De eerste vaststellingen na het drama in Zwitserland tonen aan dat zich in de bar een 'flashover' heeft voorgedaan. Dat hebben de lokale autoriteiten gemeld op een persconferentie vanmorgen. Zo'n flashover is een plotse en explosieve ontbranding van de gassen die zich opgestapeld hebben in een ruimte. "Zelfs voor brandweerlieden in beschermende kledij is het levensgevaarlijk."
'Flashover' maakte brand in Zwitserland zo dodelijk: wat is het precies en hoe valt het te vermijden?
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Hoe de dodelijke brand in skibar Le Constellation in Crans-Montana precies is ontstaan, blijft voorlopig onduidelijk. Dat onderzoek kan nog een hele tijd in beslag nemen.
Wel is intussen al meer duidelijk over het verloop van de brand en waarom die zo dodelijk was. De lokale autoriteiten spraken op een persconferentie van een 'embrasement généralisé', een uitbarsting waarbij de hete rookgassen zich opstapelen tegen het plafond en plots ontvlammen. Bij ons wordt daarvoor de Engelse term 'flashover' gebruikt.
"Een flashover is eigenlijk een fenomeen in een brandcurve", vertelt expert brandveiligheid en preventieadviseur Tim Renders aan VRT NWS.
"Elke brand start in principe klein en smeulend. Van zodra de brand intenser wordt en de temperatuur toeneemt, gaat al het brandbaar materiaal ontgassen. Als die rook warm genoeg wordt, behaalt hij zijn zelfontbrandingstemperatuur. Alles ontsteekt dan in één keer."
Beelden van een ander evenement in de bewuste bar tonen feestvuurwerk op flessen champagne
"Een flashover is dus wat je krijgt net voor een uitslaande, volontwikkelde brand", zegt Renders. Als er op zo'n moment mensen aanwezig zijn, zijn de gevolgen dramatisch.
"Zelfs voor brandweerlieden in beschermende kledij is een flashover dodelijk", aldus de preventieadviseur. In ons land was dat het geval in 2019 in Beringen. Twee brandweermannen kwamen om bij een brand in een leegstaand pand, toen zich plots een flashover voordeed.
Mum van tijd
Dat het heel snel kan gaan, blijkt ook uit de gebeurtenissen in Zwitserland. Getuigen vertellen dat de bar in een mum van tijd helemaal in brand stond. Volgens hen vloog het houten plafond in brand door iets van vuurwerk of kaarsen die op champagneflessen stonden.
Feest en ontspanning in combinatie met onwetendheid en nalatigheid, dat kan dramatische gevolgen hebben
Expert brandveiligheid Tim Renders
"Het is nog heel onduidelijk en er zal nog heel veel onderzoek moeten gebeuren. Maar als ik dat hoor, moeten we met ofwel een zeer brandbaar plafond, ofwel met zeer brandbare versieringen op dat plafond gezeten hebben", zegt Renders daarover.
"Feest en ontspanning in combinatie met onwetendheid en nalatigheid, dat kan dramatische gevolgen hebben."
Versieringen
Renders is niet op de hoogte van de specifieke brandvoorschriften in Zwitserland, maar zegt dat we ons in het algemeen nog te weinig bewust zijn van brandveiligheid en preventie.
"Het is belangrijk om bewuste keuzes te maken over hoeveel mensen toegelaten worden en welke materialen gebruikt worden."
Op elke openbare plaats kijk ik naar nooduitgangen en extra uitgangen
Expert brandveiligheid Tim Renders
"Het gebruik van zeer brandbare materialen valt echt wel te vermijden", zegt Renders, die verwijst naar eerdere, gelijkaardige drama's waarbij versieringen, kerstbomen, kaarsen of andere decoratie een rol speelden.
Het gaat dan bijvoorbeeld over de Switel-brand in Antwerpen in 1994 en de brand in café 't Hemeltje in Volendam in Nederland in 2001. "Maar dit doet me ook denken aan de brand exact 50 jaar geleden in dancing "Le 6-9" in La Louvière waarbij 15 doden vielen", zegt Renders. Al die branden vonden plaats tijdens de nieuwjaarsnacht.
Vluchtroutes
Renders wijst er nog op dat in dit geval de brand ontstaan zou zijn in de kelderverdieping. "Dat maakt het natuurlijk veel moeilijker om te evacueren dan vanop het gelijkvloers." Getuigen geven aan dat het in de paniek en de drukte moeilijk was om weg te geraken.
Een tip die de expert brandveiligheid wil meegeven aan iedereen is om je bewust te zijn van mogelijke vluchtroutes.
"Dat is een kleine moeite. En mensen moeten natuurlijk niet paranoïde worden. Maar op elke openbare plaats kijk ik naar nooduitgangen en uitgangen, voor brand en voor elke andere vorm van paniek die kan ontstaan. Want anders valt iedereen terug op de normale toegangsweg en stropt het allemaal op."
