Dat de Verenigde Staten Venezuela aanvielen en de Venezolaanse president Nicolás Maduro gevangen namen, is volgens professor internationaal recht Jan Wouters een grove schending van het internationaal recht. "Maar de VS vinden altijd wel argumenten om een inval goed te praten."
Mag een land zomaar een ander land binnenvallen en de president meenemen? "Uiteraard niet"
Giel Bosmans
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Volgens professor internationaal recht Jan Wouters is de Amerikaanse interventie in Venezuela "een grove schending van het internationaal recht".
De VS beroepen zich op zelfverdediging en strijd tegen drugs om hun inval te rechtvaardigen, maar volgens Wouters "vinden de VS altijd wel argumenten om een inval goed te praten".
Verschillende landen noemen de actie van de VS een schending van het soevereiniteitsprincipe, maar Wouters verwacht weinig effect van de internationale kritiek.
Wanneer de vraag wordt gesteld of een land zomaar een ander land mag binnenvallen om de president mee te nemen, geeft Jan Wouters, professor internationaal recht aan de KU Leuven, een duidelijk antwoord.
"Natuurlijk niet. Het internationaal recht is heel duidelijk: je moet elkaars soevereiniteit respecteren. Je mag niet zomaar met je ordediensten of met je leger een ander land binnenvallen, het staatshoofd arresteren en die persoon aan je eigen strafrechtbanken overleveren."
Is het de eerste keer dat dit gebeurt?
Toch zijn de Verenigde Staten niet aan hun proefstuk toe. "De Verenigde Staten zijn in de recente geschiedenis verschillende Zuid-Amerikaanse landen binnengevallen om diverse redenen", aldus Wouters.
"Toch lijkt deze situatie het meest op wat er 35 jaar geleden al gebeurde. Toen vielen de VS Panama binnen om de toenmalige president Manuel Noriega te ontvoeren."
"Juridisch raadgever Bill Barr gaf toen een eigen interpretatie van het Amerikaanse recht. Als burgers die niet hun onderdanen zijn toch het Amerikaanse recht zouden schenden - bijvoorbeeld door met drugshandel bezig te zijn - dan kon het Amerikaanse recht het internationale recht zelfs overvleugelen", vertelt professor internationale politiek David Criekemans.
Wouters verwijst naar de bekende Monroe-doctrine. "Het komt er eigenlijk op neer dat de VS zich de bevoegdheid geeft om als internationale politieman in hun achtertuin in Latijns-Amerika op te treden."
Beluister het gesprek met professor Wouters in een extra uitzending van De Wereld Vandaag
Waarom lijken de VS hiermee weg te komen?
"De VS vinden zo altijd wel argumenten om een inval goed te praten", zegt Wouters, al spelen er in de realiteit misschien andere beweegredenen. "Een van die argumenten is zelfverdediging, omdat ze zich aangevallen voelen door het regime. Een ander argument is de illegale drugshandel en de VS zien Venezuela al een hele tijd als een narcostaat met narcoterroristen."
Trump beroept zich zo ook op bevoegdheden die Amerikaanse presidenten gekregen hebben om op te treden tegen terroristen na de aanslag van 9/11. "Hoewel dat niet helemaal in lijn ligt met wat er nu gebeurt. Maar nogmaals: er is geen gebrek aan argumenten of excuses. Die vindt de VS altijd."
Hoe willen de VS Maduro berechten?
Net zoals bij Noriega gebeurde, willen de VS Maduro berechten op basis van het Amerikaanse nationale strafrecht, onder meer wegens drugshandel en corruptie. "Maar de VS zijn in de realiteit natuurlijk gebonden aan het handvest van de Verenigde Naties: internationale regels over geweldgebruik en over het respecteren van de immuniteit van een staatshoofd", aldus Wouters.
"Het strafhof van New York mag zo bijvoorbeeld geen actie ondernemen tegen leiders als Poetin of Netanyahu, want zij genieten immuniteit. Die regels gelden ook voor Maduro. Hoewel er in 2020 dus een aanhoudingsbevel tegen Maduro werd uitgevaard vanuit New York, mag je hem niet zomaar arresteren volgens het internationaal recht."
Zelfs dat Trump een foto van de gevangengenomen Maduro deelde, is volgens Wouters een schending van het internationaal oorlogsrecht. "Krijgsgevangenen, wat Maduro in feite is, moeten beschermd worden tegen publieke nieuwsgierigheid en mogen niet op die manier vernederd worden", zegt hij.
Kan de internationale gemeenschap de VS op andere gedachten brengen?
"Inmiddels zeiden verschillende andere landen al dat het alarmerend is dat de VS geen mandaat hebben om dit te doen en dus autonoom handelen", vertelt Amerika-kenner Björn Soenens.
"Zo zeggen uitgerekend China en Rusland dat dit een schending van het soevereiniteitsprincipe is, maar die landen zijn natuurlijk niet het best geplaatst om dat te zeggen."
Toch vermoedt Wouters dat de kritiek van andere landen weinig effect zal hebben. "Ook de vorige keren dat dit gebeurde kwam er kritiek. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft destijds de invasies van Grenada en Panama veroordeeld als schendingen van het internationaal recht, maar dat leverde geen sterke actie op om de VS tot inkeer te brengen."
Verschilt dit van wat Rusland in Oekraïne deed?
"Er is natuurlijk grote vrees dat autocraten elders in de wereld zich door de acties van de VS nog meer gesterkt zullen zien om gelijkaardige acties te ondernemen", aldus Wouters.
"Er is wel een groot verschil met wat Rusland in Oekraïne deed. Poetin is Oekraïne met zijn hele leger binnengevallen in 2022, duidelijk met de bedoeling om territorium in te pikken en om het politieke regime van dat land helemaal te veranderen.
"Dat is hier duidelijk niet het geval. Het gaat niet om een agressie in die zin van het woord. Trump wil geen territorium veroveren in Venezuela, al wil hij wel een andere president op de troon helpen."
Welke waarde heeft het internationaal recht nog?
"Binnen de internationale betrekkingen is er heel veel machtspolitiek", besluit Wouters. "Wat we nu zien gebeuren, is een spectaculaire schending van het internationaal recht en dat gebeurt nu eenmaal door grootmachten."
"Toch moeten we onthouden dat het internationale recht geldt voor de hele wereldgemeenschap, zo'n 200 landen. De meeste landen blijven het internationaal recht nog altijd dagelijks respecteren en toepassen."
