Vlaams minister van Wonen Melissa Depraetere (Vooruit) wil dat er praktijktesten komen om discriminatie op de huurmarkt tegen te gaan. Ze reageert daarmee op de tv-reportage van consumentenprogramma 'WinWin'. Daarin is te zien hoe op welke manieren verhuurders potentiële huurders kunnen discrimineren. Depraetere wil ook af van het systeem van de huurbelofte waarbij kandidaat-huurders een schadevergoeding moeten betalen als ze uiteindelijk toch afhaken.
Minister van Wonen Depraetere wil praktijktesten om discriminatie op huurmarkt te controleren
'WinWin' is het consumentenprogramma van VRT op Radio 2 en VRT 1. Xavier Taveirne maakt jouw leven met slimme tips en goed advies net iets betaalbaarder. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
Net zoals er door de Vlaamse regering nu al praktijktesten op de arbeidsmarkt voorzien worden, wil Vlaams minister Depraetere die ook invoeren op de huurmarkt. Op die manier wil ze ervoor zorgen dat er minder kandidaat-huurders gediscrimineerd worden. De controles kunnen ook andere onwettige praktijken blootleggen. "Ik ben een grote voorstander van praktijktesten. Het is een van de weinige manieren om echt te kunnen signaleren waar iets verkeerd loopt."
Dat het regelmatig verkeerd loopt op de oververhitte huurmarkt in Vlaanderen is vanaf vanavond te zien in een reportagereeks van consumentenprogramma 'WinWin' op VRT 1.
Controles of praktijktesten om discriminatie tegen te gaan
Praktijktesten zijn controles waarbij er in de plaats van een kandidaat-huurder gebeld wordt met een verhuurder en om na te gaan of die bepaalde kandidaat-huurders niet anders behandelt. "Een beetje zoals wat 'WinWin' in de reportage heeft gedaan", zegt Depraetere. "Voor de arbeidsmarkt staan zulke controles al in het Vlaamse regeerakkoord. Voor de huurmarkt niet, ook al doen heel wat lokale besturen zoals die van Gent en Antwerpen het wel al."
Voorlopig blijft het enkel bij plannen. Wanneer de praktijktesten op de huurmarkt er zouden moeten komen, kan de minister niet zeggen.
Praktijktest van 'WinWin'
De redactie van 'WinWin' gaf zichzelf op als kandidaat-huurder voor 45 panden. In de meeste gevallen werd er meteen uitgebreide persoonlijke informatie opgevraagd door de verhuurder, zoals loonfiches, een kopie van de identiteitskaart en en attest van de gezinssamenstelling. Sommige verhuurders gaan zelfs nog een paar stapjes verder en vragen de contactgegevens van de vorige huisbaas op of foto's van het interieur van de huidige woning op. Dat laatste is in ieder geval verboden. Het opvragen van loonfiches en andere financiële info mag wel, maar pas nadat je de woning hebt bezocht en niet eerder.
Ik krijg ook vaak mails van jonge mensen en alleenstaanden over de problemen die ze ondervinden. Zo krijgen ze van huisbazen te horen dat hun inkomen te instabiel is
Melissa Depraetere, Vlaams minister van Wonen (Vooruit)
Maar wie weigert die informatie al meteen te delen, loopt mogelijk een huurwoning mis. En dat risico willen weinig kandidaat-huurders nemen. Daarom spelen ze het spel noodgedwongen mee en zelfs meer dan dat. "Ik heb een motivatiebrief geschreven en een referentie gevraagd aan mijn werkgever. Het kan maar helpen denk ik," zo getuigt Lise, een alleenstaande mama van twee kinderen met een vaste job in het onderwijs.
"Ik maakte het onlangs mee dat ik foto's van mijn huidige living én huisdier moest mailen naar de makelaar. Om te zien of we wel netjes genoeg zijn," getuigt een anonieme kandidaat-huurder. "Dat gaat toch te ver?"
Kandidaten worden geselecteerd op basis van de hoogte van hun inkomen. Wat echter niet mag, is mensen discrimineren op basis van de aard van dat inkomen
Céline Van den Berghe, jurist bij vastgoedfederatie CIB
Volgens Melissa Depraetere maakt het feit dat er vaak honderd kandidaten zijn voor één huurwoning, dat de verhuurder kan discrimineren zonder dat het opvalt. "Veel jonge mensen en alleenstaanden mailen mij daarover. Zij krijgen vaak de boodschap dat ze nog niet zo lang aan het werk zijn en nog geen stabiel inkomen hebben. Ja, dat is natuurlijk wel een probleem, want die mensen moeten natuurlijk ook een plaats vinden om te wonen."
