"Het gebeurt op paar seconden, maar heeft soms levenslange gevolgen": hoe worden zware brandwonden behandeld?

De brand die tijdens de nieuwjaarsnacht de Zwitserse bar Le Constellation in lichterlaaie zette, verspreidde zich erg snel in een krappe ruimte met slechts één uitgang. Het hoeft dus niet te verrassen dat zij die het wel overleefd hebben, er vaak zware brandwonden op na houden. 80 tot 100 gewonden vechten nog steeds voor hun leven.

4 van die jonge patiënten zullen naar België worden overgebracht voor verdere verzorging. Zij zullen terechtkomen in enkele van de 6 brandwondencentra die ons land telt.

België heeft veel expertise met brandwondenbehandeling. Daar hebben enkele rampen uit onze vaderlandse geschiedenis veel mee te maken, waaronder de Switel-brand (oudejaar 1994) en de gasramp in Ghislenghien (2004, 24 doden).

De patiënten die ons land zal ontvangen, hebben wellicht erg zware verwondingen. "Ik ben zelf niet ter plaatse geweest, maar we horen dat veel slachtoffers voor meer dan 60 procent  verbrand zijn", vertelt Lieve De Cuyper, chirurg aan het brandwondencentrum van Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS) in De Ochtend. Daar worden er momenteel 2 bedden vrijgehouden voor de slachtoffers.

"Zij hebben niet alleen uitwendige brandwonden, maar ook inwendige, door de hete en chemische lucht die ze hebben ingeademd."

Hoe verloopt zo'n opname precies? "Alles hangt af van de diepte van de brandwonden", vertelt Thomas Rose aan de telefoon. Hij is chirurg en dienstchef van het brandwondencentrum van Neder-Over-Heembeek, waar 1 patiënt uit Zwitserland zal worden opgevangen.

"Bij ons gebeurt die inschatting op 2 manieren: met het oog, maar ook door een scan met een speciale camera. Aan de hand daarvan maken we een prognose." 

Sowieso is de eerste zorg erg belangrijk. "Patiënten met longletsels krijgen een buisje in de keel en worden aan een apparaat gelegd dat hun longfunctie overneemt, legt De Cuyper (ZAS) uit. "Zij worden daarna elke dag opnieuw onderzocht met een cameraatje in de longen, om na te gaan of er nog roet aanwezig is."

"Zijn er zware tekenen van infectie, dan moeten de longen gespoeld worden, en moeten ze gepaste medicatie krijgen."

Nog een uitdaging: waar de huid is weggeschroeid, is er ook geen natuurlijke barrière meer tussen het lichaam en de buitenwereld. Daardoor dreigen er infecties, onderkoeling en uitdroging. Dat moet allemaal gemonitord en indien nodig behandeld worden.

En dan is er nog de pijnbestrijding. Erg belangrijk, beaamt De Cuyper. "Waar er derdegraadsbrandwonden zijn (de ernstigste graad, red.), is het gevoel weg. Maar dat neemt niet weg dat alle plekken daarrond zeer pijnlijk zijn."

Vroeger waren de eerste 48 uur kritiek. "Met de huidige geneeskunde zijn er meer patiënten die die eerste 48 uur overleven. De volgende dagen, weken tot zelfs maanden kunnen dan soms even kritiek blijven, omdat er dan andere problemen de kop kunnen opsteken", vertelt De Cuyper.

Na die eerste, kritieke momenten wacht de revalidatie. "Sommige wonden helen op 2 à 3 weken tijd", weet Thomas Rose (brandwondencentrum Neder-Over-Heembeek). 

Soms genezen de brandwonden niet. Dan wacht er een huidtransplantatie. Dan worden er stukjes onverbrande huid van de patiënt gebruikt om 'nieuwe' huid te maken. Dat is vaak huid die tijdens het ongeval onder 2 lagen kledij verborgen zat, bijvoorbeeld onder het ondergoed, en daardoor minder snel verbrand is.

Anders dan je misschien zou denken, is dat ook een optie bij patiënten die nog weinig onverbrande huid over hebben. Dat met dank aan nieuwe technieken die de voorbije jaren zijn ontwikkeld. "Dan sturen we kleine stukjes huid op naar gespecialiseerde bedrijven. Die kunnen op zo'n 3 weken tijd de transplantatiehuid opkweken."

Patiënten met een verbrande lichaamsoppervlakte tot 60 procent, kunnen zo meestal goed geholpen worden. Dat lukt ook vaak nog met hogere percentages. Maar is er meer dan 90 procent verbrand, dan moet er een moeilijke afweging gemaakt worden. "Hoe oud is de patiënt? Hoe diep zijn de brandwonden? Is het nog nuttig om een behandeling op te starten?"

Toch kan er in principe veel. "In Neder-Over-Heembeek hebben we ooit een kind van 8 jaar oud behandeld dat voor 93 procent verbrand was. Dat is nu een twintiger, hij leeft en werkt. Maar het is een uitdaging, dat is duidelijk."

Rose benadrukt dat hij de patiënten uit Zwitserland nog niet heeft gezien. "Het zijn allemaal jonge mensen. In dat geval bestaat er geen discussie over. Ik denk dat men tot het uiterste zal gaan om het resultaat te halen: overleven."

Patiënten die het geluk hebben zo'n ramp te overleven, wacht nadien de volgende uitdaging: het leven. Na hun periode in het ziekenhuis (vuistregel: evenveel dagen als er verbrande huidoppervlakte is) kunnen patiënten verder thuis verzorgd worden, tot alle wonden gesloten zijn.

Daarna volgt een revalidatieperiode van 2 jaar, de tijd die een litteken nodig heeft om te stabiliseren. Die revalidatie is vaak "gigantisch zwaar", zegt De Cuyper (ZAS).

"Die mensen moeten opnieuw leren bewegen. Nieuwe huid heeft de neiging om veel te kort te worden. Gewrichten plooien en strekken, is dan de pijnlijkste affaire." Daar is vaak kinesietherapie voor nodig.

Ook de littekens hebben zorg nodig, vertelt Rose (brandwondencentrum Neder-Over-Heembeek). "Je kan dat vergelijken met aarde die door de zon is verschroeid. Verbrande huid gaat ook barsten door de hitte. Die moet je voeden met crème zodat die soepel blijft, en beschermen tegen de zon."

Dat hoeft niet altijd levenslang. "We raden meestal aan om dat 2 jaar lang te doen. Daarna bekijken we of er specifieke nazorg nodig is."

Dat zijn veel uitdagingen, zeker voor patiënten die heel zwaar verbrand zijn. Dan stelt zich de moeilijke vraag: kan zo'n leven nog kwalitatief zijn?

"Dat denk ik wel", antwoordt Rose. "De mens is een zeer creatief wezen. Hij past zich aan aan de situatie waarin hij terecht komt."

"Dan heb ik het enkel over de fysieke schade. De mentale schade bij iemand die zoiets doorgemaakt heeft, kan je nooit voorspellen. Je moet in staat zijn om elke dag in de spiegel te kijken, ook naar een gelaat dat zwaar verbrand is. Dat zal niet meer het gelaat zijn dat je kende."

"Zoiets vraagt mentale begeleiding. Daarom volgen onze psychiaters patiënten nog jarenlang op, soms zelfs 5 à 10 jaar. Bij kinderen doen we dat tijdens alle scharniermomenten in het opgroeien, tot in de adolescentie."

"Zo'n ongeval is op een paar seconden gebeurd, maar het vervolg is voor sommige mensen levenslang", besluit De Cuyper. "Absoluut."