazilië en minerale ertsen uit Chili." 

Trump probeert zijn rivalen nu uit Latijns-Amerika te weren, net zoals in de Koude Oorlog, weet Holslag. "Denk aan het Panamakanaal. China wordt buitengeduwd, maar probeert zelf ook hetzelfde te doen in Azië." 

Want het uitbouwen van een invloedssfeer staat ook hoog op de agenda in Peking, en de situatie in Venezuela zet ook de Chinese positie op scherp. "Het vraagteken voor de komende jaren blijft voor China: wat met Taiwan en de Zuid-Chinese Zee?", besluit Holslag. 

Crump bevestigt dat: "Trumps aanval geeft ook de Chinese president Xi Jinping de ruimte om nog eens goed na te denken over Taiwan."

Dat de kaarten opnieuw geschud zijn, is minder interessant voor de Europeanen. "Andere grootmachten zien de Europese Unie als irrelevant", weet Criekemans. "We hebben te weinig economische groei, te weinig geïnvesteerd in technologie, innovatie en defensie. Europa is nu zo'n beetje het China van de 19e eeuw." 

Het helpt niet dat de EU bang is van Trump, stelt Crump. "Als een niet-westerse leider zo'n aanval uitvoerde, zouden de reacties vanuit Europa niet mals geweest zijn. Dat toont duidelijk hoezeer Europa met 2 maten meet, maar ook hoe bang Europa is voor Amerika." 

Want de Europese reactie op de aanval op Venezuela is nogal mak, zei VRT NWS-journalist Rob Heirbaut, specialist Europese politiek, dit weekend nog op Radio 1. "Fors reageren is volgens de meeste Europese regeringsleiders niet nuttig, omdat Trump toch zijn zin doet. Te veel kritiek geven, lijkt hen niet verstandig uit vrees voor tegenreacties."

Toch wil Crump de EU een vuist zien maken, een grens zien trekken. "Ze moeten zeggen dat dit absoluut niet kan en ook een strategie ontwikkelen om onafhankelijk te worden van Amerika." 

Vraag is of Trump zich daarvan ook maar iets aantrekt. Ook daarover zijn beide experten het eens: hij ligt er niet eens van wakker. "Hij zal de overrompelingspolitiek die hij in 2025 in het binnenland gevoerd heeft nu verderzetten in het buitenland, omdat hij wel weet dat de tijd die hem gegeven is, misschien beperkt zal zijn", besluit Criekemans.