Do's en dont's op de huurmarkt: wat mag een huisbaas vragen? Het spreekt voor zich dat je als huisbaas graag vooraf zo goed mogelijk wilt inschatten welk vlees je in de kuip hebt. Je wil er graag zeker van kunnen zijn dat jouw nieuwe huurder elke maand de huur netjes op tijd zal kunnen betalen. Welke informatie mag je nu wel en niet opvragen als verhuurder aan een kandidaat-huurder? Céline Van den Berghe, jurist bij vastgoedfederatie CIB: "Alles hangt af van de fase in het huurproces. Algemeen geldt dat bij iedere stap van het huurproces enkel die info mag gevraagd worden die je op dat moment nodig hebt."
Voor het allereerste bezoek heeft plaatsgevonden, mag je enkel de naam en contactgegevens van een kandidaat-huurder vragen.
Na een eerste plaatsbezoek mag er opvallend meer: alle gegevens die je nodig acht om te weten of de kandidaat-huurder solvabel genoeg is om de huur te betalen, zoals een loonfiche of informatie over alimentatie en kindergeld waarmee de huurder kan aantonen wat zijn maandelijkse inkomen is. Je mag ook vragen naar de gezinssamenstelling om te kunnen inschatten of jouw huurwoning geschikt is. Je mag ook de gegevens van de werkgever opvragen, maar je mag die niet contacteren.
Eenmaal je een huurder gekozen hebt, mag je ook de identiteitsgegevens opvragen, maar niet eerder. Dat komt omdat je bij de opmaak van een huurcontract het rijksregisternummer moet kunnen vermelden.
Motivatiebrieven, foto's van huisdieren, de huisraad en de huidige woning zijn geen relevante informatie.
"Er mogen wel selectiecriteria gehanteerd worden. Kandidaten zullen onder meer worden geselecteerd op basis van de hoogte van hun inkomen. Wat niet mag, is mensen discrimineren op basis van de aard van dat inkomen", zegt Van den Berghe.
Weg met de huurbelofte
Depraetere richt haar pijlen na het zien van de tv-reportage ook op de zogenaamde huurbelofte. Dat is een eenzijdige belofte van een kandidaat-huurder aan een verhuurder om een woning te huren tegen bepaalde voorwaarden. Als de kandidaat-huurder later toch afhaakt, kan de verhuurder een vergoeding eisen. Maar verhuurders laten vaak zo een belofte ondertekenen zonder de financiële gevolgen duidelijk te kenbaar te maken. Een kandidaat-huurder een huurbelofte laten ondertekenen is niet verboden, op voorwaarde dat die vooraf duidelijk wordt ingelicht over de mogelijke gevolgen.
"Zo’n huurbelofte is een bedreiging voor de koopkracht van jonge starters en alleenstaanden die op zoek zijn naar een woning. Je kan toch niet van hen verwachten dat zij bij elk bezoek honderden euro’s neerleggen, zonder zeker te zijn van een appartement? Die absurde praktijk wil ik aanpakken", belooft Depraetere.
In kleine lettertjes op de achterkant van de kandidatenfiche stond dat ik 500 euro zou moeten betalen als ik mijn kandidatuur zou intrekken
Pascale, kandidaat-huurder
Pascale is op zoek naar een huurwoning en getuigt over de manier waarop sommige verhuurders of immokantoren omgaan met huurbeloftes. "Nadat ik de woning had bezocht, legde de immomakelaar uit hoe ik me kandidaat kon stellen. Ik kreeg een kandidatenfiche waarop ik mijn gegevens moest invullen. Daar stond op de achterzijde in kleine lettertjes dat ik me verbond aan een financiële compensatie van 500 euro als ik mijn kandidatuur zou intrekken. Dit werd niet uitgelegd door de immomakelaar. Hij gaf me gewoon het formulier ter ondertekening."
"Met een huurbelofte is juridisch gezien niets mis," verduidelijkt CIB-juriste Van den Berghe. "Maar het is de bedoeling dat de gevolgen van het ondertekenen van zo een belofte in het document staan toegelicht, en dat de makelaar de kandidaat-huurder op voorhand correct informeert. De manier waarop het hier gebeurde, is niet ok."
Bovendien is de schadevergoeding die eventueel betaald moet worden bedoeld voor de verhuurder, niet voor de immomakelaar én moet het bedrag redelijk zijn.
Het onderzoek van 'WinWin' toont opnieuw aan dat het probleem bestaat en gigantisch is. Dus ik heb maar een boodschap voor minister Depraetere: los het op.
Fourat Ben Chikha, Vlaams parlementslid (Groen)
Groen: "Alleen praktijktesten lossen discriminatieprobleem op"
Ook oppositiepartij Groen reageert op de 'WinWin'-reportage. "Onderzoek na onderzoek bevestigt dat er waanzinnig veel gediscrimineerd wordt op de huurmarkt, maar toch blijft de Vlaamse regering ter plaatse trappelen", klinkt het bij Vlaams parlementslid Fourat Ben Chikha. "We weten dat praktijktesten werken. Het is dringend tijd dat ze ook eindelijk worden ingevoerd. Het onderzoek van 'WinWin' toont opnieuw aan dat het probleem bestaat en gigantisch groot is, dus ik heb maar één boodschap voor minister Depraetere: los het op."
